Câu chuyện phía sau bức ảnh lịch sử 'Đoàn tàu Thống Nhất - Nối liền hai miền Nam Bắc'

(Sóng trẻ) - Ngày 31/12/1976, chuyến tàu Thống Nhất chính thức lăn bánh, nối lại tuyến đường sắt Bắc - Nam sau hơn hai thập kỷ chia cắt. Khoảnh khắc lịch sử ấy được nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) Trần Sơn ghi lại qua bức ảnh “Đoàn tàu Thống Nhất - Nối liền hai miền Nam Bắc”.

Chuyến tàu của ngày non sông liền một dải

Ngày 31/12/1976, tại ga Hà Nội, hàng nghìn người dân Thủ đô đã tập trung từ sớm để chứng kiến thời khắc lịch sử khi chuyến tàu Thống Nhất đầu tiên lăn bánh. Cờ hoa rực rỡ, tiếng reo vui hòa trong niềm hân hoan của ngày đất nước liền một dải sau hơn 20 năm chia cắt. Tuyến đường sắt Bắc - Nam dài 1.730 km khi ấy chính thức được nối lại.

Chuyến tàu xuất phát từ ga Hà Nội chở hơn 200 lãnh đạo Đảng, Nhà nước cùng đại diện nhiều bộ, ngành. Trên hành trình lăn bánh, con tàu ấy mang theo niềm vui đoàn tụ và khát vọng hòa bình của hàng triệu người dân Việt Nam.

Ông Nguyễn Minh Quang, nguyên Đại đội phó tự vệ Tiểu đoàn Tự vệ đường sắt thuộc Tổng cục Đường sắt Việt Nam, một trong những người trực tiếp tham gia khôi phục tuyến đường sắt vẫn nhớ như in không khí trên chuyến tàu năm ấy: “Khi ấy ngồi trên toa tàu mà cảm giác như một ngày hội. Trên tàu có những cán bộ, học sinh từng tập kết ra Bắc, cũng có những chiến sĩ từng chiến đấu ở miền Nam. Nay tất cả lại ngồi chung trên một con tàu trong hòa bình và thống nhất nên ai cũng xúc động”. 

Sau hơn một năm nỗ lực của hàng vạn cán bộ, công nhân và bộ đội để khôi phục tuyến đường sắt Bắc - Nam bị tàn phá bởi chiến tranh, đoàn tàu Thống Nhất đã lăn bánh trong sự chào đón nồng nhiệt của người dân dọc hai bên đường.

Sau 80 giờ hành trình, ngày 4/1/1977, đoàn tàu tiến vào ga Sài Gòn trong tiếng reo vui, những cái ôm và cả những giọt nước mắt đoàn tụ, khép lại chuyến đi lịch sử nối liền hai miền Nam - Bắc.

Hành trình phía sau bức ảnh lịch sử

Chia sẻ về khoảnh khắc này, nhà báo, NSNA Trần Sơn - nguyên phóng viên ảnh của Thông tấn xã Việt Nam cho biết, vào những ngày cuối năm 1976, ông được Trưởng Ban Biên tập ảnh Lê Châu giao một nhiệm vụ đặc biệt: ghi lại toàn bộ hình ảnh chuyến tàu Thống Nhất Bắc - Nam sau hơn 30 năm tuyến đường sắt bị gián đoạn.

Hành trình tác nghiệp của ông bắt đầu từ ga Hà Nội - nơi ông ghi lại những hình ảnh đầu tiên khi đoàn tàu khởi hành. Tuy nhiên, để có được những khuôn hình ấn tượng hơn, ông quyết định di chuyển vào miền Trung và chọn khu vực đèo Hải Vân làm điểm chụp. “Để tìm được góc máy đẹp, chúng tôi phải leo bộ gần 4 tiếng lên một điểm cao trên đỉnh núi”, ông Sơn nhớ lại.

Tại đây, ông cùng một phóng viên quay phim của Xưởng phim Tài liệu Thời sự đã chờ đợi gần 9 tiếng đồng hồ để đoàn tàu đi qua. Khi đoàn tàu xuất hiện giữa khung cảnh hùng vĩ của núi rừng và biển Đông, mọi mệt mỏi trong quá trình tác nghiệp dường như tan biến.

Từ vị trí trên cao, ông bấm máy ghi lại hình ảnh đoàn tàu uốn lượn trên sườn núi, một bên là núi, một bên là biển. Theo ông Sơn, khoảnh khắc ấy không chỉ đẹp về mặt hình ảnh mà còn mang ý nghĩa biểu tượng rằng đất nước khi ấy đã thực sự liền một dải từ Bắc vào Nam.

Sau khi ghi lại những khuôn hình trên đèo Hải Vân, ông tiếp tục hành trình vào TP. Hồ Chí Minh để ghi lại thời khắc đoàn tàu kết thúc chuyến đi lịch sử.

Chiều 4/1/1977, khi đoàn tàu chuẩn bị tiến vào ga Sài Gòn, hàng vạn người dân đã đứng kín sân ga và các tuyến đường xung quanh để chờ đón. Trong số những người có mặt còn có Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh Võ Văn Kiệt, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Phan Trọng Tuệ, Tổng cục trưởng Tổng cục Đường sắt Việt Nam Hà Đăng Ấn cùng đông đảo phóng viên trong nước và quốc tế.

Với kinh nghiệm nhiều năm cầm máy và sự dìu dắt của hai người thầy - cố nhà báo, NSNA Lâm Hồng Long và Lê Minh Trường, ông Sơn đã lựa chọn cho mình một vị trí tác nghiệp đặc biệt. “Không giống nhiều phóng viên khác đứng dưới sân ga, tôi chọn đứng lên một chiếc ghế cao để có góc chụp rộng hơn”, ông kể.

Theo ông Sơn, việc lựa chọn góc máy không chỉ nhằm tạo bố cục đẹp mà còn để ghi lại đầy đủ những chi tiết mang ý nghĩa biểu tượng. Trong khuôn hình, ông cố gắng để thấy rõ lá cờ Tổ quốc và bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh được treo phía trước đầu tàu.

Khoảnh khắc 17 giờ ngày 4/1/1977, khi đoàn tàu Thống Nhất tiến vào ga Sài Gòn trong tiếng reo hò của người dân, ông bấm máy. Trong giây phút ấy, ông không giấu được niềm xúc động dâng trào và tự hào khi được chứng kiến thời khắc đất nước nối liền một dải.

Bức ảnh ghi lại hình ảnh đoàn tàu giữa rừng cờ hoa và vòng tay chào đón của đồng bào miền Nam. Đối với ông Sơn, chi tiết lá cờ Tổ quốc và hình ảnh Bác Hồ trong khuôn hình mang ý nghĩa đặc biệt.

Ông cho biết, trước khi qua đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng bày tỏ mong muốn được vào thăm miền Nam sau ngày đất nước thống nhất. Vì thế, trong cảm nhận của nhiều người, chuyến tàu Thống Nhất như đang đưa Bác vào thăm đồng bào miền Nam sau nhiều năm xa cách. Chính chi tiết ấy đã tạo nên chiều sâu cảm xúc cho bức ảnh.

Năm 1977, tác phẩm “Đoàn tàu Thống Nhất - Nối liền hai miền Nam Bắc” đã đoạt huy chương đồng tại cuộc thi ảnh báo chí do Tổ chức các nhà báo quốc tế (OIJ) tổ chức tại Liên Xô.

Đối với NSNA Trần Sơn, việc góp phần ghi lại khoảnh khắc chuyến tàu nối liền hai miền đất nước là một trải nghiệm vô cùng xúc động. Bức ảnh không chỉ lưu giữ ký ức lịch sử mà còn vẹn nguyên giá trị thiêng liêng về ngày đoàn tụ. Qua đó, ông bày tỏ mong muốn thế hệ những người làm báo trẻ tiếp bước truyền thống của lớp đi trước, không ngừng gìn giữ và phát huy những giá trị hình ảnh quý báu của dân tộc.