Đồ ăn nhanh, rác thải chậm: Cái giá của sự tiện lợi.

(Sóng trẻ) - Chỉ cần một vài thao tác trên điện thoại, bữa ăn nóng hổi sẽ được giao tận tay. Thế nhưng, đằng sau sự tiện lợi ấy là một hệ sinh thái rác thải nhựa khổng lồ đang bủa vây các khu dân cư và cổng trường đại học. Chúng ta đang trả giá cho sự nhanh chóng bằng chính sức khỏe và môi trường sống của mình.

Ma trận nhựa trong mỗi đơn hàng

Thực tế ghi nhận, thói quen đặt đồ ăn qua ứng dụng đã trở thành một phần tất yếu trong đời sống của sinh viên và giới văn phòng tại các đô thị lớn. Sự tiện lợi là điều không thể phủ nhận, nhưng cái giá đi kèm lại nằm ở lượng rác thải khổng lồ sau mỗi đơn hàng.

Thử bóc tách một combo đồ ăn cơ bản, người dùng dễ dàng nhận thấy một ma trận bao bì nhựa bủa vây. Từ hộp nhựa đựng món chính, túi nilon bọc ngoài, đến những túi nhỏ đựng canh, nước sốt, và bộ thìa đũa dùng một lần. Thậm chí, để đảm bảo đồ ăn không bị đổ trong quá trình vận chuyển, nhiều chủ quán còn cẩn thận bọc thêm vài lớp màng co nhựa. Kết quả là, lượng bao bì thải ra đôi khi còn nặng và cồng kềnh hơn cả chính phần ăn bên trong.

Thị trường giao đồ ăn trực tuyến tại Việt Nam đạt khoảng 2,1 tỷ USD năm 2025, với tốc độ tăng trưởng gần 20% mỗi năm, đồng nghĩa với hàng triệu đơn hàng được tạo ra mỗi ngày. Với mỗi đơn hàng thường phát sinh từ 3-7 món bao bì nhựa dùng một lần, tổng lượng rác thải có thể lên tới hàng trăm tấn mỗi ngày tại các đô thị lớn. Đáng chú ý, khoảng 60% đơn hàng đến từ nhu cầu khuyến mãi và tiện lợi, cho thấy phần lớn rác thải này không hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu thiết yếu.

Khánh Linh (sinh viên năm 3, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội) bộc bạch về sự mâu thuẫn trong thói quen sinh hoạt của mình. Dù luôn ý thức việc dùng bình nước cá nhân hay túi vải khi đi chợ, nhưng vì lịch học và làm thêm dày đặc, Linh vẫn phải đặt đồ ăn giao tận nơi mỗi ngày. Cô bạn thú nhận bản thân thường xuyên rơi vào cảm giác tội lỗi khi nhìn đống rác nhựa chất cao trong giỏ rác sau mỗi bữa ăn, nhưng lại chưa tìm thấy giải pháp thay thế khả thi hơn khi hầu hết các quán ăn bình dân vẫn ưu tiên hộp xốp vì giá rẻ.

Nghịch lý từ những chiếc nút bấm

Hiện nay, hầu hết các ứng dụng giao đồ ăn đều đã tích hợp tính năng tùy chọn không lấy dụng cụ nhựa dùng một lần. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của nút bấm này vẫn còn là một dấu hỏi lớn. Nhiều chủ hàng vì thói quen hoặc tâm lý muốn phục vụ chu đáo cho chắc chắn nên vẫn mặc nhiên bỏ thêm thìa, đũa nhựa vào túi đồ của khách.

Mặt khác, rào cản về chi phí cũng khiến hành trình giảm nhựa trở nên gian nan. Một chiếc hộp bã mía hay hộp giấy có giá cao gấp nhiều lần so với hộp xốp thông thường, đây là con số khiến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ phải cân nhắc nếu không muốn tăng giá thành sản phẩm. Sự tiện lợi về giá cả và dịch vụ vô tình tạo nên một thói quen tiêu dùng nhanh, nhưng hệ lụy rác thải để lại thì lại rất chậm để phân hủy.

Theo quan sát của những người làm công tác vệ sinh môi trường tại các khu giảng đường, lượng rác thải nhựa từ đồ ăn nhanh đã tăng vọt trong vài năm trở lại đây. Những túi nilon lấp đầy các thùng rác sau giờ nghỉ trưa không chỉ gây áp lực lên hệ thống thu gom mà còn trực tiếp đe dọa đến hệ sinh thái đô thị.

Cần một tư duy tiêu dùng trách nhiệm

Dưới góc độ chuyên môn, nhiều chuyên gia môi trường nhận định rằng không thể cực đoan yêu cầu người trẻ tẩy chay hoàn toàn các ứng dụng giao hàng. Thay vào đó, giải pháp nằm ở việc hình thành một tư duy tiêu dùng có trách nhiệm hơn từ cả ba phía: ứng dụng, nhà hàng và người mua.

Đồng quan điểm này, ông Nguyễn Đức Toàn, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, nhấn mạnh rằng các chương trình giảm nhựa không chỉ mang lại kết quả về môi trường mà còn khơi dậy tinh thần trách nhiệm cộng đồng, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn. Để hiện thực hóa điều đó, ông Patrick Haverman (Phó Trưởng đại diện thường trú UNDP Việt Nam) cho rằng việc cải thiện quản lý rác thải và phân loại tại nguồn sẽ góp phần đáng kể vào việc giảm ô nhiễm nhựa.

Thay vì thụ động nhận những gì được giao, người trẻ có thể chủ động chọn những quán ăn sử dụng bao bì thân thiện hoặc ghi chú rõ ràng về việc tiết giảm nhựa. Một vài thay đổi nhỏ như mang hộp cá nhân đi mua đồ ăn trực tiếp thay vì đặt ship, hay đơn giản là rửa sạch hộp nhựa để tái sử dụng tại nhà cũng là cách để kéo dài vòng đời của nhựa thay vì biến chúng thành rác thải ngay lập tức.

Hành trình bảo vệ môi trường không cần những bước đi quá lớn lao, mà bắt đầu từ chính việc nhìn nhận lại sự tiện lợi trên bàn ăn mỗi ngày. Sự tiện lợi có thể chỉ kéo dài 15 phút, nhưng rác thải từ nó sẽ tồn tại qua nhiều thế hệ. Đã đến lúc chúng ta cần thay đổi văn hóa ship để bảo vệ tương lai của chính mình trước khi bị nhấn chìm trong biển nhựa do chính mình tạo ra.