Sinh con là lựa chọn cá nhân hay vấn đề của xã hội?
Có người ngại sinh con vì áp lực kinh tế, có người chọn cuộc sống không con cái, trong khi những gia đình khác vẫn băn khoăn chuyện sinh thêm. Trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam giảm, câu chuyện sinh con đặt ra nhiều góc nhìn về quyền lựa chọn, trách nhiệm và điều kiện làm cha mẹ.
Trước thực trạng mức sinh tại Việt Nam xuống thấp đáng lo ngại, câu chuyện sinh con ngày càng thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Vấn đề đặt ra không chỉ là vì sao người trẻ sinh ít con, mà còn là liệu họ chưa muốn, chưa thể hay đã chủ động lựa chọn một cuộc sống khác. Đằng sau mỗi quyết định là những hoàn cảnh, quan niệm và cân nhắc riêng, mở ra cuộc thảo luận về ranh giới giữa quyền lựa chọn cá nhân và trách nhiệm đối với xã hội.
Muốn có điều kiện tốt hơn rồi mới sinh con
Với một bộ phận người trẻ, trì hoãn sinh con không đơn thuần xuất phát từ mong muốn tận hưởng cuộc sống cá nhân, mà còn là sự cân nhắc về khả năng bảo đảm điều kiện nuôi dạy một đứa trẻ.
Dù chưa có kế hoạch sinh con ở thời điểm hiện tại, chị Diệu Huyền (25 tuổi, Hà Tĩnh) cho biết hai vợ chồng vẫn mong muốn có con và đang chuẩn bị tâm lý để đón nhận vai trò làm cha mẹ. Quyết định trì hoãn chủ yếu xuất phát từ mong muốn ổn định kinh tế và có đủ thời gian chăm sóc con.
“Thực ra, vợ chồng mình không phải là không muốn có con, mà chỉ muốn lựa chọn thời điểm phù hợp hơn. Sinh con là một quyết định rất quan trọng, liên quan đến trách nhiệm”, chị Huyền chia sẻ.
Theo chị, nuôi dạy một đứa trẻ không chỉ là đáp ứng nhu cầu ăn uống, học hành mà còn đòi hỏi sự quan tâm, đồng hành của cha mẹ. Vì vậy, hai vợ chồng mong muốn có nền tảng tài chính vững vàng hơn trước khi sinh con.
Bên cạnh tài chính, chị Huyền nhấn mạnh tầm quan trọng của sự đồng hành, chia sẻ từ người chồng trong quá trình mang thai, sinh nở và chăm sóc con. Chị cũng mong muốn có chế độ thai sản phù hợp để phụ nữ yên tâm hơn khi làm mẹ. Theo chị, sự chuẩn bị về kinh tế, tinh thần và hỗ trợ từ gia đình sẽ giúp việc đón thêm thành viên mới trở nên nhẹ nhàng hơn.
Lưu lại bình luận tại diễn dàn Huệ Chi cho biết: “Đọc bài viết, tôi rất đồng cảm với những trăn trở mà diễn đàn đặt ra. Với người trẻ hiện nay, việc trì hoãn hay ngại sinh con không hẳn xuất phát từ sự ích kỷ hay thiếu trách nhiệm, mà là phép tính thực tế giữa mong muốn cá nhân và áp lực cơm áo gạo tiền. Chi phí nhà ở, giáo dục và nỗi lo mất cân bằng cuộc sống khiến nhiều cặp đôi chùn bước. Những chính sách mới như tăng thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai hay ưu tiên nhà ở xã hội là tín hiệu rất đáng mừng. Tuy nhiên, để người trẻ thực sự an tâm làm cha mẹ, chúng ta vẫn cần thêm nhiều dịch vụ trông trẻ chất lượng, giá hợp lý và môi trường làm việc linh hoạt hơn”
Câu chuyện của chị Diệu Huyền cho thấy một thực tế: Thu nhập đủ để duy trì cuộc sống của hai người chưa chắc đã tạo ra cảm giác an tâm khi chuẩn bị làm cha mẹ. Ngoài chi phí trước mắt, người trẻ còn phải cân nhắc những rủi ro về việc làm, sức khỏe và trách nhiệm nuôi dưỡng con trong nhiều năm.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng khó có thể chờ đến khi mọi điều kiện đều hoàn hảo mới sinh con. Bởi thu nhập, nhà ở hay công việc luôn có những biến động, trong khi tuổi tác và khả năng sinh sản không thể chờ đợi vô thời hạn. Ranh giới giữa chuẩn bị có trách nhiệm và trì hoãn quá lâu vì thế cũng trở thành vấn đề đáng bàn luận.
Không sinh con cũng là một lựa chọn
Nếu những khó khăn kinh tế có thể khiến một số người tạm hoãn kế hoạch sinh con, thì với những người khác, việc không trở thành cha mẹ lại là quyết định được đưa ra một cách chủ động.
Phương Loan (24 tuổi, Thanh Hoá) chia sẻ: “Mình mong muốn được làm chủ cuộc sống, dành thời gian cho sự nghiệp, đam mê và những giá trị cá nhân là lý do khiến mình lựa chọn không sinh con. Bản thân mình cũng nhận thấy mình không phù hợp với vai trò làm cha mẹ và không muốn đưa một đứa trẻ vào cuộc đời khi chưa thực sự sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm nuôi dạy”.
Theo Phương Loan, đây không phải quyết định nhất thời mà là kết quả của quá trình cân nhắc lâu dài, từ những suy nghĩ ban đầu khi chứng kiến áp lực nuôi dạy con cái đến khi trưởng thành và xác định rõ mong muốn của bản thân. Lựa chọn này từng vấp phải sự phản đối từ gia đình do những lo ngại về cuộc sống khi về già và ảnh hưởng của quan niệm truyền thống. Những lời nhắc nhở về độ tuổi sinh sản cũng có lúc khiến Loan phải tự vấn, song hiện tại, gia đình và những người xung quanh đã dần tôn trọng quyết định này.
Khi đề cập đến trách nhiệm xã hội, Phương Loan cho rằng việc đóng góp cho cộng đồng không nhất thiết phải gắn với chuyện sinh con. Mỗi người đều có thể tạo ra giá trị thông qua công việc, đóng góp kinh tế và những hành động có ích cho xã hội. Theo đó, sinh con không nên chỉ xuất phát từ nghĩa vụ, bởi làm cha mẹ còn đòi hỏi sự sẵn sàng và trách nhiệm lâu dài đối với đứa trẻ.
Tại diễn đàn, Khánh Linh cũng lưu lại bình luận: “1 đứa trẻ sinh ra sẽ kéo theo vô vàn vấn đề đi kèm, tài chính và nhà ở luôn phải sẵn sàng để toàn tâm toàn ý lo cho đứa trẻ đó. Nếu cha mẹ còn không tự lo đủ đầy nổi cho bản thân thì đứa con sẽ khổ cả đời, như vậy là mình có lỗi với nó. Hiện nay nhiều bạn trẻ chọn không sinh con cũng vì lẽ ấy, vì nhận thức về quyền cá nhân của con người ngày càng nâng cao hơn. Họ đề cao quyền được sống đúng nghĩa, được là chính mình của bản thân và cũng tôn trọng sự sống của những sinh linh bé nhỏ, mong chúng được ra đời trong tình yêu thương và ấm no đủ đầy. Mình nghĩ sinh con hay không là lựa chọn ở mỗi gia đình, nhưng chúng ta phải có trách nhiệm với quyết định của mình và đặc biệt có trách nhiệm với đứa con tự mình sinh ra”.
Lựa chọn không sinh con vẫn gây tranh luận. Trong quan niệm truyền thống, kết hôn thường gắn với sinh con nên những người quyết định không có con đôi khi bị đánh giá là thiếu trách nhiệm với gia đình.
Tuy nhiên, khi quan niệm về hôn nhân và hạnh phúc ngày càng đa dạng, một bộ phận người trẻ không còn mặc định kết hôn phải sinh con. Với họ, hạnh phúc gia đình không chỉ nằm ở số lượng thành viên, mà còn ở sự đồng thuận và hài lòng với cuộc sống đã lựa chọn.
Dẫu vậy, xu hướng không sinh hoặc sinh ít con cũng đặt ra lo ngại về già hóa dân số và thiếu hụt lao động. Vấn đề được đặt ra ở đây là làm sao tôn trọng lựa chọn cá nhân, đồng thời ứng phó với những thách thức dân số của xã hội.
Đã có con, sinh thêm có dễ quyết định?
Ở một góc nhìn khác, những gia đình đã có con cũng đứng trước không ít băn khoăn khi cân nhắc đón thêm thành viên. Khác với những người chưa từng làm cha mẹ, họ đã trực tiếp trải nghiệm cả niềm vui lẫn những áp lực trong quá trình chăm sóc và nuôi dạy trẻ.
Sinh con thứ hai đồng nghĩa với việc cha mẹ phải phân chia thời gian, sự quan tâm và tài chính giữa các thành viên. Chi phí chăm sóc, giáo dục tăng lên, trong khi thu nhập gia đình chưa chắc thay đổi tương ứng.
Bên cạnh áp lực kinh tế, việc sinh thêm con còn đặt ra bài toán về thời gian và sự hỗ trợ trong gia đình. Đối với những cặp vợ chồng cùng đi làm, thiếu người hỗ trợ chăm sóc trẻ có thể khiến việc cân bằng giữa công việc và trách nhiệm làm cha mẹ trở nên khó khăn hơn. Đặc biệt, phụ nữ còn phải cân nhắc những ảnh hưởng của quá trình mang thai, sinh nở và chăm sóc con nhỏ đối với sức khỏe cũng như cơ hội phát triển nghề nghiệp.
Tại diễn đàn Yến Nhi có đề xuất thêm về chính sách hỗ trợ: “Việc người trẻ trì hoãn hoặc lựa chọn không sinh con không đơn thuần xuất phát từ sự thay đổi trong quan niệm sống mà còn chịu tác động từ nhiều áp lực thực tế. Chi phí sinh hoạt, nhà ở, giáo dục và sự thiếu ổn định trong công việc khiến nhiều người e ngại khi nghĩ đến việc lập gia đình, sinh con. Bên cạnh đó, người trẻ ngày càng coi trọng sự phát triển cá nhân và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, thay vì tạo áp lực hay đánh giá lựa chọn của họ, xã hội cần có thêm những chính sách thiết thực về nhà ở, việc làm, chăm sóc trẻ em và bình đẳng trong trách nhiệm gia đình để người trẻ cảm thấy an tâm hơn khi quyết định sinh con”.
Băn khoăn của Yến Nhi cho thấy mong muốn sinh thêm con còn phụ thuộc vào điều kiện thực tế. Khoản hỗ trợ ban đầu khó giải quyết áp lực nuôi dạy trẻ kéo dài nhiều năm.
Câu chuyện cũng đặt ra trách nhiệm chia sẻ giữa gia đình, Nhà nước và xã hội. Ngoài hỗ trợ khi sinh, những điều kiện như dịch vụ trông giữ trẻ, chế độ thai sản, môi trường làm việc thân thiện với cha mẹ và cơ hội tiếp cận nhà ở cũng có thể tác động đến quyết định của các gia đình trẻ.
Liệu những hỗ trợ thiết thực, lâu dài có thể giúp các gia đình tự tin hơn khi quyết định sinh thêm con?
Từ lựa chọn cá nhân đến bài toán chung của xã hội
Những góc nhìn trên cho thấy quyết định sinh con gắn với hoàn cảnh và mong muốn khác nhau, có người cần ổn định kinh tế, có người lựa chọn không làm cha mẹ, trong khi những gia đình đã có con cân nhắc điều kiện sinh thêm.
Không thể đánh đồng việc trì hoãn sinh con với lựa chọn không sinh con, cũng như không thể mặc định những gia đình có một con đều muốn có thêm con nếu được hỗ trợ tài chính.
Ở góc độ xã hội, mức sinh thấp kéo dài có thể dẫn đến nhiều thách thức đối với quy mô lực lượng lao động, tốc độ già hóa dân số và hệ thống an sinh. Thế nhưng, việc khuyến khích sinh con cũng cần được đặt trong mối quan hệ với quyền quyết định của mỗi cá nhân.
Thay vì chỉ hỏi vì sao người trẻ ngại sinh con, cần nhìn vào những rào cản khiến người muốn sinh chưa thể sinh và điều kiện giúp họ chủ động lựa chọn việc làm cha mẹ.
Diễn đàn “Người trẻ và lựa chọn sinh con” của Sóng Trẻ tiếp tục mời bạn đọc chia sẻ quan điểm về vấn đề này.
Theo bạn, liệu sinh con là lựa chọn riêng của mỗi cá nhân hay còn là trách nhiệm đối với xã hội? Nếu mong muốn có con nhưng chưa sẵn sàng, điều gì sẽ khiến bạn thay đổi quyết định?


