Giáo dục giới tính trong nhà trường: Khoảng trống cần được lấp đầy

(Sóng trẻ) - Giáo dục giới tính hiện còn thiếu tính hệ thống và thực tiễn. Nhiều học sinh bước vào tuổi dậy thì với sự tò mò nhưng thiếu điểm tựa để hiểu đúng và tự bảo vệ mình.

Khi sự né tránh khiến học sinh thiếu hụt kiến thức cần thiết
Trong bối cảnh xã hội ngày càng cởi mở, các vấn đề liên quan đến sức khỏe sinh sản, quan hệ và an toàn cá nhân đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, tại nhiều trường học, giáo dục giới tính vẫn chưa được chú trọng đúng mức, chủ yếu được lồng ghép một cách rời rạc trong các môn học, thiếu tính hệ thống và thực tiễn. Điều này khiến không ít học sinh bước vào tuổi dậy thì với nhiều bỡ ngỡ nhưng lại không có đủ kiến thức để hiểu và bảo vệ bản thân.

Cô Cao Minh Hậu - giáo viên trường THCS Yên Hòa cho rằng một trong những hạn chế lớn nhất hiện nay là tâm lý e ngại từ nhiều phía. “Ở lứa tuổi THCS, từ khoảng 11 đến 14–15 tuổi, học sinh bắt đầu bước vào giai đoạn dậy thì với rất nhiều tò mò. Nhưng cả phụ huynh, học sinh và thậm chí giáo viên đều có xu hướng né tránh vì cho rằng đây là vấn đề nhạy cảm, không phù hợp để nói công khai” cô chia sẻ.

Chính sự né tránh này đã khiến giáo dục giới tính trở thành một “vùng trống” trong nhà trường. Dù chương trình và sách giáo khoa có đề cập, nhưng nội dung thường chỉ dừng lại ở mức cơ bản, mang tính khái quát, chưa có các tiết học cụ thể và chuyên sâu. “Việc giảng dạy còn khá qua loa, chưa đủ để học sinh hiểu đúng và đầy đủ về những vấn đề quan trọng liên quan đến giới tính và an toàn cá nhân” cô Hậu nhận định.

Bên cạnh đó, hệ thống tư vấn tâm lý học đường tại nhiều trường vẫn còn hạn chế. Số lượng giáo viên được đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực này chưa nhiều, trong khi cơ chế triển khai chưa đồng bộ. “Phòng tâm lý học đường có nhưng chưa hoạt động hiệu quả, chưa đủ nguồn lực và nhân sự để hỗ trợ học sinh một cách toàn diện” cô nói thêm.

Từ góc nhìn thực tế, cô Hậu cho biết giáo viên thường phải quan sát học sinh trong các giờ học hoặc giờ ra chơi để kịp thời nhận ra những thay đổi trong nhận thức về giới tính. “Khi thấy học sinh bắt đầu có biểu hiện, giáo viên sẽ tiếp cận một cách khéo léo, gặp riêng để trao đổi. Không nên phản đối gay gắt vì dễ gây phản kháng, nhưng cũng không thể ủng hộ một cách lệch hướng” cô chia sẻ. Việc định hướng đúng đắn cần sự tinh tế và kỹ năng mà không phải giáo viên nào cũng được trang bị đầy đủ.

Theo khảo sát của UNICEF (Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc), chỉ khoảng 36% thanh thiếu niên có hiểu biết đầy đủ về sức khỏe sinh sản và giới tính. Trong khi đó, hơn 60% học sinh cho biết các em chủ yếu tiếp cận thông tin qua internet hoặc bạn bè, thay vì từ nhà trường. Tâm lý e ngại vẫn là rào cản rõ rệt, khi khoảng một nửa học sinh không sẵn sàng trao đổi trực tiếp với giáo viên về những vấn đề liên quan đến giới tính. Điều này khiến học sinh khó tiếp cận nguồn kiến thức chính thống, trong khi thông tin thiếu kiểm chứng trên internet lại dễ ảnh hưởng đến nhận thức ở lứa tuổi này.

Cần cách tiếp cận mới: Từ kiến thức sinh học đến kỹ năng sống
Ở phía học sinh, khoảng trống trong giáo dục giới tính cũng được cảm nhận rõ rệt. Em Trần Nhật Anh cho rằng những gì được học trong trường vẫn chưa đủ và thiếu tính thực tế. “Nhà trường chủ yếu dạy về sinh học như cơ quan sinh sản, nhưng lại ít đề cập đến những vấn đề quan trọng như cách bảo vệ bản thân, quan hệ an toàn hay xâm hại tình dục” em chia sẻ.

Theo Nhật Anh, khoảng cách giữa sách giáo khoa và đời sống thực tế là một vấn đề lớn. Ở lứa tuổi dậy thì, học sinh thường có tâm lý tò mò, muốn tìm hiểu và trải nghiệm. Tuy nhiên, khi không được trang bị kiến thức đầy đủ, các em dễ rơi vào những tình huống nguy hiểm mà không biết cách xử lý. “Nếu nhà trường thẳng thắn hơn trong việc đề cập đến các vấn đề nhạy cảm, học sinh sẽ có nhận thức đúng và biết cách tự bảo vệ mình” em nói.

Thực tế này cho thấy giáo dục giới tính cần được đổi mới theo hướng toàn diện hơn, không chỉ dừng lại ở kiến thức sinh học mà cần mở rộng sang các kỹ năng sống như xây dựng mối quan hệ lành mạnh, tôn trọng giới, nhận biết và phòng tránh xâm hại. Đồng thời, việc tạo ra môi trường học tập cởi mở, nơi học sinh có thể đặt câu hỏi và chia sẻ mà không bị phán xét, cũng là yếu tố quan trọng.

Chia sẻ với Viện Tâm lý và Tâm thần học Việt - Pháp, PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh: “Các chương trình giáo dục giới tính trong nhà trường cần phải thực hiện triệt để. Gia đình và nhà trường cần phải phối hợp dành thời gian để ý, quan sát, theo dõi sự phát triển tâm sinh lý của trẻ.” Khi giáo dục giới tính được tiếp cận một cách thực tế, khoa học và nhân văn, học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về bản thân mà còn có khả năng xây dựng những mối quan hệ lành mạnh và bảo vệ mình trước những rủi ro trong xã hội hiện đại.