Giữ lại nụ cười sau những ngày hóa trị

(Sóng trẻ) - Bệnh nhi ung thư được chăm lo về thể chất, nhưng những vết thương lòng thầm lặng đôi khi vẫn bị bỏ lại sau cánh cửa phòng bệnh. Tại Việt Nam, chăm sóc tâm lý cho trẻ trong và sau điều trị ung thư vẫn là một bài toán mới với những bước đi ban đầu.

Những vết thương không chảy máu

Đối diện với ung thư, trẻ em không chỉ chịu những cơn đau thể xác. Hành trình từ lúc nhận chẩn đoán đến khi trải qua các đợt hóa trị kéo dài để lại những hậu quả tâm lý âm thầm nhưng nghiêm trọng. Ở mỗi giai đoạn bệnh, cảm xúc của bệnh nhi lại biến chuyển phức tạp mà nếu không được nâng đỡ kịp thời, vết thương tinh thần có thể kéo dài đến tận khi trưởng thành.

Ngay khoảnh khắc nhận chẩn đoán, cú sốc tâm lý đã hình thành. Em N.T.K (15 tuổi, Hà Nội) phải tạm gác sách vở năm lớp 8 để bắt đầu điều trị ung thư xương tại Bệnh viện K3 Tân Triều. Nhớ lại ngày nhận tin, Khánh rưng rưng: “Lúc đó em buồn lắm, mẹ em cũng bàng hoàng”. Dù luôn cố gắng lạc quan, em vẫn thừa nhận: “Mỗi lần có người nhắc đến bệnh, em vẫn thấy buồn”.

Môi trường bệnh viện càng khiến trẻ dễ tổn thương tâm lý. Thay vì trường lớp, bạn bè, các em phải làm quen với không gian ngột ngạt, mùi thuốc sát trùng, những thiết bị y tế lạ lẫm. Sự thay đổi đột ngột dễ khiến trẻ thu mình, lo lắng. 

Khi chứng kiến bạn cùng phòng diễn biến nặng hoặc qua đời, tâm lý non nớt lại càng bị ảnh hưởng nặng nề. Tiến sâu vào điều trị, tóc rụng, sút cân, phải xa trường lớp khiến các em dễ rơi vào tự ti, rụt rè, thậm chí rối loạn căng thẳng sau chấn thương. 

Bác sĩ Phạm Anh Đức, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội cảnh báo: “Nếu trẻ không được hỗ trợ tâm lý tốt, sau này khó hòa nhập xã hội, khó trưởng thành, từ đó tiêu tốn nguồn lực xã hội và giảm khả năng lao động”. Những áp lực kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến việc tuân thủ điều trị hiện tại mà còn để lại di chứng tâm lý lâu dài, đòi hỏi sự quan tâm toàn diện ngay từ sớm.

Nâng đỡ tinh thần cho những “chiến binh nhí”

Hỗ trợ tâm lý cho bệnh nhi ung thư không thể rập khuôn theo người lớn, bởi trẻ em cần cách tiếp cận phù hợp với thể chất, sự phát triển và các mối quan hệ xung quanh. Giải pháp cần sự phối hợp đồng bộ từ môi trường bệnh viện, gia đình và hệ thống chuyên môn.

Tại nhiều bệnh viện, không gian điều trị đã được cải thiện để trở nên gần gũi hơn. Ở khoa Nhi Bệnh viện K3 Tân Triều, những bức tường được sơn hình ngộ nghĩnh, dọc hành lang là tranh vẽ của chính các em.

Em N.T.K, sau một năm gắn bó, đã thấy thoải mái hơn, thậm chí còn đùa rằng ở viện dễ ngủ hơn ở nhà. Những lớp học đặc biệt, hoạt động nhóm cũng được tổ chức để trẻ duy trì kết nối xã hội nhằm vơi bớt cảm giác bị cô lập.

Quan trọng hơn cả là vai trò của gia đình. Cha mẹ, những người kề cận nhất cần kỹ năng giao tiếp tinh tế. Chị Phạm Thị Phương Nhi, thành viên dự án hỗ trợ tinh thần cho bệnh nhi ung thư máu Cell-ebrating Hope, cho rằng cần nói sự thật với trẻ và lắng nghe các em. 

"Khi trò chuyện, người lớn nên ngồi ngang tầm mắt, dùng câu hỏi mở để tạo sự kết nối và dễ dàng nhận biết những thay đổi nhỏ trong cảm xúc của con trẻ. Việc bù đắp nhu cầu tâm lý theo từng độ tuổi như cho trẻ làm quen môi trường, được học hỏi và vui chơi cũng là cách nâng đỡ tinh thần hiệu quả", chị Phương Nhi chia sẻ. 

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất tại Việt Nam là sự thiếu hụt nhân lực chuyên sâu về tâm lý ung thư nhi. Theo bác sĩ Phạm Anh Đức, dù đã có chuyên gia nhưng số lượng chưa đủ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao. Dẫu vậy, những bước đi đầu tiên đã được triển khai, tiêu biểu là phát triển ngành chăm sóc giảm nhẹ, trong đó lồng ghép chăm sóc tâm lý tại các bệnh viện tuyến đầu.

Hỗ trợ tâm lý không phải phương pháp điều trị chính, nhưng là nhánh không thể thiếu để chăm sóc toàn diện cho bệnh nhi ung thư. Hành trình ấy ở Việt Nam tuy mới bắt đầu, nhưng đang mở ra hy vọng để mỗi đứa trẻ không chỉ được chữa lành thể xác, mà còn giữ được nụ cười cả trong và sau những ngày hóa trị gian khó.