Hành trình 50 năm thổi hồn vào tò he của nghệ nhân Đặng Đình Hờn

(Sóng trẻ) - Giữa một thời đại nhiều đổi thay, nghệ nhân tò he Đặng Đình Hờn vẫn bền bỉ gắn bó với những nắm bột màu sắc suốt gần nửa thế kỷ. 

Gắn bó với nghề nặn tò he gần nửa thế kỷ, nghệ nhân Đặng Đình Hờn (làng Xuân La, Phượng Dực, Phú Xuyên) không chỉ được biết đến là người khéo tay mà còn với tâm huyết gìn giữ và phát triển nghề truyền thống. Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm tò he, từ nhỏ ông đã quen với hình ảnh người cha tỉ mỉ bên nồi bột, theo mẹ rong ruổi bán hàng ở các chợ quê. Tình yêu với nghề cũng nhen nhóm từ đó, để rồi từ năm 10 tuổi ông bắt đầu tập nặn những con vật đầu tiên. Ngày nay, bên cạnh việc làm và bán các sản phẩm tò he đầy màu sắc, ông còn tổ chức các tour trải nghiệm nhằm đưa du khách, đặc biệt là giới trẻ, đến gần hơn với nghề truyền thống.

Theo thời gian, những cây tò he từng rực rỡ ở chợ quê dần thưa vắng khi nhiều gia đình trong làng bỏ nghề mưu sinh bằng công việc khác. Thế nhưng, nghệ nhân Đặng Đình Hờn vẫn lặng lẽ gắn bó với đất nặn, với những nắm bột màu. Ông chia sẻ rằng dù từng nghĩ đến chuyện rẽ hướng, nhưng tình yêu với nghề do cha ông để lại đã “ngấm vào máu”, khiến ông không nỡ rời bỏ. Với ông, tò he không chỉ là kế sinh nhai mà còn là ký ức tuổi thơ và một phần hồn cốt của văn hóa dân gian, vì vậy việc tiếp tục gìn giữ và truyền lại nghề cho thế hệ sau cũng trở thành trách nhiệm mà ông luôn trân trọng.

Trong những năm tháng mang tò he rong ruổi qua các phiên chợ, hội làng, ông Hờn đã nhiều lần bắt gặp ánh mắt háo hức của lũ trẻ khi cầm trên tay món đồ chơi nhỏ bé từ đất nặn. Với ông, đó là niềm vui giản dị nhưng khó nghề nào sánh được. “Lớp trẻ ngày nay nào có biết, cây đất nặn bé bằng 2 ngón tay này ngày xưa lại là kho báu đấy!”, ông khẽ cười.

Không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ cách làm truyền thống, nghệ nhân Đặng Đình Hờn cũng chủ động tìm hướng đổi mới để tò he phù hợp hơn với đời sống hiện đại. Theo ông, nhằm đảm bảo vệ sinh và giúp sản phẩm bền hơn, nhiều nghệ nhân ngày nay đã chuyển sang sử dụng đất nặn thay cho bột gạo và màu thực phẩm như trước.

Bên cạnh đó, tò he ngày nay không chỉ được nặn theo con gà, con lợn gần gũi với nhà nông mà ông còn sáng tạo thêm các nhân vật hoạt hình mà trẻ em yêu thích như Pikachu, Labubu, siêu anh hùng. “Xưa nhà nào cũng có con gà, bé nào cũng biết cô tiên, thế nhưng thời nay thì khác rồi. Phải thay đổi thì nghề mới sống được”. 

Khi nhắc đến những người bạn cùng nghề, ánh mắt người nghệ nhân xa xăm: “Theo nghề ở làng mình thì vẫn còn, nhưng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Lớp người cũ thì không còn, lớp người trẻ thì khó lắm. Giờ tụi trẻ cũng học gọi là cho biết nghề cha ông, chứ đều ra thành phố làm mà còn kiếm sống chứ, chẳng mấy ai đủ sức mà theo được nghề”.

Hơn nửa đời người gắn bó với nghề nặn tò he, nghệ nhân Đặng Đình Hờn luôn trăn trở làm sao để nét văn hóa dân gian này tiếp tục được gìn giữ. Ông luôn sẵn lòng chỉ bảo cho các cháu trong gia đình và cả những đứa trẻ trong xóm mỗi khi chúng tò mò, thích thú đứng xem ông nặn tò he. Với ông, việc dạy nghề không đơn thuần là trao lại một kế sinh nhai, mà còn là cách nuôi dưỡng tình yêu với giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ. Dù không rành công nghệ, ông vẫn mong muốn quảng bá làng nghề rộng rãi hơn; nhờ sự hỗ trợ của con trai, trang Facebook “Làng Tò he” ra đời, thu hút hàng nghìn người theo dõi và góp phần đưa làng tò he Xuân La đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước. Ông Hờn chia sẻ, hàng năm ông đón một lượng lớn khách du lịch nước ngoài, chủ yếu đến từ Ý, theo tour trải nghiệm làng nghề.

Không chỉ thu hút du khách quốc tế, ngôi nhà nhỏ của nghệ nhân Đặng Đình Hờn còn trở thành điểm đến trải nghiệm của nhiều đoàn học sinh. Tại đây, các em được trực tiếp nặn tò he, lắng nghe câu chuyện về một nghề truyền thống đã gắn bó với làng Xuân La qua nhiều thế hệ. Với ông Hờn, mỗi buổi trải nghiệm như vậy là dịp để gieo vào tâm hồn lớp trẻ sự hứng thú với văn hóa dân gian và niềm tự hào về những giá trị truyền thống của dân tộc.

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, người nghệ nhân ấy vẫn ngày ngày lặng lẽ bên những nắm bột màu, kiên trì giữ gìn và thổi sức sống mới cho tò he. Trong con ngõ nhỏ của làng nghề, cánh cửa nhà ông vẫn luôn rộng mở đón khách thập phương, như một lời nhắc rằng những giá trị dân gian giản dị vẫn đang được nâng niu và tiếp nối qua đôi bàn tay cần mẫn của người giữ nghề.