Hành trình của những đôi cánh tre biết bay

(Sóng trẻ) - Cách trung tâm Hà Nội khoảng 40km về phía Tây, làng Thạch Xá hiện lên bình yên với một nghề thủ công làm chuồn chuồn tre độc đáo.  

Khởi đầu từ đam mê

Gắn bó với nghề gần 30 năm, ông Nguyễn Văn Tái - chủ cơ sở sản xuất chuồn chuồn tre Tái Tân, là một trong những người tiên phong đưa nghề này về Thạch Xá. Ông chia sẻ những ngày đầu công việc không nhận được nhiều sự ủng hộ. Tuy nhiên, chính niềm đam mê đã khiến ông kiên trì mày mò, thử nghiệm và hoàn thiện từng sản phẩm. “Ban đầu làm chỉ để chơi, vì thích. Không ngờ khi mang ra thử ở khu vực chùa Tây Phương, du khách đón nhận rất nhiệt tình. Từ đó mình có động lực để phát triển đến bây giờ” - ông Tái kể lại.

Từ một thú vui cá nhân, chuồn chuồn tre dần trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương, góp phần tạo việc làm và thu nhập cho nhiều hộ dân.

Tỉ mỉ trong từng công đoạn

Để tạo nên một chú chuồn chuồn tre hoàn chỉnh, quy trình sản xuất đòi hỏi sự cẩn trọng ngay từ khâu chọn nguyên liệu. Tre được sử dụng không phải loại thông thường mà phải đảm bảo không mối mọt, có độ dẻo và độ bền phù hợp, đặc biệt khi sản phẩm hướng tới thị trường xuất khẩu. Sau khi được xử lý, tre được phơi khô trong khoảng 30 ngày, rồi mới tiến hành cắt, chẻ và tạo hình hoàn toàn bằng tay. Đây là công đoạn quan trọng bởi kích thước của từng bộ phận phải chính xác đến từng milimet.

Điểm đặc biệt làm nên thương hiệu của chuồn chuồn tre Thạch Xá nằm ở khả năng giữ thăng bằng. Một chú chuồn chuồn đạt chuẩn có thể đậu trên đầu ngón tay, cành cây hay thậm chí là một đầu kim nhỏ. Theo ông Tái, không có công thức cụ thể nào cho sự cân bằng này, mà chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và cảm nhận của người thợ. “Chỉ cần sai lệch một chút về độ dài hay trọng lượng cánh là không thể đậu được. Người làm phải cảm nhận được vật liệu trong tay”, ông cho biết.

Sau khi hoàn thiện phần khung, công đoạn trang trí mang lại “linh hồn” cho sản phẩm. Từng lớp sơn được phủ cẩn thận, từ lớp nền đến các họa tiết, mỗi bước đều cần thời gian để khô và đạt độ hoàn thiện. Đáng chú ý, toàn bộ họa tiết đều được vẽ thủ công, không sử dụng khuôn mẫu. Mỗi chú chuồn chuồn vì thế mang một dấu ấn riêng, không trùng lặp. Các màu sắc rực rỡ như đỏ, vàng, xanh, tím… không chỉ tạo sự bắt mắt mà còn góp phần làm nên sức hút của sản phẩm đối với du khách, đặc biệt là trẻ em.

Từ làng quê đến thị trường quốc tế

Ngày nay, chuồn chuồn tre Thạch Xá không chỉ xuất hiện tại các đình, chùa hay lễ hội trong nước mà còn được xuất khẩu ra nước ngoài như một món quà lưu niệm mang đậm bản sắc Việt Nam. Sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, góp phần nâng cao giá trị và mở rộng cơ hội phát triển cho làng nghề.

Tuy nhiên, hành trình đi xa cũng đặt ra không ít thách thức. Việc đảm bảo chất lượng đồng đều khi sản xuất với số lượng lớn, thích nghi với thị hiếu quốc tế, hay xây dựng thương hiệu bài bản là những bài toán mà người làm nghề phải đối mặt. Chính vì vậy, sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và tư duy phát triển hiện đại, từ thiết kế sản phẩm, bao bì, đến cách kể câu chuyện thương hiệu đang trở thành yếu tố then chốt để những “đôi cánh tre” không chỉ bay xa, mà còn bay vững trên thị trường toàn cầu.

Góc nhìn của người trẻ

Không chỉ thu hút du khách, làng nghề còn trở thành điểm đến trải nghiệm văn hóa cho nhiều bạn trẻ. Đỗ Quang Hưng, sinh viên năm ba Đại học FPT, chia sẻ rằng điều khiến anh ấn tượng nhất là sự tận tâm của người thợ: “Mỗi sản phẩm không chỉ là một món đồ chơi mà là một tác phẩm nghệ thuật. Người làm trân trọng nó như một phần của chính mình”. Anh Hưng cũng cho rằng, việc gìn giữ và quảng bá các làng nghề truyền thống là trách nhiệm của thế hệ trẻ, bởi mỗi làng nghề đều mang trong mình một bản sắc riêng, góp phần tạo nên sự đa dạng của văn hóa Việt Nam.

Giữa nhịp sống hiện đại, những chú chuồn chuồn tre nhỏ bé vẫn âm thầm mang theo câu chuyện về sự kiên trì, sáng tạo và tình yêu nghề của người dân Thạch Xá. Không chỉ là một sản phẩm thủ công, đó còn là biểu tượng của ký ức tuổi thơ, của văn hóa dân gian và của một làng nghề đang nỗ lực thích nghi để tồn tại và phát triển. Những đôi cánh tre ấy không chỉ biết bay theo nghĩa vật lý, mà còn đang bay xa hơn, mang theo tinh hoa của làng quê Việt đến với nhiều vùng đất mới.