Làm thêm có còn là ‘bước đệm’ kỹ năng quan trọng hay vòng xoáy trải nghiệm ngắn hạn với người trẻ

(Sóng trẻ) - Làm thêm đang trở thành “mặc định” trong đời sống sinh viên khi người trẻ ngày càng tham gia thị trường lao động sớm với mong muốn trải nghiệm và lấy thêm kinh nghiệm. Tuy nhiên, liệu đây còn là bước đệm kỹ năng, hay chỉ là những trải nghiệm ngắn hạn thiếu chiều sâu.

Mang lại các giá trị thật 

Ở góc nhìn tích cực, làm thêm vẫn là một trong những con đường nhanh nhất để người trẻ tiếp cận thực tế. Khác với môi trường học tập mang tính lý thuyết, công việc bán thời gian buộc sinh viên phải đối diện với áp lực, kỷ luật và trách nhiệm.

Bạn Đỗ Thu Trang (22 tuổi, sinh viên Đại học Kinh tế, ĐHQGHN) đã quyết định trải nghiệm đi làm thêm từ khi năm nhất đại học. Với Trang, đây là quyết định đúng đắn giúp cô có cơ hội cọ sát với cuộc sống ngay từ khi còn trẻ.

Thu Trang chia sẻ: “Mình đã đi làm thêm nhiều công việc khác nhau như phục vụ, thu ngân,...công việc ấy không chỉ giúp mình có thêm thu nhập mà còn đem lại những giá trị về kinh nghiệm, học được những bài học về giao tiếp, kỹ năng xử lý tình huống”.

Lm thêm còn giúp người trẻ hiểu rõ hơn về giá trị lao động. Việc tự kiếm thu nhập, dù không lớn, nhưng nó góp phần tạo ra ý thức về tiền bạc và trách nhiệm cá nhân điều mà không phải môi trường học tập nào cũng mang lại.

“Khi đi làm mình mới hiểu để kiếm được đồng tiền rất vất vả. Từ đó mình chi tiêu có kiểm soát hơn, biết dùng số tiền vào đúng mục đích cho học tập”, Trang chia sẻ thêm.

Với Trang, mỗi công việc lại mang lại cho Trang một kỹ năng bổ trợ cho học tập: “Với mình, tất cả các công việc mình từng làm đều giúp ích cho việc học tập như kỹ năng phối hợp làm việc nhóm, giao tiếp ít nhiều góp phần hoàn thiện bản thân và vận dụng vào môi trường học tập”.

Quan trọng hơn, làm thêm giúp sinh viên “thử” thị trường lao động từ sớm. Việc nhận ra mình phù hợp hay không phù hợp với một công việc, một môi trường có thể giúp họ điều chỉnh định hướng nghề nghiệp kịp thời, tránh những lựa chọn sai lầm sau khi ra trường.

Ở góc độ này, làm thêm không chỉ là trải nghiệm, mà là quá trình hình thành năng lực thứ quyết định khả năng thích nghi trong tương lai.

Khi trải nghiệm bị “đại trà hóa” và mất giá trị

Khi làm thêm trở nên phổ biến, giá trị của nó cũng dần bị “pha loãng”. Không ít sinh viên đi làm không xuất phát từ nhu cầu học hỏi, mà từ áp lực phải có kinh nghiệm.

Tình trạng làm nhiều nhưng không sâu đang trở thành nghịch lý phổ biến. Sinh viên liên tục thay đổi công việc, tích lũy trải nghiệm theo chiều rộng nhưng thiếu chiều sâu, khiến kỹ năng không được phát triển rõ ràng.

Trước những tình trạng đó, bạn Yến Nhi (20 tuổi, Quảng Ninh) đang dần cảm thấy không còn hứng thú với công việc làm thêm vì cảm thấy không đem lại giá trị củng cố cho ngành học của mình.

Yến Nhi nhớ lại: “Mình từng đi tư vấn quần áo trong khi không có chút kiến thức nào về ngành thời trang và nó cũng không liên quan đến ngành học của mình. Vì thế mình thấy nó không bổ trợ gì cho việc học hay kinh nghiệm cho sau này”.

Bên cạnh đó, nhiều công việc làm thêm hiện nay mang tính chất lặp lại, ít cơ hội học hỏi. Sinh viên chủ yếu đảm nhận các vị trí hỗ trợ, không được đào tạo bài bản. Khi đó, trải nghiệm dễ trở thành hình thức, không tạo ra giá trị lâu dài.

Một vấn đề khác là sự đánh đổi. Việc dành quá nhiều thời gian cho công việc khiến không ít sinh viên bị ảnh hưởng kết quả học tập, thậm chí mất phương hướng. Khi mục tiêu kiếm tiền hoặc tích lũy kinh nghiệm lấn át việc học, nền tảng kiến thức yếu tố cốt lõi lại bị xem nhẹ.

Ở góc nhìn sâu hơn, làm thêm còn phản ánh tâm lý “chạy đua trải nghiệm” trong giới trẻ. Khi xã hội đề cao kinh nghiệm thực tế, nhiều người cố gắng làm càng nhiều càng tốt, nhưng lại thiếu thời gian để nhìn lại, chọn lọc và hiểu rõ giá trị mình nhận được.

Bước đệm hay trải nghiệm phụ thuộc vào cách tiếp cận

Làm thêm, xét cho cùng, không mất đi ý nghĩa vốn có. Vấn đề không nằm ở bản thân công việc, mà ở cách người trẻ lựa chọn và khai thác nó.

Một công việc phù hợp, có định hướng rõ ràng, dù ngắn hạn vẫn có thể mang lại giá trị lớn. Ngược lại, nhiều trải nghiệm dàn trải nhưng thiếu mục tiêu chỉ khiến thời gian bị tiêu tốn mà không tạo ra năng lực thực sự.

Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đòi hỏi cao về kỹ năng, việc đi làm sớm vẫn là lợi thế. Nhưng “bước đệm” chỉ phát huy hiệu quả khi nó gắn với sự hiểu biết về bản thân và mục tiêu dài hạn.

Làm thêm vì thế không còn đơn thuần là có hay không, mà là làm như thế nào. Giá trị không nằm ở số lượng công việc đã trải qua, mà ở việc mỗi trải nghiệm có giúp người trẻ tiến gần hơn đến con đường của mình hay không.

Nếu không có sự chọn lọc, làm thêm dễ trở thành một vòng xoáy trải nghiệm ngắn hạn. Nhưng nếu được tiếp cận đúng cách, đó vẫn là một trong những nền tảng quan trọng nhất cho hành trình trưởng thành của người trẻ.