Một góc nhìn khác về bác sĩ Đặng Thùy Trâm qua tập nhật ký thứ ba

(Sóng trẻ) - Thay cho những ghi chép vội vã thời chiến, tập nhật ký thứ ba của bác sĩ Đặng Thùy Trâm hé lộ tâm hồn thiếu nữ Hà Nội đầy nữ tính. Qua nét mực tím nắn nót, người đọc tìm thấy một góc nhìn lạc quan giữa khói lửa khốc liệt.

Những trang viết phía trước “cánh cửa” chiến trường

Hơn 20 năm từ ngày Nhật ký Đặng Thùy Trâm trở thành hiện tượng xuất bản, công chúng lại một lần nữa lặng người trước tập nhật ký thứ ba - “Đặng Thùy Trâm và cuốn nhật ký thứ ba”. 

Nếu hai tập nhật ký trước đây mà công chúng được biết đến là những thước phim đen trắng đầy máu, mồ hôi và những ca mổ nghẹt thở dưới hầm tối, thì tập nhật ký thứ ba lại mở ra một khoảng không gian hoàn toàn khác biệt. Đó là khoảng lặng trước cơn bão, là những ngày tháng chuẩn bị tâm thế để bước vào cuộc chiến. Cuốn nhật ký không vội vã kể về những chiến công, mà nó chậm rãi khắc họa quá trình hình thành một lý tưởng sống. 

Người đọc bắt gặp ở đó một Đặng Thùy Trâm rất Hà Nội, với những rung cảm tinh tế trước một nhành hoa, một câu thơ hay một ánh mắt. Những trang viết bằng mực tím ngay ngắn, nắn nót không chỉ là thói quen của một cô sinh viên y khoa giỏi giang, mà còn là cách duy trì trật tự và vẻ đẹp của tâm hồn trước khi mọi thứ bị xáo trộn bởi bom đạn.

Chiến tranh khiến thể chất con người bị tàn phá, nhưng không thể nào xóa nhòa những nét chữ thanh tao của một tâm hồn giàu lý tưởng. Cuốn nhật ký thứ ba chính là bằng chứng cho thấy, trước khi trở thành một biểu tượng anh hùng, Bác sĩ Đặng Thùy Trâm là một thiếu nữ đầy mộng mơ, người yêu cuộc sống đến từng hơi thở và luôn khao khát được cống hiến tình yêu ấy cho nhân loại. Chính sự đối lập giữa những lời tâm sự dịu dàng và bối cảnh khốc liệt sắp tới đã tạo nên sức nặng tinh thần to lớn, khiến mỗi dòng chữ trở nên đáng trân trọng hơn bao giờ hết. 

Người chị trở về từ những dòng thư 

Một trong những khía cạnh sâu sắc nhất mà “Đặng Thùy Trâm và cuốn nhật ký thứ ba” mang lại chính là chiều kích về tình cảm gia đình và sự hy sinh thầm lặng thông qua những lá thư riêng tư được tập hợp lại. 

Với những người thân yêu, hình ảnh bác sĩ Đặng Thùy Trâm chưa bao giờ bị đóng khung trong những danh hiệu cao quý, mà gần gũi như một người chị, người con hiếu thảo. Sự tinh tế của người phụ nữ Hà Nội được thể hiện qua cách chị chăm chút cho hậu phương từ nơi tiền tuyến xa xôi. Những món quà nhỏ bé như chiếc màn tuyn, cái bấm móng tay hay chiếc khăn voan mỏng được gửi về từ chiến trường không chỉ là hiện vật, mà là thông điệp của sự sống. Người chị ấy muốn gia đình tin rằng mình vẫn đang sống tốt, vẫn đang duy trì được nếp sinh hoạt văn minh giữa rừng sâu. 

“Chính vì chị gửi cả quà ra như thế nên chúng tôi không thể hình dung được sự gian khổ và nguy hiểm mà chỉ sau này đọc nhật ký của chị chúng tôi mới biết”, Bà Đặng Kim Trâm - em gái của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm chia sẻ.

Những tư liệu này cho thấy một sự tương phản rõ rệt: giữa thực tế nghiệt ngã của chiến trường và những thông điệp lạc quan gửi về hậu phương. Thay vì kể về những cơn sốt hay áp lực nơi phòng mổ, chị chọn viết về những niềm vui giản đơn và sự khích lệ của bạn bè. 

Cuốn nhật ký thứ ba, vì thế, không chỉ là tư liệu chiến tranh, mà còn là một thiên sử thi về tình mẫu tử, tình thâm giao, là minh chứng cho việc tình yêu có thể trở thành một thứ giáp trụ kiên cố nhất để con người vượt qua nỗi sợ hãi cái chết.

Không chỉ là một cuốn nhật ký

Với những người từng xem “Đừng đốt”, cái tên Đặng Thùy Trâm không chỉ gắn với hình ảnh của một người bác sĩ nơi chiến trường, mà còn là biểu tượng của lòng tin vào con người giữa chiến tranh.

Không chỉ là những dòng ghi chép về chiến trường, y tế, lý tưởng hay nội tâm nhiều giằng xé, cuốn “Đặng Thùy Trâm và Cuốn nhật ký thứ ba” còn lưu giữ những lá thư riêng tư mà Bác sĩ Đặng Thùy Trâm gửi cho gia đình, bạn bè, những người thân quen nhất. Ẩn sau từng con chữ là tình cảm ấm áp và nỗi nhớ tha thiết, đôi khi là một chút dịu dàng riêng dành cho ba má và các em - những người luôn ở phía sau hậu phương. 

Trong một lá thư, người chị ấy đã viết: “Ba má và gia đình đừng lo cho con nhiều nhé. Con vẫn vững vàng trong mọi lúc khó khăn, vẫn cười, vẫn hát, những người bạn vẫn khen con giỏi lắm”. Đó không chỉ là một lời trấn an dành cho gia đình, mà còn là hình ảnh đẹp về một người con gái dẫu sống giữa bom đạn vẫn giữ được ánh sáng trong đôi mắt và niềm tin vững chãi trong lòng.

“Chính vì vậy, tôi nghĩ đây là phần đặc biệt nhất”, bà Trâm chia sẻ. “Nó giúp người đọc thấy rõ hơn một Đặng Thùy Trâm rất gần gũi, không chỉ là biểu tượng cách mạng, mà là một người chị, người bạn, người con có thật”.

“Bản giao hưởng” dành cho hậu thế

Giống như chính bà Đặng Kim Trâm từng viết: “Có người từng hỏi tại sao lớp trẻ hôm nay những người chưa đi qua chiến tranh, thậm chí có lúc hoài nghi lý tưởng cũ lại yêu mến Đặng Thùy Trâm đến vậy? Có lẽ bởi giữa khốc liệt và đói rét, chị vẫn viết nên những dòng chữ trong veo, đầy tình yêu thương, như một bản giao hưởng về cái đẹp và sự sống”.

Tình yêu ấy, theo lời bà Trâm, không chỉ dành cho gia đình, cho lý tưởng, cho đồng đội, mà còn là thứ tình yêu chan chứa và lan tỏa, vượt lên trên thời gian, không gian, đi qua cái chết, để tìm đến trái tim những người còn sống. Đúng như người cựu binh Mỹ Fred Whitehurst từng nhận định, tiếng lòng của người con gái anh hùng ấy cần một “dàn nhạc lớn hơn” để ngân vang, và cuốn sách này chính là nơi bản nhạc ấy được vang lên trọn vẹn nhất, chạm đến trái tim của những thế hệ sinh ra trong thời bình.

Đọc lại những trang viết này là một cách để chúng ta tìm lại nhịp sống chậm lại, sâu sắc hơn. Bác sĩ Thùy không trở về để nhắc lại nỗi đau, mà để trao truyền ngọn lửa về cách sống sao cho xứng đáng. Cuốn nhật ký thứ ba khép lại nhưng mở ra một hành trình tự vấn trong lòng mỗi người đọc. Chúng ta học được cách trân trọng những điều bình dị, học cách giữ gìn sự trong sáng của tâm hồn dù hoàn cảnh có khó khăn đến đâu. 

Sự bất tử của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm không nằm ở những danh hiệu, mà nằm ở sức sống của những con chữ đầy tình thương, chúng tiếp tục sưởi ấm và định hướng cho những ai đang đi tìm lẽ sống giữa cuộc đời bộn bề.