'Nghề chọn người': Hành trình giữ lửa chèo của nữ nghệ sĩ trẻ

(Sóng trẻ) - Từng dự định theo học chuyên ngành diễn viên kịch điện ảnh tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, nhưng một bước ngoặt đã đưa Trần Thị Ngát đến với nghệ thuật chèo truyền thống và gắn bó cùng loại hình này cho đến nay.

Ngã rẽ bất ngờ 

Sinh ra trong một gia đình nông dân tại Ninh Bình, Trần Thị Ngát (26 tuổi) từng là “hạt giống văn nghệ” quen thuộc của trường, tình yêu với nghệ thuật vẫn luôn nằm sâu trong trái tim cô. Năm 2018, Ngát đăng ký thi vào Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, chuyên ngành diễn viên kịch điện ảnh. 

Thế nhưng, ngay trong phòng thi, một lời khuyên đã thay đổi toàn bộ hướng đi của cô. “Thầy nói tôi có tố chất phù hợp với kịch hát dân tộc, nếu theo hướng đó sẽ phát triển bền vững hơn”, Trần Ngát nhớ lại. Sau nhiều suy nghĩ, cô quyết định rẽ hướng sang chèo và bắt đầu hành trình mới với nghệ thuật truyền thống.

Bước vào lớp diễn viên chèo khóa 38, Ngát gần như bắt đầu từ con số 0. “Trong khi nhiều bạn học đã quen với chèo từ trước, tôi phải bắt đầu từ những điều cơ bản nhất, từ cách lấy hơi, nhả chữ đến từng động tác múa”, cô bày tỏ. Suốt bốn năm bền bỉ ấy, cô đã giành học bổng cả 8 học kỳ và dần nuôi lớn tình yêu với nghệ thuật truyền thống. 

Nhắc lại hành trình của mình, Trần Ngát không gọi đó là lựa chọn, mà là “nghề chọn người”. Sau khi tốt nghiệp, cô trở thành diễn viên của Nhà hát Chèo Việt Nam (nay là Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam). Từ những vai nhỏ, vai thứ, đến những trích đoạn khó từng bước được cô chinh phục. 

Trong đó, Xúy Vân giả dại là dấu mốc đặc biệt bởi đây là vai diễn đòi hỏi người nghệ sĩ phải hội tụ đủ kỹ năng hát, múa và diễn xuất. Nhưng chính màn thể hiện ấy đã mang về cho cô Huy chương Vàng tại cuộc thi tài năng sân khấu chèo toàn quốc năm 2023. 

Hai năm sau, cô tiếp tục giành thêm một Huy chương Vàng tại Liên hoan chèo toàn quốc 2025. “Những giải thưởng ấy không chỉ là sự ghi nhận cho nỗ lực bền bỉ, mà còn tiếp thêm động lực để cô theo đuổi con đường nghệ thuật truyền thống. Đó là những trái ngọt đầu tiên trong sự nghiệp, khiến tôi thấy may mắn và hạnh phúc”, Trần Ngát cho biết.

Với nhiều người, giải thưởng là đích đến, nhưng với Ngát, điều quý giá hơn lại nằm ở nơi khác. “Không có niềm hạnh phúc nào lớn hơn tình cảm của khán giả. Đó là khi họ nán lại sau buổi diễn, hỏi han, tặng hoa, xin chụp ảnh, hay nhận ra tôi giữa đời thường và gọi tên vai diễn”, cô khẳng định.

Giữ lửa nghề giữa nhiều chênh vênh

Đằng sau ánh đèn sân khấu, nhiều nghệ sĩ chèo vẫn phải đối mặt với không ít áp lực. Thu nhập từ nhà hát không đủ để trang trải cuộc sống, khiến họ phải làm thêm hoặc chạy chương trình bên ngoài. Ngát thừa nhận, có những giai đoạn cô cảm thấy chênh vênh, tự hỏi liệu mình có đang đi đúng hướng không. Tuy nhiên, tình yêu với chèo vẫn giữ cô ở lại với nghề. 

Bên cạnh đó, điều khiến Ngát trăn trở hơn cả là chèo chưa thực sự tiếp cận mạnh mẽ với khán giả. Trong bối cảnh các loại hình giải trí hiện đại phát triển nhanh, nghệ thuật truyền thống đứng trước nguy cơ mất dần khán giả nếu không đổi mới cách tiếp cận. Vì vậy, ngoài biểu diễn trên sân khấu, Trần Ngát còn chủ động đưa chèo lên các nền tảng mạng xã hội để tiếp cận công chúng trẻ. Đồng thời, “hòa nhập nhưng không hòa tan” là điều Ngát luôn nhắc bản thân để vừa phải giữ được tinh thần truyền thống, vừa phải thích nghi với nhịp sống số.

Hiện tại, Ngát vẫn tiếp tục theo đuổi những vai diễn khó của nghệ thuật chèo, trong đó có Xúy Vân, nhân vật cô mong muốn thể hiện trọn vẹn, thay vì các trích đoạn riêng lẻ. Với cô, ngã rẽ năm nào không chỉ mở ra một con đường nghề nghiệp mới, mà còn trở thành hành trình gắn bó lâu dài với nghệ thuật truyền thống.