Phóng viên trẻ trước thách thức nguồn tin từ mạng xã hội

(Sóng trẻ) - Từ những thông tin lan truyền với tốc độ “tính bằng giây” trên mạng xã hội, nhiều phóng viên tìm thấy đề tài nhanh hơn bao giờ hết nhưng cũng đối mặt với nguy cơ sai lệch nếu thiếu kiểm chứng.

Nguồn tin nhanh trong thời đại số
Không khó để bắt gặp những câu chuyện, hiện tượng xã hội hay các vấn đề nóng xuất hiện đầu tiên trên mạng xã hội. Từ các bài đăng cá nhân đến video ngắn, tất cả đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho quá trình tác nghiệp.

Theo TS. Nguyễn Nga Huyền (Phó Chủ nhiệm Khoa Marketing và Truyền thông, Trường Quản trị và Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội): “Việc sử dụng mạng xã hội làm nguồn tin là xu thế tất yếu và hoàn toàn có thể chấp nhận. Sự không giới hạn về không gian và khả năng kết nối trực tiếp với nhân chứng giúp phóng viên rút ngắn đáng kể quy trình tiếp cận vấn đề”.

Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện đề tài, mạng xã hội còn giúp rút ngắn đáng kể thời gian tác nghiệp nếu được sử dụng đúng cách. “Mang lại lợi ích lớn nếu phóng viên thành thạo sử dụng mạng xã hội và biết cách kiểm chứng thông tin. Lợi ích là có được thông tin nhanh, không giới hạn, có cả nội dung và hình ảnh, tiết kiệm thời gian, công sức, tiền bạc”, bà cho biết.

Ở góc độ thực tế, Khánh Dương, sinh viên năm ba chuyên ngành Báo mạng điện tử cho biết mạng xã hội thường là nơi giúp cô phát hiện đề tài nhanh chóng, đặc biệt với các thông tin mang tính thời điểm. “Nhờ mạng xã hội, mình có thể cập nhật thông tin rất nhanh, từ đó nảy ra ý tưởng viết bài. Tuy nhiên, mình chỉ coi đây là nguồn tham khảo ban đầu và luôn phải kiểm tra lại trước khi sử dụng”, Dương cho biết.

Khi tốc độ đi cùng rủi ro

Tuy nhiên, chính tốc độ và tính lan truyền mạnh mẽ của mạng xã hội cũng khiến ranh giới giữa thông tin đúng và sai trở nên mong manh hơn. Theo TS. Nguyễn Nga Huyền: “Đó có thể là thông tin sai sự thật, tin giả, thậm chí là thông tin do các thế lực cố tình tạo ra để lan truyền các quan điểm sai trái, nhất là trong thời đại của trí tuệ nhân tạo. Nếu phóng viên thiếu kỹ năng kiểm chứng thì rất nguy hiểm”.

Thực tế, không ít người làm nội dung đã từng “trả giá” cho việc quá tin vào thông tin trên mạng xã hội. Từ trải nghiệm cá nhân, Khánh Dương cho biết cô từng nhầm lẫn khi tiếp cận thông tin lan truyền trên mạng xã hội. “Có lần mình tưởng đó là tin thật vì được chia sẻ khá nhiều nên đưa vào bài nhưng khi qua khâu duyệt, biên tập đã phát hiện đó là thông tin chưa được kiểm chứng và yêu cầu loại bỏ. Sau lần đó, mình cẩn trọng hơn rất nhiều”, Dương chia sẻ.

Ở khâu kiểm duyệt, anh Hoàng Trí Công, người duyệt tin tại Tạp chí Bóng đá, cho rằng sự lan tỏa trên mạng xã hội không đồng nghĩa với độ tin cậy của thông tin. “Trước hết là uy tín của kênh, ngay cả khi kênh đó có nhiều người theo dõi hay có dấu tích xanh. Suy cho cùng, độ tin cậy vẫn phụ thuộc vào chính chúng ta”. Anh cũng thừa nhận từng gặp sai sót trong quá trình xử lý thông tin: “Đã có đôi lần như vậy. Khi quá nhiều trang cùng đăng một nội dung khiến tôi nhầm tưởng đó là tin chính xác mà chưa thẩm định lại nguồn”.

Kiểm chứng - nguyên tắc không thể bỏ qua

Trước thực tế đó, việc kiểm chứng thông tin trở thành yêu cầu bắt buộc đối với người làm báo trong môi trường số. Theo TS. Nguyễn Nga Huyền: “Ngoài kỹ năng kiểm chứng từ những nguồn tin đáng tin cậy, phóng viên còn cần biết sử dụng các công cụ kiểm tra nội dung do trí tuệ nhân tạo tạo ra đồng thời thẩm định độ tin cậy của các tài khoản mạng xã hội. Nguyên tắc quan trọng nhất là luôn nghi ngờ thông tin xuất hiện trên mạng và kiểm tra từ các nguồn chính thống có liên quan”. Bà dẫn chứng, khi xuất hiện thông tin về một lãnh đạo trường học có dấu hiệu vi phạm, phóng viên không chỉ liên hệ với người đăng tin mà còn phải xác minh từ phía nhà trường hoặc cơ quan quản lý liên quan.

Ở góc độ quy trình làm báo, anh Hoàng Trí Công nhấn mạnh: “Việc tiếp nhận thông tin từ mạng xã hội nên là bước một. Vai trò và trách nhiệm của báo chí vẫn lớn hơn, nên kiểm chứng là bước thứ hai. Khi có đầy đủ xác nhận và dẫn chứng, việc đăng tải mới được thực hiện. Báo chí có thể chậm hơn mạng xã hội, nhưng cần chọn cách đi chắc”.

Bên cạnh kỹ năng, sự tỉnh táo cũng là yếu tố quan trọng mà người làm báo cần giữ vững trong môi trường thông tin nhiều biến động. “Dùng mạng xã hội thành thạo nhưng phải khôn ngoan. Luôn cẩn trọng, kiểm chứng thông tin, tránh bị chi phối bởi cảm xúc cá nhân”, TS. Nguyễn Nga Huyền nhấn mạnh.

Trong cuộc cạnh tranh về tốc độ, báo chí có thể chậm hơn mạng xã hội, nhưng không được phép sai. Khi thông tin lan truyền chỉ trong vài giây, giá trị của báo chí không nằm ở việc đưa tin nhanh đến đâu mà ở việc đảm bảo thông tin đó đúng đến mức nào.