Về Bắc Ninh chiêm ngưỡng pho tượng Phật bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay

(Sóng trẻ) - Bức tượng Phật bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay tại chùa Bút Tháp (tỉnh Bắc Ninh) là một trong những kiệt tác điêu khắc gỗ nổi bật nhất ở Việt Nam, được tạc từ thế kỷ XVII và hiện là bảo vật quốc gia.

Chùa Bút Tháp (còn gọi là Ninh Phúc Tự) tọa lạc bên bờ sông Đuống, thuộc phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh. Ngôi chùa có lịch sử hình thành từ thời Trần, phát triển mạnh vào thế kỷ XVII dưới thời Lê Trung Hưng. Đây là một trong những danh lam cổ tự đẹp nhất ở vùng đồng bằng châu thổ Bắc Bộ, nơi lưu giữ bốn bảo vật quốc gia vẫn bảo tồn được tương đối nguyên vẹn cho đến ngày nay.

Trong hệ thống di vật của chùa, pho tượng Phật bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay là hiện vật nổi bật nhất. Theo văn bia và các tài liệu nghiên cứu, tượng do nghệ nhân Trương Thọ Nam tạc và hoàn thành vào năm 1656. Đây là giai đoạn nghệ thuật điêu khắc gỗ Việt Nam đạt trình độ cao, thể hiện rõ qua bố cục, tỷ lệ và kỹ thuật xử lý chi tiết.

Pho tượng cao khoảng 3,7 mét, rộng hơn 2 mét, đặt trên tòa sen lớn. Phần thân chính thể hiện hình ảnh Quan Âm ngồi trong tư thế thiền định, gương mặt đầy đặn, ánh nhìn hướng xuống. Tỷ lệ tổng thể tạo cảm giác vững chắc, cân đối.

Điểm đặc biệt của tượng là hệ thống tay xếp thành nhiều lớp phía sau thân. Tượng có 42 tay lớn và hơn 900 tay nhỏ, tạo thành hình vòng cung tỏa rộng. Mỗi bàn tay đều khắc một con mắt ở lòng bàn tay, biểu trưng cho chí nguyện độ sinh của Bồ Tát Quan Âm “nhìn khắp nỗi khổ thế gian và cứu giúp chúng sinh”.

Phía trên phần đầu chính là 11 khuôn mặt xếp tầng. Cách tạo hình nhiều đầu này thể hiện các hóa thân của Bồ Tát Quan Âm. Bố cục nhiều tầng lớp khiến tổng thể tượng có chiều sâu không gian rõ rệt, tạo điểm nhấn thị giác khi quan sát từ chính diện.

Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, Quan Âm nghìn mắt nghìn tay được xem là biểu tượng của sự che chở, bình an và khát vọng về cuộc sống hòa thuận, hạnh phúc. Hình tượng này tượng trưng cho trí tuệ viên mãn (nghìn mắt soi thấu trần gian) và lòng từ bi vô lượng, hành động cứu khổ cứu nạn (nghìn tay dang rộng).

Pho tượng Phật bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay đã đạt giải đặc biệt khi tham gia triển lãm nghệ thuật Phật giáo Quốc tế tại Ấn Độ năm 1958. Tác phẩm vừa tuân thủ chuẩn mực tạo hình Phật giáo, vừa mang đặc điểm thẩm mỹ riêng của nghệ thuật Việt thế kỷ XVII. Tháng 10/2012, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định công nhận pho tượng này là Bảo vật quốc gia.

Bên cạnh Pho tượng Phật bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, Chùa Bút Tháp cũng lưu giữ nhiều hiện vật quan trọng khác như tượng Tam Thế và tòa Cửu phẩm liên hoa, góp phần tạo nên giá trị tổng thể của di tích.