Báo chí trong kỷ nguyên vươn mình: Thay đổi để tiếp cận độc giả trẻ

(Sóng trẻ) - Trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ và thị hiếu tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ liên tục thay đổi, các cơ quan báo chí Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải chuyển mình mạnh mẽ. Từ phương thức sản xuất nội dung, lựa chọn nền tảng phân phối đến cách tương tác với độc giả, tất cả đều hướng đến mục tiêu tiếp cận nhóm công chúng trẻ, lực lượng có sức ảnh hưởng lớn trên môi trường truyền thông hiện đại.

Người trẻ chiếm lĩnh Internet: Báo chí buộc phải tăng tốc đổi mới

Sự trỗi dậy của thế hệ Z, nhóm công chúng sinh ra và lớn lên trong môi trường công nghệ số đang định hình lại toàn bộ cách thức truyền tải và tiếp nhận thông tin. Theo thống kê của Spring Nature nghiên cứu năm 2025, tỷ lệ dân số sử dụng Internet đạt 78,6 %, trong đó người trẻ tham gia mạng xã hội rất cao, chiếm chiếm 73,7 % dân số hoạt động trên mạng xã hội.

Trên khía cạnh dân số, theo số liệu năm 2024 từ Tổng cục Thống kê, Việt Nam có hơn 20 triệu người trẻ trong độ tuổi 16-30, chiếm gần 19,8 % tổng dân số.

Thế hệ Z có thói quen tiếp cận thông tin nhanh, trực quan và đa nhiệm. Nhóm công chúng này luôn ưu tiên những nền tảng mà họ có thể vừa cập nhật tin tức vừa giải trí. Khác với các thế hệ trước, Gen Z ít tìm đến báo in hay truyền hình truyền thống, mà chủ yếu đọc tin trên điện thoại di động, thông qua mạng xã hội và video dạng ngắn. Các nền tảng như TikTok, Facebook, YouTube, Instagram trở thành “kênh báo chí” quen thuộc, nơi họ tiếp nhận thông tin theo cách sinh động và dễ tương tác. Họ có xu hướng lướt và chọn lọc, dành ít thời gian cho mỗi nội dung, vì vậy những tin bài dài, khô cứng rất dễ bị bỏ qua. Gen Z cũng thích đối thoại hơn thụ động, thường xuyên bình luận, chia sẻ và phản hồi trực tiếp với nhà báo hoặc KOLs. Điều này buộc báo chí phải thay đổi tư duy tiếp cận: không chỉ đưa tin, mà còn tạo trải nghiệm nội dung phù hợp với hành vi số hóa của lớp công chúng này.

Bùi Thanh Sơn (22 tuổi, Hà Nội) cho biết việc lướt mạng xã hội đã trở thành một thói quen với anh. Các thông tin thường có xu hướng tự tiếp cận đến người đọc thay vì độc giả phải tự tìm kiếm. 

Trong bối cảnh đó, báo chí Việt Nam buộc phải tăng tốc chuyển đổi số, đổi mới nội dung và hình thức thể hiện nhằm đáp ứng nhu cầu tiếp cận thông tin nhanh, gọn, trực quan của lớp khán giả trẻ. Sự thay đổi này không chỉ mang tính thích ứng mà còn là điều kiện sống còn để báo chí không bị bỏ lại trong dòng chảy truyền thông hiện đại.

Các cơ quan báo chí đang làm gì? 

Trên thế giới, các hãng tin quốc tế đang nỗ lực thay đổi nội dung, hình thức để tiếp cận gần hơn tới giới trẻ. Trong thời điểm đại dịch Covid 19, The Washington Post sử dụng video để kết nối với Gen Z bằng cách tạo ra chuỗi bản tin trên TikTok. Theo Financial Times, BBC sẽ đẩy mạnh đăng tải nội dung lên mạng xã hội, sử dụng YouTube, TikTok và Instagram để tiếp cận khán giả trẻ hơn. Đơn vị cũng sẽ nâng cấp mảng tin tức trên nền tảng iPlayer. “Khi việc tiếp nhận tin tức ngày càng chuyển dịch sang môi trường trực tuyến, chúng tôi cam kết mang đến một dịch vụ tin tức hấp dẫn, lấy iPlayer làm trung tâm với các tin nóng và phim tài liệu chuyên sâu, chất lượng cao,” đại diện BBC cho biết. Hãng tin Reuters cũng sản xuất video định dạng dọc gấp bốn lần so với trước đây. 

Tại Việt Nam, các cơ quan báo chí đang dần chuyển đổi hoạt động sản xuất tin, bài. Trong các dịp lễ lớn của đất nước như kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, 50 năm ngày Giải phóng miền Nam và 80 năm Quốc khánh 2/9, báo Nhân dân đã cho ra mắt các ấn phẩm đặc biệt, sản xuất phụ san với sự kết hợp của công nghệ thực tế ảo tăng cường và quét mã QR giúp độc giả xem video, audio thuyết minh về hành trình phát triển của đất nước. Các mã QR thay vì chuyển tiếp đến trang điện tử của báo đã chuyển sang mạng xã hội Tiktok - ứng dụng quen thuộc với nhiều người trẻ. Hàng nghìn bạn trẻ đã xếp hàng từ sớm tại cơ quan để nhận ấn phẩm. Đơn vị gây tiếng vang với concert quốc gia Tổ quốc trong tim, 50.000 khán giả hòa giọng hát các ca khúc cách mạng, lan tỏa tình yêu nước, nhiều bạn trẻ mua vé xem phim concert để tận hưởng lại khoảnh khắc đáng nhớ của dân tộc. 

Chia sẻ với phóng viên, Lê Mai Anh (23 tuổi, Hà Nội) cho biết: “Tôi thấy đó là một cách làm rất hay để tuyên truyền tình yêu nước, kể câu chuyện lịch sử, khác với phong cách khô khan như học trên lớp. Giới trẻ được tiếp cận một cách tinh tế, hiểu bản chất rõ ràng hơn và lan tỏa tinh thần yêu nước mạnh mẽ hơn”.

Với phương châm "Độc giả ở đâu, VnExpress ở đó", báo VnExpress hiện diện trên hầu hết mạng xã hội quen thuộc với người Việt như Facebook, Youtube, Instagram, Tiktok, Threads, X. Mới đây, đơn vị cho ra mắt mục VNE - Go với định dạng video tin tức dọc, đáp ứng xu hướng mobile - first (tiếp nhận thông tin qua điện thoại) của phần lớn độc giả hiện nay. Tòa soạn tăng cường các bài báo chí chuyên sâu, storytelling, thiết kế đồ họa bắt mắt. 

Bà Dương Thanh Vân, trưởng ban Giải trí báo VnExpress cho biết: “Ban Giải trí đã ứng dụng bộ công cụ tư duy lý luận (User Needs) để tìm tòi, tiếp cận độc giả trẻ qua những mối quan tâm và nhu cầu của họ trong cuộc sống về học tập, làm việc và giải trí. Nội dung được thực hiện bám sát với thời sự, trend, cập nhật xu hướng, đề tài đa dạng, bổ ích, hàm lượng kiến thức cao. Ban khai thác và tích hợp tối đa yếu tố hình ảnh và âm thanh trong tin bài - hai yếu tố có nhiều tiềm năng thu hút thế hệ độc giả giả trẻ, mới, những người chuộng nội dung trực quan sinh động, nhanh, tức thời, thể hiện qua các video đa dạng thông tin, các file audio và podcast”.

Giải pháp “trẻ hóa” để tiếp cận Gen Z 

Đứng trước những cơ hội và thách thức lớn trong kỷ nguyên chuyển đổi số, các cơ quan báo chí cần có những sự điều chỉnh nhất định nhằm biến công chúng trẻ trở thành những độc giả trung thành. Thế hệ trẻ không muốn được “giáo huấn” thông tin một chiều, họ cần được thấu hiểu và chia sẻ trong không gian được trao đổi hai chiều. Hãy coi độc giả như những thành viên, là những người có thể hỗ trợ trong việc sáng tạo nội dung. Cơ quan báo chí xây dựng các nhóm tương tác, fanpage, cộng đồng để công chúng hảo luận và cung cấp thông tin về các vấn đề báo chí, những vấn đề nổi cộm trong xã hội hiện nay mà họ quan tâm. Vì vậy, tạo luồng thông tin hai chiều, không chỉ cung cấp thông tin một chiều mà còn tạo ra không gian để người trẻ có thể bày tỏ ý kiến chính là giải pháp quan trọng để giữ chân độc giả trẻ hiện nay. 

Không chỉ đăng tải trên các nền tảng truyền thống như website hay sóng truyền hình, các cơ quan báo chí cần được xuất hiện nơi những người trẻ đang hiện diện, đó là những mạng xã hội như Facebook, Tiktok, Threads. Cùng với việc hiện diện, các đơn vị cũng cần phát triển các nội dung phù hợp với đặc tính nền tảng như video ngắn, podcasts, đồ họa tương tác. 

Về nhân sự, các cơ quan báo chí cần đào tạo đội ngũ phóng viên có kỹ năng đa phương tiện và khả năng nắm bắt tâm lý công chúng số. Muốn hiểu người trẻ, hãy giao tiếp với họ bằng chính ngôn ngữ Gen Z.  

Tuy cách làm có thể thay đổi, nhưng giá trị cốt lõi của báo chí không được đổi thay. Báo chí vẫn phải là nguồn thông tin đáng tin cậy, nuôi dưỡng niềm tin và lan tỏa tinh thần nhân văn. Khi ấy báo chí sẽ không chỉ là “người đưa tin” một chiều, mà trở thành “người bạn đồng hành” của người trẻ trong hành trình khám phá thông tin.