Chàng trai ‘chạm’ văn hóa Việt lên đồng hồ 

(Sóng trẻ) - Trên những mặt số đồng hồ chỉ dày chưa đầy một milimet, anh Trần Ngọc Chiến đã tái hiện những hình tượng văn hóa, lịch sử Việt Nam bằng ngôn ngữ của kim loại, biến mặt đồng hồ thành một không gian nghệ thuật thu nhỏ đầy sống động.

Từ mũi kim xăm đến mũi khắc kim loại

Trần Ngọc Chiến (sinh năm 1989, Hà Nội) bắt đầu hành trình nghệ thuật của mình với nghề xăm từ năm 2010. Trong gần một thập kỷ, anh đã quen với việc điều khiển những cây kim trên bề mặt mềm mại của da người. 

Bước ngoặt thực sự chỉ đến vào năm 2018, khi anh tình cờ biết đến chạm khắc thủ công trên đồng hồ qua các video của các nghệ nhân nước ngoài. “Những đường khắc được thực hiện trực tiếp bằng tay trên mặt đồng hồ khiến tôi rất tò mò và bị cuốn hút”, anh Chiến kể.

Thời điểm đó, nghề chạm khắc trên mặt đồng hồ tại Việt Nam gần như là con số không tròn trĩnh: không người dẫn dắt và cũng không dụng cụ chuyên dụng. Khi tìm hiểu trên mạng, anh nhận ra một chiếc tay cầm khắc có thể lên tới 3.000 USD - mức chi phí không nhỏ để bắt đầu một thú chơi mới, chưa kể còn các công cụ hỗ trợ khác.

Không cam tâm từ bỏ, anh Chiến chọn mở lối đi cho riêng mình bằng cách tự chế dụng cụ. Trong một tháng, anh đi khắp các ngõ ngách Hà Nội, từ chợ Giời đến phố Đê La Thành để tìm dụng cụ khắc đồng hồ. 

Sau khoảng 3 tháng, những chiếc đồng hồ chạm khắc đầu tiên dần hình thành. Anh bắt đầu nhận được đơn hàng ngay sau khi đăng tải sản phẩm của mình lên các hội nhóm. 

“Ban đầu, tôi chỉ nghĩ đây là một thú chơi. Nhưng càng làm, tôi càng thấy nếu tập trung theo đuổi, nó hoàn toàn có thể trở thành một nghề”, anh Chiến nói. Chính suy nghĩ đó đã thôi thúc anh đưa ra quyết định dừng hẳn nghề xăm để chuyên tâm vào cuộc chơi với kim loại.

Khi “hồn dân tộc” hiện diện trên không gian chưa đầy milimet

Những năm đầu, anh Chiến chủ yếu chạm khắc các họa tiết trang trí theo đơn đặt hàng. Tuy nhiên, sâu thẳm trong anh luôn thôi thúc ý tưởng đưa những biểu tượng văn hóa Việt Nam lên mặt số đồng hồ. Với anh, tình yêu nước, yêu văn hóa dân tộc không nên chỉ dừng lại ở lời nói suông, bởi khách hàng sẽ khó có thể hình dung và cảm nhận được giá trị thực sự.

Để mỗi nét chạm khắc có thần, anh dành hàng giờ nghiên cứu sử liệu và mỹ thuật cổ. “Càng tìm hiểu, tôi càng thấy văn hóa Việt Nam rất phong phú và thú vị. Khi hiểu rõ ý nghĩa của từng hình tượng, tôi chỉ muốn đưa ngay chúng vào các tác phẩm của mình”, anh Chiến kể.

Tác phẩm biểu tượng nhất cho hành trình này là chiếc đồng hồ Rồng thời Lý - một trong những dự án đầu tiên về chủ đề văn hóa Việt, kéo dài khoảng 2-3 tháng với nhiều thử nghiệm kỹ thuật mới. 

Theo anh Chiến, thử thách lớn nhất không nằm ở việc sao chép y hệt những đường nét sẵn có, mà là làm sao để giữ được “hồn cốt” của di sản nhưng vẫn mang hơi thở của thời đại. Anh quan niệm rằng chỉ khi thấu hiểu bản chất, người nghệ sĩ mới có thể cách tân rực rỡ và giữ trọn thần thái vốn có của hình tượng.

Bên cạnh chạm khắc, Trần Ngọc Chiến còn dấn thân vào pháp lam - kỹ thuật tráng men trên kim loại từng cực thịnh dưới triều Nguyễn nhưng đã dần mai một theo thời gian. Quy trình này đòi hỏi độ chính xác cao, chỉ một bọt khí hay vết nứt khi nung cũng có thể khiến thành phẩm không đạt yêu cầu. Tỉ lệ thành công hiện tại của anh chỉ đạt khoảng 40%, nghĩa là cứ 10 sản phẩm làm ra, có tới 6 chiếc phải bỏ đi.

Giờ đây, anh Trần Ngọc Chiến đã trở thành người truyền lửa qua các lớp đào tạo và workshop. Anh tâm niệm: “Tôi từng mất rất nhiều thời gian để tự tìm hiểu. Nếu có thể giúp người khác đi đúng hướng ngay từ đầu, đó cũng là điều đáng làm”.

Nhìn vào những tác phẩm của anh, người ta không chỉ thấy thời gian trôi qua trên kim đồng hồ, mà còn thấy sự tĩnh lặng của tâm hồn và bản lĩnh của người nghệ sĩ dám chinh phục những đỉnh cao mới. Mỗi đường khắc tỉ mẩn đã vượt khỏi kỹ thuật thủ công đơn thuần để trở thành cách anh kể lại câu chuyện di sản.