Làn sóng ngành học mới trong kỷ nguyên số

(Sóng trẻ) - Trước làn sóng phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, hàng loạt trường đại học công bố mở ngành, chuyên ngành mới, đặc biệt tập trung vào các lĩnh vực công nghệ cao, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Sự sôi động ấy phản ánh nhu cầu chuyển đổi số của nền kinh tế, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững của chiến lược mở ngành.

Ngành học kết hợp yếu tố công nghệ

Tại Trường Đại học Ngoại thương, năm 2026, nhà trường công bố mở rộng nhiều chương trình đào tạo gắn với AI và dữ liệu trong kinh doanh. Cụ thể, các học phần như Phân tích dữ liệu trong kinh doanh, Digital Business, Ứng dụng AI trong thương mại quốc tế được bổ sung vào chương trình học. Một số chương trình chất lượng cao còn tích hợp kỹ năng khai thác dữ liệu, phân tích thị trường bằng các công cụ công nghệ hiện đại. Đại diện nhà trường cho biết, việc mở rộng và phát triển các chương trình này nhằm đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng.

Không chỉ các trường thuộc khối kỹ thuật, nhiều cơ sở đào tạo trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, thậm chí cả các trường đa ngành cũng bổ sung các chương trình liên quan đến trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu. Chẳng hạn, năm 2026, Đại học Kinh tế Quốc dân triển khai chương trình Khoa học dữ liệu trong Kinh tế và Kinh doanh, đồng thời đưa vào giảng dạy các học phần như Trí tuệ nhân tạo trong kinh doanh, Phân tích dữ liệu lớn (Big Data), Machine Learning ứng dụng trong tài chính - marketing, và thành lập các trung tâm nghiên cứu, ứng dụng dữ liệu phục vụ chuyển đổi số doanh nghiệp. Tương tự, Trường Đại học Thương mại mở các ngành như Hệ thống thông tin quản lý, Khoa học dữ liệu trong kinh tế, đồng thời tích hợp nội dung AI và phân tích dữ liệu vào các chuyên ngành như Marketing số và Thương mại điện tử.

Thực tế này cho thấy AI không còn là lĩnh vực riêng của khối kỹ thuật, mà đã thâm nhập sâu vào hầu hết các ngành nghề, từ quản lý nhà nước, tài chính - ngân hàng, sản xuất công nghiệp đến thương mại điện tử, y tế và giáo dục. Doanh nghiệp ngày càng đòi hỏi nguồn nhân lực có khả năng phân tích dữ liệu, xây dựng thuật toán, vận hành hệ thống tự động hóa và đảm bảo an toàn thông tin. Chính nhu cầu đó đã tạo ra áp lực tự nhiên buộc các cơ sở đào tạo phải thay đổi và thích ứng.

Song song với xu hướng AI, các nhóm ngành như Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, Kinh tế số, Thương mại điện tử cũng nổi lên mạnh mẽ. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng và thương mại điện tử phát triển nhanh, nhu cầu về quản lý vận tải, kho bãi, xuất nhập khẩu và tối ưu chuỗi cung ứng ngày càng gia tăng. Một giám đốc nhân sự trong lĩnh vực logistics tại Hà Nội chia sẻ rằng doanh nghiệp hiện cần những nhân sự vừa nắm vững nghiệp vụ, vừa thành thạo công nghệ; đặc biệt, sinh viên có kiến thức về phân tích dữ liệu và tự động hóa quy trình sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn trên thị trường lao động.

Có thể thấy, nếu AI là nhóm ngành “nóng” về số lượng chương trình đào tạo được mở mới, thì logistics và kinh tế số lại là những lĩnh vực có tính ứng dụng cao, gắn trực tiếp với nhu cầu tuyển dụng thực tế.

Bên cạnh đó, các ngành thuộc lĩnh vực y tế như Y - Dược, Điều dưỡng, Kỹ thuật y sinh vẫn duy trì sức hút ổn định. Sau đại dịch và trong bối cảnh già hóa dân số, nhu cầu nhân lực y tế được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng. Nhiều trường đại học y dược và đa ngành đã mở thêm các chương trình đào tạo điều dưỡng chất lượng cao, hướng tới thị trường lao động quốc tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức của nhóm ngành này nằm ở yêu cầu về cơ sở thực hành và các tiêu chuẩn kiểm định chất lượng rất khắt khe.

Thí sinh lạc lối giữa nhiều lựa chọn

Trong bối cảnh số lượng ngành học ngày càng đa dạng, thí sinh và phụ huynh cũng cần nâng cao nhận thức, tránh tâm lý “chạy theo ngành hot”. Tại ngày hội tư vấn tuyển sinh tại trường Đại học Bách Khoa, em Hoàng Dũng (học sinh lớp 12, trường THPT Đoàn Kết - Hai Bà Trưng) chia sẻ: “Đọc đề án tuyển sinh của một số trường Đại học, em thấy xuất hiện thêm nhiều ngành học mới như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu… Bản thân em cũng rất hứng thú với những ngành học này. Tuy nhiên, về chương trình đào tạo cũng như cơ hội việc làm sau này cũng còn khá mơ hồ nên bản thân em cũng khó đưa ra quyết định”.

Không chỉ riêng thí sinh, ngay cả các bậc phụ huynh cũng bày tỏ sự băn khoăn. Chị Bùi Tâm (phụ huynh em Hoàng Dũng) chia sẻ: “Những ngành học mới nghe tên thì rất hấp dẫn. Thế nhưng chương trình đào tạo có đủ chất lượng và cơ sở vật chất liệu có đáp ứng được không?”

PGS.TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa TP Hồ Chí Minh chia sẻ: “Đừng chạy theo ngành hot mà chọn đúng năng lực cho bản thân. Ngành học phù hợp mới là yếu tố quyết định thành công lâu dài”. Thực tế cho thấy, những ngành công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu hay an ninh mạng đòi hỏi nền tảng toán học vững chắc, tư duy logic và khả năng tự học cao. Nếu lựa chọn chỉ vì xu hướng mà thiếu sự chuẩn bị cần thiết, người học có thể gặp không ít khó khăn trong quá trình học tập và bước vào thị trường lao động.