Liên hoan Báo chí Quốc tế 2026: Báo chí phải tái định nghĩa mình trong kỷ nguyên AI

(Sóng trẻ) - Vừa qua tại Perugia (Ý), Liên hoan Báo chí Quốc tế 2026 đặt ra yêu cầu cấp thiết: báo chí phải tái định nghĩa vai trò trong kỷ nguyên AI, khủng hoảng niềm tin và cạnh tranh nền tảng. 

Liên hoan Báo chí Quốc tế tại Perugia cho thấy ngành báo chí không còn đứng trước những thay đổi mang tính xu hướng, mà là một bước ngoặt cấu trúc. Ba vấn đề lớn được làm rõ gồm: kiểm soát AI trong tòa soạn, khủng hoảng kết nối với công chúng và sự dịch chuyển quyền lực thông tin sang các nền tảng.

Với trí tuệ nhân tạo, câu hỏi không còn là “có nên dùng” mà là “kiểm soát đến đâu”. AI giúp tăng tốc sản xuất nội dung nhưng có thể làm suy yếu khâu kiểm chứng và trách nhiệm biên tập, khiến sản phẩm báo chí trở thành “hộp đen” nếu quy trình không được tích hợp đầy đủ. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt kiểm duyệt, nơi sai sót có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Mukul Devichand (New York Times) ví AI như “cưỡi voi hơn là lái xe”, nhấn mạnh nhà báo cần điều hướng thay vì kiểm soát tuyệt đối. Giải pháp là xác định “ranh giới đỏ” về độ chính xác, tính độc lập và liên tục kiểm định hệ thống, thay vì đặt niềm tin hoàn toàn vào công nghệ.

Một điểm nghẽn lớn là sự xa rời công chúng, đặc biệt nhóm thu nhập thấp, do hạn chế trong cấu trúc phòng tin như thiếu đại diện, thiếu hiểu biết thực tế và hiện diện cộng đồng. Vì vậy, báo chí được khuyến nghị chuyển từ “viết về” sang “làm báo cùng” công chúng, tận dụng nền tảng nhắn tin và mạng xã hội để tăng tương tác hai chiều.

Liên hoan cũng chỉ ra sự dịch chuyển quyền lực sang các nền tảng công nghệ. Khi AI có thể tổng hợp thông tin mà không cần dẫn nguồn, mối quan hệ trao đổi lưu lượng trước đây bị phá vỡ, đặt báo chí trước nguy cơ bị “hấp thụ” nội dung mà không được ghi nhận giá trị.

Trong bối cảnh đó, liên kết giữa các cơ quan báo chí và mạng lưới kiểm chứng trở thành tuyến phòng thủ chính trước tin giả, đồng thời giúp chia sẻ dữ liệu và nâng cao tốc độ phản ứng với thông tin sai lệch.

Đáng chú ý, khái niệm “tính khách quan” cũng được nhìn nhận lại một cách thực tế hơn, đặc biệt trong đưa tin chiến tranh. Thay vì trung lập hình thức, báo chí cần ưu tiên trách nhiệm giải trình và bối cảnh thông tin, tránh “cân bằng giả” giữa sự thật và tuyên truyền.

Từ những phân tích tại Perugia, có thể thấy báo chí đang bước vào giai đoạn buộc phải lựa chọn: hoặc chủ động tái cấu trúc để thích ứng với công nghệ và hành vi công chúng mới, hoặc tiếp tục suy giảm vai trò trong hệ sinh thái thông tin. Những bài học được rút ra không chỉ mang tính cảnh báo, mà đã chuyển thành yêu cầu hành động cụ thể đối với từng tòa soạn.