Ngôi nhà cổ hơn 100 năm ở Hà Nội lưu giữ ‘báu vật’ qua 4 thế hệ

(Sóng trẻ) - Ngôi nhà của ông Nguyễn Thiện Tứ ở làng Cựu, xã Chuyên Mỹ, Hà Nội là một trong những nhà cổ còn lưu lại nhiều dấu ấn xưa. Trải qua hơn một thế kỷ, nơi đây được gia đình ông gìn giữ như một phần ký ức dòng tộc.

Những năm gần đây, làng Cựu trở thành điểm đến thu hút du khách và giới nhiếp ảnh bởi vẻ đẹp hoài cổ, thanh bình. Giữa những nếp nhà mang dấu ấn giao thoa kiến trúc Việt - Pháp, ngôi nhà của ông Tứ được xem là một trong những công trình còn bảo tồn nguyên vẹn và cẩn trọng bậc nhất.

Ở tuổi 80, ông Tứ vẫn dành mỗi ngày chăm nom ngôi nhà, khu vườn rợp bóng cây, đồng thời miệt mài sưu tầm tư liệu về làng Cựu và đón khách tới tham quan, tìm hiểu.

Ngôi nhà được xây dựng từ đầu thế kỷ 20 trên khuôn viên rộng hơn 300m2, gồm 11 gian với không gian thờ tự, sinh hoạt, bếp, khu sản xuất và cả chuồng nuôi gia súc, phản ánh nếp sống sung túc của một gia đình xưa. Công trình mang dáng dấp truyền thống với mái chảy, cột lim, cửa bức bàn, sân gạch đất nung, đồng thời đan xen những chi tiết kiến trúc phương Tây, tạo nên diện mạo riêng hiếm có.

Theo ông Tứ, cụ của ông từng là vị quan trong vùng, còn thân phụ từng du học từ Pháp trở về. Bối cảnh ấy phần nào lý giải sự giao thoa Đông - Tây hiện diện trong từng đường nét ngôi nhà.

Giai đoạn những năm 1930-1940, làng Cựu phồn thịnh nhờ nghề may Âu phục, nhiều gia đình dựng nhà lớn theo phong cách Việt - Pháp. Trong số đó, ngôi nhà của gia đình ông Tứ vẫn được xem là một dấu tích tiêu biểu của thời kỳ hưng thịnh ấy.

Sau nhiều năm học tập, lập nghiệp ở nội thành Hà Nội, hơn một thập kỷ trước, ông quyết định trở về quê sống hẳn để trông nom và gìn giữ căn nhà tổ tiên, nhất là khi từng xảy ra tình trạng mất trộm hoành phi, câu đối ở một số gia đình trong làng.

Những năm 1930-1940, làng Cựu bước vào thời kỳ hưng thịnh khi nghề may âu phục phát đạt, giúp nhiều gia đình trong làng đổi đời. Các thương gia khi ấy thuê thợ giỏi, mời thiết kế từ Hà Nội về dựng nên những ngôi nhà kiên cố mang dấu ấn giao thoa kiến trúc Việt - Pháp. Giữa quần thể ấy, ngôi nhà của gia đình ông Tứ vẫn được xem là một trong những công trình nổi bật bậc nhất.

Sinh ra trong gia đình làm nghề may âu phục, ông Tứ lớn lên trong quãng thời gian gia đình còn tương đối sung túc. Theo lời ông, dù bối cảnh chiến tranh khiến cuộc sống sau đó nhiều biến động, việc học hành của ông vẫn được gia đình vun đắp đầy đủ.

Trưởng thành, ông rời quê ra nội thành học tập, lập nghiệp rồi xây dựng gia đình. Nhưng hơn 10 năm trước, khi một số gia đình trong làng xảy ra tình trạng mất trộm hoành phi, câu đối và đồ thờ tự, ông quyết định trở về quê sống hẳn để trông nom, gìn giữ căn nhà tổ tiên.

Với ông Tứ, việc trở về không chỉ để giữ một ngôi nhà cổ, mà còn là gìn giữ nếp nhà được trao truyền qua nhiều thế hệ. “Từ nhỏ, anh chị em chúng tôi đã được dạy phải coi trọng và giữ gìn ngôi nhà này. Mỗi đồ vật trong nhà đều là ‘báu vật’, quý nhất ở giá trị tinh thần”, ông chia sẻ.

Đến nay, ngôi nhà không chỉ là nơi lưu giữ ký ức gia đình, mà còn là chốn để con cháu từ nhiều nơi trở về đoàn tụ mỗi dịp cuối tuần, giỗ chạp, lễ Tết, tiếp nối nếp sum vầy của một gia đình nhiều đời gắn bó.

Trên cổng nổi bật ba chữ Hán “Đắc Kỳ Môn”, mang ý nghĩa chiếc cổng độc đáo trường tồn, cùng những họa tiết hoa lá, chim thú gửi gắm ước vọng phúc, lộc, thọ. Đặc biệt, cổng mang nét giao thoa hiếm thấy khi kết hợp kiến trúc truyền thống Á Đông với những đường nét gợi liên tưởng tới Khải Hoàn Môn Pháp.

Bước qua cánh cổng là khoảng sân lát đá rợp bóng cau, dàn trầu và hương hoa thoang thoảng, mở ra không gian tĩnh lặng, cổ kính.

Dù nhiều hạng mục đã xuống cấp theo thời gian, thậm chí một gian nhà bị sập sau bão Yagi năm 2024, ngôi nhà hiện vẫn giữ nguyên vẹn ba gian thờ cùng nhiều hiện vật cổ.

Những cánh cửa bức bàn, hoành phi, câu đối, khám thờ, ngai thờ, đỉnh đồng, lục bình hay bức “lưỡng long tranh châu” vẫn được gia đình gìn giữ như những chứng tích sống của nhiều thế hệ.

Với gia đình ông Tứ, ngôi nhà cổ không đơn thuần là nơi ở, mà như một “bảo tàng sống”, lưu giữ truyền thống gia đình, ký ức dòng tộc và cả dấu son một thời phồn thịnh của làng Cựu trăm năm trước.