Người giữ lửa sân khấu xiếc Việt

(Sóng trẻ) - Hơn bốn thập kỷ gắn bó với nghề, đi qua những năm tháng chiến tranh đến khi rời xa ánh đèn sân khấu, NSƯT Lê Thị Kim Hạnh vẫn lặng lẽ, bền bỉ cống hiến, truyền lửa cho các thế hệ hôm nay.

Từ ánh đèn đầu tiên 

NSƯT Lê Thị Kim Hạnh luôn được nhắc đến là một trong những gương mặt tiêu biểu của xiếc Việt. Bắt đầu từ những lần đầu tiên xem biểu diễn ở độ tuổi thiếu niên, hành trình của bà là những năm tháng khổ luyện, vượt qua thiếu thốn, rời xa gia đình để theo đuổi một con đường chẳng dễ dàng. Không chỉ ghi dấu bằng những tiết mục biểu diễn và giải thưởng quốc tế, bà còn là người lặng lẽ giữ lửa, truyền lại kinh nghiệm và tinh thần nghề cho các thế hệ sau. 

Khi nhớ lại cơ duyên đến với nghề, NSƯT Kim Hạnh chia sẻ, hành trình của bà bắt đầu từ một buổi xem biểu diễn khi còn ở độ tuổi 12-13, trong lần đoàn xiếc về Hải Phòng. Những tiết mục đu dây, bay lượn trên không đã để lại ấn tượng sâu sắc, trở thành trải nghiệm đầu tiên khiến cô bé tuổi thiếu niên ấy quan tâm đến sân khấu xiếc. “Khi đó tôi cảm thấy rất thích thú với sự mạo hiểm của các màn trình diễn xiếc”, bà nhớ lại.

Sau buổi diễn, bà đã chủ động đăng ký tuyển sinh của đoàn xiếc, dù quyết định này không nhận được nhiều sự đồng thuận từ mọi người. Theo bà, ở thời điểm đó, nhiều người nhận xét bà “gầy gò, đen nhẻm” và không phù hợp với một nghề đòi hỏi rất nhiều thể lực và sức bền. Dù vậy, bà vẫn được nhận vào lớp đào tạo nhờ sự đánh giá và tin tưởng của giáo viên tuyển sinh. Từ lựa chọn ban đầu mang tính thử sức, việc theo đuổi nghệ thuật xiếc dần trở thành một hướng đi rõ ràng hơn đối với bà, bắt đầu từ chính quyết định bước vào lớp học nghệ thuật đầu tiên.

Vượt qua thử thách để viết tiếp ước mơ 

Quyết định theo đuổi nghệ thuật ở tuổi thiếu niên cũng đồng nghĩa với việc phải rời xa gia đình từ sớm. Ban đầu, gia đình không muốn bà theo con đường này, vì lo ngại con còn nhỏ, đang ở độ tuổi cần tập trung cho việc học. Tuy nhiên, niềm đam mê dành cho nghệ thuật biểu diễn và mong muốn được theo nghề đã khiến bà kiên quyết lựa chọn con đường của mình. “Tôi khóc đòi đi, nhất định phải theo học”, NSƯT Kim Hạnh xúc động nhớ lại. 

Những năm đầu theo nghề diễn ra trong bối cảnh chiến tranh, việc học tập và sinh hoạt liên tục thay đổi. Lớp học xiếc phải sơ tán về Thái Nguyên cũ, điều kiện tập luyện cũng còn nhiều hạn chế.Trong khoảng thời gian đó, bà và các nghệ sĩ đều trong điều kiện thiếu thốn lương thực, phải ăn mì, hái lá rừng để duy trì sinh hoạt. 

Theo bà Hạnh, đây là những tháng ngày khó khăn nhất trong sự nghiệp nghệ thuật của mình. Xa gia đình trong thời gian dài, bà cho biết từng nhiều lần khóc vì nhớ nhà, đặc biệt ở những năm đầu theo nghề. Tuy nhiên, môi trường học tập và sự động viên từ thầy cô, bạn bè đã giúp bà dần thích nghi. “Sau đó thì quen dần, có bạn bè, có thầy cô nên cũng vượt qua được”, bà chia sẻ. Với bà, những năm tháng đó không chỉ là quãng thời gian học nghề mà còn là giai đoạn rèn luyện về ý chí, đặt nền tảng cho việc theo đuổi xiếc một cách chuyên nghiệp và lâu dài.

Những dấu mốc đáng nhớ

Trở về nước sau quá trình đào tạo tại Liên Xô, NSƯT Kim Hạnh bắt đầu hành trình biểu diễn chuyên nghiệp với những dấu mốc đầu tiên đáng nhớ. Trong đó, buổi biểu diễn đầu tiên trước khán giả trong nước là trải nghiệm bà không thể nào quên. Rạp xiếc nhà bạt khi đó chật kín người, khán giả chen nhau mua vé, tạo nên không khí vô cùng sôi động. “Hồi đó khán giả đông lắm, ai cũng háo hức đi xem”. Đứng trước một không gian náo nhiệt như vậy, cảm giác hồi hộp là điều không tránh khỏi, nhưng đó cũng chính là động lực để bà dần quen với áp lực sân khấu cũng như nhịp biểu diễn xiếc chuyên nghiệp.

Từ những buổi diễn đầu tiên, hoạt động biểu diễn của bà mở rộng ra nhiều sân khấu trong và ngoài nước. Bà tham gia các kỳ liên hoan xiếc, đạt được nhiều huy chương cao quý. Việc liên tục góp mặt tại các sân khấu quốc tế không chỉ là cơ hội biểu diễn mà còn là những dấu mốc quan trọng trong con đường nghệ thuật của bà. Một dấu mốc khác mà bà rất tâm đắc là việc vẫn tiếp tục biểu diễn ở độ tuổi ngoài 50 với các tiết mục đu trên cao - một nội dung đòi hỏi thể lực và độ chính xác cao của sức trẻ.

Khoảnh khắc đáng nhớ và tự hào nhất trong sự nghiệp của bà là khi bà được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú vào những năm 90. Đó là khoảng thời gian lưu diễn tại Liên Xô, bà nhận được tin đã hoàn tất hồ sơ xét tặng. “Đó là một niềm vui và xúc động rất lớn”, bà chia sẻ. Với bà, danh hiệu này không chỉ là sự ghi nhận cho cá nhân mà còn là kết quả của một quá trình lao động, tích lũy và cống hiến bền bỉ nhiều năm cho nghệ thuật.

Nhìn lại chặng đường nghệ thuật, mỗi dấu mốc trong sự nghiệp từ buổi diễn đầu tiên, những giải thưởng lớn, nhỏ đạt được đến danh hiệu cao quý được trao đều gắn với một chặng đường nỗ lực, góp phần viết nên một hành trình hơn bốn thập kỷ gắn bó với nghệ thuật xiếc của một người nghệ sĩ kỳ cựu.

Truyền lửa cho thế hệ hôm nay

Sau nhiều năm gắn bó với sân khấu, NSƯT Lê Thị Kim Hạnh không chỉ dừng lại ở vai trò nghệ sĩ biểu diễn mà còn tiếp tục đồng hành cùng các thế hệ trẻ trong quá trình đào tạo, góp phần viết nên những kỳ tích của thế hệ trẻ cho xiếc Việt Nam hôm nay. Nhắn nhủ với thế hệ mai này, bà cho biết nghệ thuật xiếc là một con đường nhiều thử thách, đòi hỏi sự kiên trì và nghiêm túc trong tập luyện. “Nghề này rất vất vả, dễ chấn thương. Nếu không thực sự yêu nghề thì khó theo được lâu dài”.Theo bà, điều quan trọng nhất với thế hệ người trẻ không chỉ là năng khiếu, mà là niềm đam mê thực sự. Trong quá trình giảng dạy, bà thường đặt câu hỏi trực tiếp với học viên về mức độ gắn bó với nghề. “Nếu thực sự yêu thì tôi sẵn sàng dạy, còn nếu không thì nên chọn con đường khác để không phí hoài tuổi trẻ”, bà nói.

Từ những năm tháng đứng trên sân khấu đến khi lặng lẽ cống hiến phía sau sàn tập, hành trình của NSƯT Lê Thị Kim Hạnh không chỉ là câu chuyện của một cá nhân gắn bó với nghề, mà còn là sự tiếp nối bền bỉ của một loại hình nghệ thuật đặc thù. Trong từng thế hệ học trò được đào tạo, từng kinh nghiệm, kỹ thuật được truyền lại, ngọn lửa của xiếc Việt vẫn được gìn giữ và lan tỏa theo cách thầm lặng nhưng bền bỉ. Cũng từ đó, hình ảnh một người nghệ sĩ như bà không chỉ dừng lại ở những vai diễn trên sân khấu, mà còn được nhắc đến như một “Người giữ lửa sân khấu xiếc Việt”.