Ung thư nhi không phải do lỗi của cha mẹ

(Sóng trẻ) - Phần lớn ung thư ở trẻ em không đến từ di truyền, môi trường hay thói quen sống, mà khởi phát từ những đột biến DNA ngẫu nhiên trong quá trình cơ thể lớn lên. Dù vậy, khi con mắc bệnh, nhiều cha mẹ vẫn chìm trong day dứt và tự hỏi: “Mình đã làm gì sai?”.

Đột biến ngẫu nhiên

Khác với ung thư ở người lớn, vốn thường liên quan đến hút thuốc, rượu bia hay tiếp xúc hóa chất trong thời gian dài, ung thư ở trẻ em đa phần không có nguyên nhân rõ ràng. Một đứa trẻ còn chưa kịp đến trường, chưa từng sống trong môi trường độc hại, vẫn có thể mang trong mình những tế bào bất thường đang âm thầm phát triển.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Hồng Vũ, người từng có nhiều năm làm việc tại Trung tâm Ung thư thuộc City of Hope (California), phần lớn ung thư trẻ em hiện vẫn được xếp vào nhóm không rõ nguyên nhân. Khoa học đã xác nhận bệnh xuất hiện do các đột biến DNA, nhưng vì sao những biến đổi này xảy ra ở một số trẻ mà không xảy ra ở những trẻ khác vẫn chưa có lời giải chính xác.

Trong những năm đầu đời, cơ thể trẻ phát triển với tốc độ rất nhanh. Các tế bào liên tục phân chia để tạo máu, hoàn thiện cơ quan và xây dựng hệ miễn dịch. Mỗi lần phân chia là một lần DNA phải sao chép lại toàn bộ thông tin di truyền. Dù cơ chế này có độ chính xác rất cao, sai sót vẫn có thể xuất hiện.

Nếu lỗi xảy ra ở các gen kiểm soát sự tăng trưởng tế bào, ung thư có thể hình thành. Đây cũng là lý do ung thư máu trở thành nhóm bệnh phổ biến nhất ở trẻ em, bởi hệ tạo máu là một trong những hệ hoạt động mạnh nhất trong cơ thể đang lớn.

Nhiều nhà khoa học cho rằng chính tốc độ phát triển mạnh mẽ của cơ thể trẻ khiến nguy cơ xuất hiện các đột biến ngẫu nhiên tăng lên. Điều đó cũng lý giải vì sao nhiều trường hợp ung thư nhi xuất hiện rất sớm, thậm chí ở những em bé chưa từng có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào từ môi trường sống.

Cha mẹ đừng tự trách
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất, cho rằng ung thư trẻ em chủ yếu do di truyền. Thực tế, các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ liên quan trực tiếp đến yếu tố di truyền chỉ chiếm một phần nhỏ. Phần lớn trường hợp xuất hiện do các đột biến ngẫu nhiên xảy ra sau khi trẻ được sinh ra.

Để hiểu điều này, các nhà khoa học phân biệt giữa đột biến di truyền và đột biến mắc phải. Đột biến di truyền là những thay đổi có sẵn trong trứng hoặc tinh trùng và có thể truyền qua nhiều thế hệ. Trong khi đó, đột biến mắc phải xuất hiện ngẫu nhiên trong quá trình tế bào phân chia, không ai có thể dự đoán hay kiểm soát hoàn toàn.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng phụ huynh không nên tự trách bản thân khi con mắc bệnh. Không ít cha mẹ luôn day dứt vì nghĩ mình đã ăn uống chưa đủ tốt, sống trong môi trường chưa an toàn hoặc làm điều gì sai trong thai kỳ. Nhưng ở rất nhiều trường hợp, ung thư nhi đơn giản là một biến cố sinh học xảy ra ngoài ý muốn của bất kỳ ai.

Y học hiện nay cũng đã tiến xa hơn rất nhiều so với vài thập kỷ trước. Nếu như ung thư máu ở trẻ em từng gần như đồng nghĩa với án tử vào những năm 1950, thì ngày nay nhiều bệnh nhi có thể điều trị thành công, tiếp tục học tập và trưởng thành như những đứa trẻ bình thường khác.

Hành trình chống ung thư của một đứa trẻ chưa bao giờ là hành trình riêng lẻ. Đó còn là hành trình của gia đình, bác sĩ và những người đang không ngừng tìm kiếm hy vọng cho bệnh nhi. Trong hành trình ấy, điều quan trọng nhất không phải là tìm ai để trách móc mà là phát hiện bệnh sớm, kiên trì điều trị và đồng hành cùng con qua từng ngày.