Chuyện nghề giấy lửa: Nơi lòng thành hóa thân vào di sản

(Sóng trẻ) - Giữa nhịp sống đô thị hối hả, có một nghề vẫn âm thầm tồn tại như nhịp cầu nối liền 2 thế giới thực - hư, đó chính là nghề làm vàng mã thủ công truyền thống. Tại nơi đây, những nan tre, tờ giấy ngũ sắc không chỉ là vật phẩm cúng tế mà còn chuyên chở đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. 

Với góc nhìn nhân văn và niềm khao khát tái định vị giá trị của nghề làm vàng mã truyền thống giữa thời đại mới, phóng sự “Chuyện nghề giấy lửa” của nhóm sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã ghi lại những thước phim chân thực về nhịp sống và lòng kiên định giữ nghề của các nghệ nhân thủ công.

Nghệ thuật từ những nếp gấp thời gian

Khác với các sản phẩm công nghiệp phổ biến trên thị trường, vàng mã thủ công qua ống kính của “Chuyện nghề giấy lửa” là hành trình của sự kiên nhẫn. Từ khâu chẻ nan, đan khung đến khâu dán giấy, mỗi đường hồ chỉn chu đều kết tinh từ cái tâm người thợ. Những hình ảnh về đôi bàn tay thô ráp, thoăn thoắt dán từng chi tiết nhỏ đã minh chứng cho một loại hình mỹ thuật dân gian đặc thù. Tại đây, giá trị không nằm ở vật chất mà nằm ở sự kỳ công, nơi lòng thành kính được gói trọn trong sự hoàn mỹ của lễ vật.

Hành trình của “Chuyện nghề giấy lửa” đã chạm đến một triết lý nghề sâu sắc: “Làm vàng mã không chỉ là lắp ghép, mà là sự thấu cảm”. Gắn bó với nghề từ năm 2006 tại Xuân Cẩm, Thái Nguyên, bà Kiều Mai (chủ xưởng vàng mã Kiều Mai) chia sẻ rằng: “Đây là công việc không khắt khe về sức khỏe hay hình thể. Ngay cả những người khiếm khuyết hay người già vẫn có thể tự tay tạo ra sản phẩm”.

Bà Mai khẳng định, nghề làm vàng mã truyền thống không chỉ gìn giữ nét đẹp văn hóa tâm linh mà còn tạo công ăn việc làm cho những người gặp khó khăn, giúp họ tìm thấy sinh kế và niềm vui lao động trong sự cộng hưởng của cộng đồng làng nghề.

Nói về những khoảnh khắc đáng nhớ khi thực hiện các đơn hàng lớn như voi to, ngựa to phục vụ nghi lễ Trình đồng mở phủ, bà Mai hào hứng: “Mỗi lần đến những dịp lễ lớn, ở xưởng tôi thường sẽ có một đội gồm 4 người cùng làm, không khí rất nhộn nhịp và vui vẻ”. Chính sự sẻ chia trong những ngày tất bật ấy đã biến một công việc thủ công thường ngày trở thành nơi gắn kết niềm vui nhỏ trong cuộc sống.

'Trần sao âm vậy' và bước chuyển mình văn minh

Triết lý "trần sao âm vậy" từ bao đời nay đã giúp nghề vàng mã thích nghi với đời sống mới. Qua ống kính của “Chuyện nghề giấy lửa”, vàng mã không còn bó hẹp trong những sạp hàng truyền thống tại các chợ dân sinh mà đã chính thức bước chân vào thị trường thương mại điện tử. Sự thay đổi trong phương thức tiếp cận này không chỉ giúp người mua thuận tiện hơn mà còn là minh chứng cho sức sáng tạo, sự nhạy bén của người làm nghề trong hơi thở thời đại số.

Bên cạnh đó, việc dâng lễ cũng đang dịch chuyển dần sang sự tinh giản và thành tâm, hướng tới một lối sống văn minh, giảm thiểu lãng phí mà vẫn vẹn nguyên giá trị tín ngưỡng cổ truyền.

Khi nói về câu chuyện tương lai của nghề, bà Mai bày tỏ sự tin tưởng: “Ở các làng nghề, lớp trẻ vẫn rất yêu và tiếp tục phát huy truyền thống”. Đó chính là lời giải cho sức sống bền bỉ của một nét văn hóa xuyên qua thăng trầm thời đại. 

Hành trình thực hiện phóng sự “Chuyện nghề giấy lửa” không đơn thuần là ghi lại khung hình, mà là nỗ lực thấu cảm để tôn vinh những giá trị thầm lặng. Di sản văn hóa sẽ chẳng bao giờ mất đi, chừng nào nó còn được nâng niu bởi đôi bàn tay người thợ và được kể lại bằng góc nhìn trân trọng của thế hệ trẻ hôm nay.