Hồng xiêm Xuân Đỉnh - Thức quà Hà thành dần vắng bóng

(Sóng trẻ) - Từng sánh vai cùng “cam Canh, bưởi Diễn, quất Quảng Bá” trong danh sách những thức quà trứ danh của đất Hà thành, hồng xiêm Xuân Đỉnh nay đang dần trở nên thưa vắng giữa nhịp sống đô thị hóa.

Nằm trên địa bàn phường Xuân Đỉnh (Hà Nội), làng Xuân Đỉnh từ lâu nổi tiếng với giống hồng xiêm đặc sản mang hương vị riêng biệt. Mỗi độ vào mùa, hương thơm ngọt dịu lan tỏa khắp các con ngõ, gợi nhớ một miền ký ức thanh bình. Hồng xiêm nơi đây có vị ngọt sắc nhưng thanh, thịt quả mịn, tan nơi đầu lưỡi; quả nhỏ, thon, vỏ mịn, thường được người dân gọi là hồng đường hay hồng nhót.

Mỗi năm, cây cho hai vụ quả ổn định: vụ chiêm vào khoảng tháng 5 và vụ mùa vào tháng 10 âm lịch. So với nhiều giống khác, hồng xiêm Xuân Đỉnh có vị ngọt nhẹ, thanh mát, không bị sạn. Phần lớn sản lượng được tiêu thụ trong khu vực với mức giá dao động từ 40.000 đến 60.000 đồng/kg.

Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, diện tích trồng hồng xiêm tại Xuân Đỉnh ngày càng thu hẹp. Những khu vườn xưa dần nhường chỗ cho nhà cửa, đường sá; hình bóng cây hồng xiêm vì thế cũng trở nên hiếm hoi.

Giữa bối cảnh ấy, ông Phạm Kim Tần (93 tuổi) là một trong những người hiếm hoi còn gắn bó trọn đời với giống cây này. Hơn hai phần ba cuộc đời chăm sóc hồng xiêm, ông được xem là “kho tri thức sống” về kỹ thuật trồng và chiết cành.

Theo ông Tần, hồng xiêm Xuân Đỉnh trở thành đặc sản không chỉ nhờ kỹ thuật canh tác mà còn bởi điều kiện thổ nhưỡng và tiểu khí hậu đặc thù. “Cùng một giống cây, mang đi trồng nơi khác chưa chắc đã cho chất lượng như tại đây”, ông chia sẻ. Vùng đất này xưa kia cũng nổi tiếng với cam tiến vua, càng cho thấy sự đặc biệt của thổ nhưỡng địa phương.

Kinh nghiệm của ông cho thấy, để chiết cành hiệu quả cần chọn cây tơ từ 20-30 năm tuổi, cành khỏe, nhiều ánh sáng, đường kính khoảng 1-2 cm. Những yếu tố này giúp cây con phát triển bộ rễ vững chắc, sinh trưởng tốt.

Khác với nhiều hộ dân, gia đình ông Tần không trồng hồng xiêm với mục đích thương mại. Những trái chín chủ yếu được giữ lại làm quà biếu người thân. Trước sự già cỗi của những gốc cây lâu năm, ông không khỏi trăn trở về tương lai của giống quả từng nức tiếng.

Ông Tần cho rằng, hồng xiêm Xuân Đỉnh khó có thể biến mất hoàn toàn khi giống cây này đã được nhân rộng ra nhiều địa phương. Tuy vậy, ông cũng khẳng định chất lượng ở nơi khác khó sánh bằng hồng xiêm trồng trên chính mảnh đất Xuân Đỉnh.

Dẫu vẫn còn tồn tại, hồng xiêm Xuân Đỉnh hôm nay không còn giữ được vị thế như xưa. Những vườn cây trĩu quả - biểu tượng của một thời đất Kinh kỳ trù phú đang dần lùi vào ký ức, trở thành nỗi tiếc nuối của người Hà Nội yêu những giá trị truyền thống.