Kỳ thi riêng thêm cơ hội hay tăng áp lực cho học sinh?

(Sóng trẻ) - Kỳ thi riêng mang đến cơ hội rộng mở nhưng cũng dễ khiến thí sinh rơi vào trạng thái căng thẳng, quá sức.

Thêm cơ hội

Trên địa bàn Hà Nội, nhiều trường đại học tổ chức kỳ thi riêng với quy mô và mục tiêu khác nhau. Điểm chung là nội dung bám sát chương trình giáo dục phổ thông, song cấu trúc đề thi, cách thức tổ chức và phạm vi sử dụng kết quả có sự khác biệt đáng kể.

Kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia Hà Nội được tổ chức 6 đợt từ tháng 3 đến tháng 5, thu hút gần 100.000 thí sinh đăng ký. Bài thi trên máy tính gồm ba phần: Toán học và xử lý số liệu; Văn học - Ngôn ngữ; phần tự chọn Khoa học hoặc Tiếng Anh. Hiện khoảng 100 trường đại học trên cả nước sử dụng kết quả kỳ thi này để xét tuyển.

ĐH Bách khoa Hà Nội tiếp tục tổ chức kỳ thi đánh giá tư duy với 3 đợt thi. Bài thi kéo dài 150 phút, gồm các phần tư duy toán học, tư duy đọc hiểu và tư duy khoa học hoặc giải quyết vấn đề. Kết quả kỳ thi được hơn 50 trường đại học sử dụng trong xét tuyển.

Năm nay, ĐH Sư phạm Hà Nội tiếp tục tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực phục vụ tuyển sinh các ngành đào tạo giáo viên và một số ngành khoa học giáo dục. Kết quả chủ yếu được sử dụng trong phạm vi tuyển sinh của nhà trường và một số cơ sở giáo dục đại học khác. Ngoài ra, thí sinh có thể tham khảo kỳ thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM hay kỳ thi chuyên biệt của ĐH Sư phạm TP.HCM.

Việc ngày càng nhiều cơ sở đào tạo áp dụng kết quả các kỳ thi này cho thấy xu hướng đa dạng hóa phương thức tuyển sinh, từng bước giảm sự phụ thuộc tuyệt đối vào một kỳ thi duy nhất là kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT). Đối với thí sinh, tổ chức các kỳ thi riêng cũng làm tăng cơ hội, “mở rộng cánh cửa” vào đại học.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia giáo dục, ưu điểm lớn nhất của các kỳ thi riêng là khả năng đánh giá năng lực thí sinh toàn diện hơn. Đề thi không chỉ dừng ở việc kiểm tra kiến thức ghi nhớ mà chú trọng tới tư duy logic, khả năng phân tích, xử lý tình huống và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây cũng là lý do khiến nhiều trường đại học, đặc biệt ở các khối kỹ thuật, công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội, lựa chọn sử dụng kết quả các kỳ thi này trong tuyển sinh.

Em Minh Bách (Học sinh lớp 12, THPT Đoàn Kết - Hai Bà Trưng) cho biết: “Ngoài kỳ thi THPTQG, em có tham dự thêm kỳ thi Đánh giá tư duy của Đại học Bách Khoa cũng như kỳ thi Đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội. Mặc dù quá trình ôn tập cần bỏ nhiều công sức, tuy nhiên nó giúp em mở rộng cơ hội, chủ động hơn trong kế hoạch tương lai”. 

Tăng áp lực

Tuy nhiên, song hành với cơ hội là áp lực ngày càng rõ rệt. Thực tế cho thấy không ít thí sinh phải tham gia cùng lúc nhiều kỳ thi, lịch học và lịch ôn tập dày đặc, dẫn tới tâm lý căng thẳng kéo dài. Nhiều em phải tự tìm thêm tài liệu ngoài chương trình phổ thông để đáp ứng yêu cầu đề thi; một số khác do thiếu thông tin hoặc chưa có kế hoạch rõ ràng đã bỏ lỡ thời điểm đăng ký, buộc phải điều chỉnh phương án xét tuyển vào phút chót.

Lệ phí thi đánh giá năng lực (HSA) của Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2026 là 600.000 đồng/thí sinh/lượt thi; mỗi thí sinh được thi tối đa 2 lần/ năm. Lệ phí thi Đánh giá tư duy (TSA) năm 2026 của Đại học Bách khoa Hà Nội là 500.000 đồng/lượt thi; thí sinh được phép đăng ký thi cả 3 đợt. 

Chị Đỗ Thị Phương (phụ huynh em Minh Bách) chia sẻ: “Mỗi kỳ thi đều có lệ phí thi, chưa kể đến tiền học thêm và tài liệu. Mặc dù những kỳ thi riêng sẽ tăng cơ hội cho các con. Tuy nhiên, nếu không có sắp xếp hợp lí và định hướng rõ ràng, các con rất dễ bị áp lực, học dàn trải dẫn tới kết quả không cao. Bản thân bạn Bách đã phải thi lại HSA vì do lần 1 kết quả vẫn chưa cao, do ôn tập không khoa học”.

Đầu tư tiền bạc để lo cho tương lai con, chị Phương cảm thấy hoàn toàn xứng đáng. Tuy nhiên bên cạnh áp lực về tiền bạc, chị cũng bày tỏ lo lắng đến sức khỏe tinh thần của con: “Ngoài chương trình học chính khoá ở trường, Bách còn tham gia các lớp học bổ trợ do trường tổ chức và đi học ở trung tâm dạy thêm ngoài trường. Với mong muốn nâng cao điểm số, lịch học kéo dài từ sáng tới tận tối muộn, đêm về con cũng tự ôn tập đến gần sáng mới ngủ. Vì vậy gia đình luôn động viên tinh thần, khuyên con chỉ chọn những kì thi thực sự cần thiết”.

Cần có chiến lược thay vì chạy theo phong trào

PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, mục tiêu của các kỳ thi riêng không phải tạo thêm áp lực, mà nhằm mở rộng cánh cửa vào đại học cho những thí sinh có năng lực phù hợp. Ông lưu ý, thí sinh cần xây dựng chiến lược ôn luyện để tránh quá tải, trong đó xác định rõ mức độ ưu tiên cho từng kỳ thi, tập trung vào các nhóm nội dung trọng tâm, tăng cường rèn luyện tư duy thông qua luyện đề. Đồng thời, việc duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, giữ sức khỏe và tâm lý ổn định cũng là yếu tố quan trọng trong suốt mùa thi.

Năm 2026, theo quy chế mới, mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng xét tuyển. Điều này đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng khi sử dụng điểm từ các kỳ thi riêng. Nếu phân bổ nguyện vọng không hợp lý, thí sinh có thể bỏ lỡ cơ hội vào ngành phù hợp. Quan trọng hơn, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vẫn là điều kiện bắt buộc để được xét tuyển đại học, vì vậy việc sao nhãng chương trình chính khóa là rủi ro lớn.

Có thể thấy, các kỳ thi riêng đang trở thành một phần quan trọng trong bức tranh tuyển sinh đại học hiện nay. Đây là xu hướng phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục và tự chủ đại học. Tuy nhiên, để phương thức này phát huy hiệu quả, thí sinh cần được định hướng đầy đủ thông tin, có chiến lược học tập và ôn luyện hợp lý.