Làng Ngũ Xã: Nơi lửa và đồng đúc nên tinh hoa

(Sóng trẻ) - Giữa nhịp sống hối hả của Thủ đô, vẫn còn vang vọng thanh âm từ những lò đúc đồng đỏ lửa ở làng Ngũ Xã (quận Ba Đình, Hà Nội) - nơi được xem là cái nôi của nghề đúc đồng Thăng Long.

Mảnh đất của nghề đúc đồng

Làng Ngũ Xã hình thành từ thế kỷ XVII, nổi tiếng với nghệ thuật đúc đồng tinh xảo, là một trong bốn nghề tinh hoa bậc nhất của Kinh thành Thăng Long - Hà Nội. Người dân làng nghề đã trải qua biết bao thế hệ, vượt qua nhiều khó khăn của biến động lịch sử xã hội để giữ gìn truyền thống nghề.

Theo anh Nguyễn Thanh Tuấn - người có hơn 40 năm gắn bó với nghề: “Đây là nghề gắn liền với văn hóa, lịch sử và tâm linh nghệ thuật. Càng gắn bó với nghề lâu, tôi càng hiểu hết những giá trị và càng thêm yêu nghề”.

Để tạo nên một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn phức tạp, từ tạo mẫu, làm khuôn, đúc, chạm khắc, đến xử nguội và đánh bóng. ​​Người nghệ nhân muốn giỏi nghề có khi phải mất cả đời rèn luyện bởi mỗi chi tiết, hoa văn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và cảm nhận tinh tế. “Trong công đoạn thì bước nào cũng quan trọng, vì chỉ cần sai một khâu, sản phẩm sẽ mất đi thần thái”, nghệ nhân khẳng định.

Không chỉ là công việc, đúc đồng còn là một hành trình rèn luyện sự kiên nhẫn và đam mê. “Mình phải lặp đi lặp lại, rồi trong cái lặp đi lặp lại ấy mới tìm ra sáng tạo, mới hiểu được điều gì cần nâng cao để sản phẩm hoàn thiện hơn” anh Nguyễn Thanh Tuấn tâm sự. Với họ, mỗi sản phẩm hoàn thiện không chỉ mang giá trị vật chất mà còn là kết tinh của tâm huyết và niềm tự hào về nghề tổ.

Trăn trở giữ lửa làng nghề 

Theo thời gian, nghề đúc đồng đứng trước trước những khó khăn do số lượng nghệ nhân theo nghề dần ít đi, người trẻ cũng ít theo nghề do nghề vất vả, nên ít ai kiên trì theo nghề lâu dài. “Nghề này rất thăng trầm nên yếu tố quan trọng nhất vẫn phải là tình yêu, phải yêu văn hóa, yêu nghệ thuật thì nghề đúc đồng mới tồn tại được”, nghệ nhân Nguyễn Thanh Tuấn trăn trở. 

Sự thiếu hụt người kế nghiệp cũng khiến làng nghề đối mặt nguy cơ mai một bởi chưa có các kế hoạch rõ ràng để đào tạo hay khuyến khích học nghề. Dù vậy, trong gian xưởng nhỏ, lửa nghề vẫn được giữ qua từng mẻ đồng, từng búa gõ. Chị Thanh - một nữ nghệ nhân của làng chia sẻ niềm yêu thích với nghề đúc đồng: “Công việc của mình ngày nào cũng như ngày nào, nhưng mình thấy vui, bởi đó là cuộc sống của mình.”

Với tình yêu và sự chuyên tâm làm nghề, cuộc sống của các nghệ nhân nhìn chung vẫn ổn định và thoải mái. Tuy vậy, khi nhắc về phát triển làng nghề, nghệ nhân Nguyễn Thanh Tuấn vẫn thể hiện mong muốn nghề đúc đồng sẽ phát triển xa hơn, trước hết là tiếp cận thị trường trong nước. “Tôi mong muốn mang đến những sản phẩm hài hòa, cân đối, tỷ lệ và thần thái. Và tất cả những chi tiết, đường nét và hoa văn của khiến ai nhìn cũng cảm thấy hoan hỉ và thích thú”, nghệ nhân bày tỏ. 

Đứng trước những khó khăn, nhưng những người nghệ nhân làng Ngũ Xã vẫn kiên trì học hỏi rèn luyện, kế thừa những tinh hoa của cha ông lưu truyền hơn 400 năm, để nỗ lực đóng góp những tác phẩm nghệ thuật cho nền văn hóa Việt.