Người ‘khâu’ lại thời gian trên những trang giấy cũ

(Sóng trẻ) - Trong khi nhiều người trẻ bị cuốn vào nhịp sống số, anh Trịnh Quang Hán lại lựa chọn một công việc ít người theo đuổi: phục hồi những cuốn sách cũ, lưu giữ không chỉ tri thức mà cả ký ức theo năm tháng.

Rẽ hướng từ ngành kỹ thuật 
Trước khi đến với nghề, anh Trịnh Quang Hán (sinh năm 1999) từng theo học ngành Công nghiệp điện tử tại trường Cao đẳng Cao Thắng (Thành phố Hồ Chí Minh). Tưởng chừng sẽ gắn bó với máy móc và bản vẽ kỹ thuật khô khan, nhưng một biến cố tâm lý vào 5 năm trước đã thay đổi hoàn toàn lộ trình của anh. “Có một khoảng thời gian mình bị trầm cảm, nên quyết định dừng lại tất cả để đi tìm một cảm hứng sống mới”, anh chia sẻ.

Bước ngoặt đến khi anh Hán tìm thấy sự an ủi tại một tiệm sách cũ. Người chủ tiệm đã nhận ra sự tỉ mỉ, kiên nhẫn hiếm có ở một người trẻ và giới thiệu anh đến với công việc phục chế sách.

Không có lộ trình đào tạo bài bản, từ một người vốn chỉ quen với kỹ thuật máy móc, anh Hán bắt đầu học cách “làm bạn” với những trang giấy có “bệnh lý” riêng. Nghề chọn người, với tinh thần cầu thị và khả năng tự học, anh gắn bó với nghề đến nay đã 5 năm. 

Công việc phục chế không đơn thuần là sửa chữa bề ngoài. Một cuốn sách trước khi hoàn thiện phải trải qua nhiều công đoạn: tháo rời, làm sạch, xử lý nấm mốc, gia cố giấy, khâu lại phần gáy và ép định hình. Mỗi bước đều đòi hỏi độ chính xác cao để giữ được cấu trúc và tinh thần ban đầu của sách.

Với những cuốn sách hư hại nặng, quá trình phục chế có thể kéo dài nhiều ngày. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn, đặc biệt với các cuốn sách đã quá cũ hoặc có giá trị lưu trữ cao.

Khi mỗi cuốn sách mang theo một ký ức
Công việc của một người phục chế sách đòi hỏi sự tập trung cao độ cùng đôi bàn tay khéo léo. Anh Hán chia sẻ, độ khó của mỗi tác phẩm chủ yếu phụ thuộc vào hai yếu tố: mức độ hư hại và chất liệu giấy. 

Một trong những lần phục chế sách đáng nhớ của anh là cuốn từ điển Pháp - Việt bị chuột đã gặm mất gần một nửa. Anh đã phải dành ra nửa tháng, tỉ mẩn lựa chọn từng loại giấy tương đồng nhất về độ dày, màu sắc và tính chất để vá lại những phần đã mất. 

“Cảm giác nhìn một cuốn sách từ tan nát trở nên lành lặn, có thể lật mở và đọc được, đó là niềm hạnh phúc khó tả, giống như mình vừa cứu sống một điều gì đó đang dần biến mất”, anh nói.

Nhưng điều khiến anh xúc động nhất không phải là kỹ thuật mà là giá trị tình cảm ẩn sau mỗi trang sách. Anh Hán kể về cuốn Robinson Crusoe - kỷ vật của người cha quá cố để lại cho một vị khách lớn tuổi. Cuốn sách khi đến tay anh đã ở trạng thái “rã rời”. 

Trong suốt 4 ngày làm việc, anh đặt toàn bộ tâm huyết và cả áp lực vì biết đây là kỷ vật duy nhất còn sót lại của người cha. Khi nhận lại cuốn sách, vị khách ấy đã không kìm được xúc động mà nhảy cẫng lên.

Theo anh Hán, những khoảnh khắc như vậy chính là động lực để anh tiếp tục con đường này. Bởi phục chế sách không chỉ là giữ lại con chữ, mà còn là giữ lại di sản và những sợi dây liên kết vô hình giữa các thế hệ.

Bên cạnh công việc phục chế, anh Hán còn dành thời gian chia sẻ kinh nghiệm và hướng dẫn miễn phí cho những người trẻ có cùng mối quan tâm. Nội dung các buổi học thường xoay quanh kỹ năng cơ bản như xử lý giấy, làm sạch, vá rách và bảo quản sách.

Trong bối cảnh nghề phục chế sách còn khá mới và ít người biết đến, việc lan tỏa kiến thức được xem là một cách để duy trì và phát triển. Theo anh, kỹ thuật có thể học dần, nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự kiên nhẫn và tình yêu với sách. Không phải ai cũng đủ bền bỉ để dành hàng giờ chỉ xử lý một chi tiết nhỏ, mà gần như không nhìn thấy ngay kết quả.

Không chỉ dừng lại ở một nghề đặc thù, câu chuyện của Trịnh Quang Hán còn mở ra một góc nhìn về cách người trẻ tiếp cận tri thức và ký ức. Khi nhiều thứ có thể được số hóa và thay thế nhanh chóng, vẫn có những người chọn cách giữ lại bản gốc - chậm hơn nhưng nguyên vẹn hơn.