Nhạc kịch Việt Nam: Kỳ vọng về một ngành công nghiệp văn hóa từ thế hệ trẻ

(Sóng trẻ) - Không còn đứng ngoài dòng chảy thời đại, nhạc kịch Việt Nam đang từng bước định hình vị thế trong bức tranh văn hoá và nghệ thuật đương đại. Từ những dự án được “Việt hoá” đến các tác phẩm sáng tạo nội địa, loại hình nghệ thuật tổng hợp này đang mở rộng tệp khán giả và dần thoát khỏi định kiến “kén người xem” để tiến gần hơn với công chúng. 

Nhạc kịch bước vào quỹ đạo phát triển mới

Khoảng 5 năm trở lại đây, nhạc kịch Việt Nam ghi nhận nhiều chuyển động đáng chú ý. Các dự án được dàn dựng bài bản hơn với những tác phẩm “made in Vietnam” khai thác chất liệu văn học và văn hóa dân tộc. Hướng đi nội địa hóa thay vì sao chép mô hình phương Tây đang dần hình thành. Quan trọng hơn, phía sau những bước tiến đó là sự tham gia ngày càng rõ nét của thế hệ trẻ - những người không chỉ biểu diễn mà còn trực tiếp tham gia sản xuất, tổ chức và vận hành các dự án nhạc kịch.

Lực lượng trẻ ấy đang thổi vào nhạc kịch một nhịp điệu mới trong cách chạm tới công chúng. Không còn giữ khoảng cách của một loại hình sân khấu được mặc định là hàn lâm, nhiều dự án mạnh dạn kể những câu chuyện mang hơi thở đời sống đương đại, nơi khán giả trẻ có thể nhìn thấy chính mình trong từng nhân vật. Song song đó, mạng xã hội trở thành cánh cửa mở, đưa hậu trường tập luyện, những trích đoạn giàu cảm xúc đến gần hơn với sinh viên và người trẻ. Nhờ vậy, nhạc kịch không chỉ hiện diện trên sân khấu, mà còn len lỏi vào không gian văn hóa quen thuộc của một thế hệ.

Ở chiều sâu nghệ thuật, nhạc kịch không đơn thuần là sự cộng hưởng giữa âm nhạc và diễn xuất, mà là cấu trúc kể chuyện đặc biệt, nơi cảm xúc và thông điệp song hành. Chia sẻ về điều này, chị Phạm Hà Vy - Tổng đạo diễn chương trình nhạc kịch Melodic Mosaic - dự án nhạc kịch do sinh viên Trường Đại Học Anh Quốc Việt Nam (BUV) sáng lập cho rằng: “Nhạc kịch có một nửa là âm nhạc, và một nửa là nội dung được truyền tải sâu sắc qua phần kịch. Âm nhạc có thể đẩy cảm xúc lên rất nhanh, nhưng chính phần kịch mới khiến khán giả suy nghĩ lâu hơn sau khi rời rạp. Người xem không chỉ nhớ giai điệu mà còn nhớ hành trình và thông điệp của nhân vật”. Theo chị Hà Vy, đó là lý do nhạc kịch có thể chạm tới nhiều nhóm công chúng khác nhau, từ khán giả trẻ đến gia đình nhiều thế hệ.

Khi đam mê đối diện giới hạn thực tế

Tuy nhiên, cũng bởi tính chất tổng hợp đó, nhạc kịch là loại hình đòi hỏi nguồn lực lớn, chi phí sản xuất cao, từ dàn nhạc, âm thanh ánh sáng đến thiết kế sân khấu. Người nghệ sĩ phải đồng thời làm chủ nhiều kỹ năng.

Bên cạnh những thách thức về tài chính và nhân lực, chị Phạm Khánh Linh - Tổng đạo diễn và Biên kịch chương trình nhạc kịch G’LAMS 2023 (Người tìm nơi sóng lặng) và Biên kịch chương trình nhạc kịch G’LAMS 2024 (Mưa Bóng Mây) - dự án nhạc kịch thường niên do Thôn Nghệ Thuật Trường THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam tổ chức cho rằng khó khăn lớn hơn còn nằm ở việc xây dựng bản sắc.

“Nhạc kịch thường được gắn với phương Tây, nhưng Việt Nam có một kho tàng văn hóa rất phong phú để khai thác. Thử thách của chúng tôi là làm sao để khán giả tin rằng những câu chuyện Việt hoàn toàn có thể được kể bằng ngôn ngữ nhạc kịch theo cách riêng. Khi nhạc kịch trở thành một phần của câu chuyện Việt Nam, nó mới có thể phát triển bền vững”, chị Khánh Linh cho biết.

Điểm đáng chú ý là trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, nhạc kịch lại đang thu hút sự tham gia tích cực của học sinh, sinh viên. Nhiều dự án quy mô hàng trăm thành viên được tổ chức bởi chính các bạn trẻ, từ khâu viết kịch bản, đào tạo diễn viên đến truyền thông và bán vé.

Không ít người trong số họ chưa từng xem nhạc kịch trực tiếp. Nhưng khi được tiếp xúc qua nền tảng số, qua các dự án cộng đồng và quá trình tập luyện nghiêm túc, họ bắt đầu tìm hiểu sâu hơn và gắn bó với loại hình này. Chính sự chủ động ấy đang tạo ra nền tảng quan trọng cho tương lai. Khi khán giả trẻ hiểu và yêu nhạc kịch, họ không chỉ là người mua vé mà còn có thể trở thành nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà tổ chức - những mắt xích cần thiết của một ngành công nghiệp văn hóa.

Ở thời điểm hiện tại, nhạc kịch Việt Nam có thể chưa đủ điều kiện để gọi là một “ngành công nghiệp” hoàn chỉnh. Tuy nhiên, những chuyển động đồng thời từ đội ngũ sáng tạo trẻ, sự tiếp cận dễ dàng hơn qua nền tảng số và xu hướng nội địa hóa nội dung đang mở ra cơ hội phát triển bền vững. Và chính từ những bước đi còn khiêm tốn hôm nay, nhạc kịch Việt Nam có thể đặt nền móng cho một ngành công nghiệp văn hóa của ngày mai.