Những cuộc chiến khác sau điều trị ung thư

(Sóng trẻ) - Xuất viện sau quá trình điều trị ung thư, bệnh nhi bước vào cuộc chiến thứ hai chống lại di chứng về sức khỏe. Những tổn thương thể chất lẫn tinh thần khiến hành trình hồi phục của nhiều bệnh nhân kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Với không ít người trẻ từng mắc ung thư thời thơ ấu, quá khứ không đơn thuần là ký ức, nó tiếp tục hiện diện trong từng cơn mệt mỏi, từng lần ốm bất thường, và cả trong cảm giác khác biệt khó gọi tên khi hòa nhập với cuộc sống bình thường.

Những di chứng hằn sâu

Misha (người Nga) kết thúc phác đồ điều trị u Lympho tế bào T năm 19 tuổi, sau 6 năm chiến đấu với một trong những loại ung thư máu hiếm gặp. Anh nhanh chóng bắt nhịp trở lại: vào đại học, giành danh hiệu kiện tướng thể thao trong đội tuyển bơi của trường.

Với Misha khi ấy, ung thư đã là chuyện của quá khứ, cho đến khi những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng lần lượt xuất hiện vài năm sau. Sỏi thận, sỏi gan diện rộng, và một hệ miễn dịch suy yếu đến mức báo động: “Một cơn cảm lạnh thông thường cũng khiến tôi đổ bệnh nặng hơn so với người khác. Tôi nghĩ cơ thể mình như một người lớn tuổi”, anh chia sẻ.

Tương tự, Lily Burton (20 tuổi, người Canada) mắc bệnh bạch cầu tủy cấp tính khi mới 2 tuổi, trải qua nhiều đợt hóa trị và ghép tủy xương. Dù ung thư không tái phát, cô vẫn phải sống chung với suy buồng trứng, rối loạn nhịp tim, mệt mỏi mạn tính cùng hàng loạt vấn đề về răng, tóc và móng. Điều đáng nói là nhiều di chứng chỉ thực sự bộc lộ khi Lily bước vào tuổi trưởng thành, giai đoạn mà lẽ ra cô được sống khỏe mạnh nhất.

Những câu chuyện như của Misha hay Lily không còn là cá biệt, khi tỷ lệ sống sót của trẻ mắc ung thư ngày càng được cải thiện. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ, hơn 80% trẻ em mắc ung thư hiện có thể sống đến tuổi trưởng thành nếu được tiếp cận điều trị hiện đại.

Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: chính những phương pháp cứu sống các em như hóa trị và xạ trị lại đồng thời gây tổn thương lâu dài lên các cơ quan khỏe mạnh, để lại những cái giá phải trả trong nhiều thập kỷ sau.

Nếu di chứng thể chất có thể được phát hiện qua xét nghiệm, thì những ảnh hưởng về tâm lý và nhận thức lại thường âm thầm hơn rất nhiều. Một nghiên cứu công bố trên Nature Communications đầu năm 2026 cho thấy những người trưởng thành từng mắc ung thư thời thơ ấu có xu hướng giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung và tốc độ xử lý thông tin thấp hơn so với nhóm khỏe mạnh cùng tuổi.

“Tôi luôn sống với cảm giác mình không thông minh bằng người khác”, Lily tâm sự về áp lực học tập kéo dài nhiều năm sau điều trị. Cô cũng nói thêm rằng, việc phải liên tục chứng minh những vấn đề mình gặp phải là có thật, bởi chúng không hiển hiện rõ ràng, tự nó đã trở thành một áp lực vô hình. Lily khẳng định: “Nhiều người không thực sự hiểu những di chứng có thể tồi tệ đến mức nào”.

Chính từ thực tế này, có thể thấy lui bệnh không phải là điểm kết thúc. Đó là mốc khởi đầu cho một cuộc chiến bền bỉ hơn, nơi người bệnh cần được đồng hành không chỉ về y tế mà còn về tâm lý và xã hội.

Bài toán dài hạn cho y tế Việt Nam

Tại Việt Nam, số trẻ được điều trị khỏi ung thư đang gia tăng nhờ tiến bộ chuyên môn và khả năng tiếp cận thuốc tốt hơn. Nhưng câu hỏi lớn hơn đặt ra là: các em sẽ sống khỏe mạnh ra sao trong 30, 40 hay 50 năm tiếp theo?

ThS.BS Ngô Văn Tỵ, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết các bệnh viện chuyên khoa và trung tâm ung bướu lớn đã có quy trình theo dõi rất rõ ràng. Tuy nhiên, trên thực tế, rào cản lớn nhất lại đến từ tâm lý chủ quan của người bệnh ở vùng sâu, vùng xa. Cùng với đó, mạng lưới y tế cơ sở chưa đủ năng lực để theo dõi chuyên sâu, khiến gánh nặng tiếp tục dồn lên các bệnh viện tuyến trung ương.

Một khoảng trống khác là sự thiếu vắng các trung tâm phục hồi chức năng chuyên biệt cho bệnh nhân ung thư, đặc biệt ở lĩnh vực phục hồi thể chất, vận động và chăm sóc tinh thần sau điều trị. Điều này khiến việc đồng hành lâu dài với người bệnh chưa thực sự đồng bộ và toàn diện.

“Hãy coi việc tái khám định kỳ như một cuộc hẹn quan trọng với chính sức khỏe của mình, và sống lành mạnh hơn cả trước khi mắc bệnh”, bác sĩ Tỵ nhấn mạnh. Lời khuyên ấy không chỉ dành cho những người trải qua ung thư mà còn là lời nhắc nhở về hệ thống y tế cần sẵn sàng nâng đỡ họ trên suốt chặng đường dài phía trước.