NNƯT Kim Hùng: ‘Đi lễ chùa quan trọng nhất là lòng thành, không phải mâm cao cỗ đầy’

(Sóng trẻ) - Người Việt đi lễ chùa không chỉ để cầu bình an, phúc lành cho gia đình mà còn thể hiện tấm lòng qua việc phát tâm công đức. Tuy nhiên, nghĩa cử đẹp ấy cần được hiểu và thực hành đúng cách để không làm sai lệch ý nghĩa vốn có.

Đi lễ chùa, đình, đền đầu năm là nét đẹp văn hóa gắn bó lâu đời với đời sống tinh thần của người Việt. Bên cạnh sự thành kính, không ít người vẫn còn băn khoăn về cách sắm lễ, hành lễ, khấn bái sao cho đúng, cũng như hiểu chưa đầy đủ về ý nghĩa thực sự. Xoay quanh câu chuyện này, phóng viên có cuộc trao đổi với Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Nguyễn Tất Kim Hùng, Ủy viên Ban Nghi lễ Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Thủ nhang Đền Nguyên Khiết Linh Từ.

PV: Theo ông, vì sao người dân Việt Nam thường có thói quen đi lễ chùa, đình, đền?

NNƯT Kim Hùng: Việc đi lễ chùa trước hết xuất phát từ nhu cầu tâm linh và tín ngưỡng đã ăn sâu trong đời sống người Việt. Người Việt Nam vốn có truyền thống thờ cúng tổ tiên, tôn kính thần linh, hướng về cội nguồn, đồng thời chịu ảnh hưởng của nhiều dòng tín ngưỡng như Phật giáo, tín ngưỡng thờ Mẫu, thờ Thành hoàng, thờ các vị thần bảo hộ làng xã.

Vì thế, đi chùa vào những đầu năm, các ngày lễ là dịp con người gửi gắm ước nguyện về bình an, sức khỏe, thuận hòa cho gia đình, đồng thời tự nhắc mình sống thiện lương hơn trong năm mới. Đây cũng là cách người Việt hướng thiện, bằng lòng kính ngưỡng với thần Phật và các giá trị truyền thống.

Đi lễ đầu năm còn mang ý nghĩa tìm sự cân bằng tinh thần. Sau thời gian lo toan, con người tìm đến chốn đền chùa để có khoảng lặng, để tâm an hơn, từ đó nuôi dưỡng niềm tin tích cực cho chặng đường phía trước.

PV: Vậy cách sắm lễ khi đi đình, đền, chùa đầu năm nên như thế nào, đặc biệt ở những nơi thờ Thánh, Mẫu, Thành hoàng thưa ông?

NNƯT Kim Hùng: Lễ cơ bản có thể theo “lục cúng”, gồm hương, đăng, hoa, trà, quả và thực. Đây là sáu lễ vật căn bản trong truyền thống thờ cúng, mang tính tượng trưng và phù hợp với nhiều không gian thờ tự.

Hương là để gửi gắm tâm nguyện; đăng là ánh sáng trí tuệ; hoa tạo sự thanh tịnh, trang nghiêm; trà là lễ phẩm thanh khiết; quả tượng trưng thành quả, phúc lộc; còn thực là bánh trái, oản hoặc lễ phẩm từ ngũ cốc. Chỉ cần đủ những lễ cơ bản này đã có thể thành một mâm lễ trọn vẹn.

Nếu đi chùa, chủ yếu nên dùng lễ chay, không cần lễ mặn hay đốt nhiều vàng mã. Với đền, phủ thờ Thánh, Mẫu, Thành hoàng. Ngoài lục cúng, chúng ta có thể tùy tâm dâng thêm lễ mặn như xôi, gà, rượu, trầu cau hoặc vàng lá, nhưng không bắt buộc.

Ngày nay, với người đi lễ thông thường, mâm lễ giản dị, phù hợp điều kiện vẫn hoàn toàn có thể chấp nhận.

PV: Khi bước vào đình, đền hành lễ, người dân cần lưu ý những gì?

NNƯT Kim Hùng: Điều đầu tiên là giữ sự cung kính và khiêm nhường. Nếu nơi thờ tự có tam quan, theo quan niệm truyền thống nên đi cửa hai bên, hạn chế đi cửa chính giữa, bởi cửa giữa thường mang tính biểu tượng dành cho bậc tôn quý hoặc dịp đại lễ. Nếu buộc phải đi cửa giữa thì cũng nên đi lệch sang một bên, thể hiện sự khiêm cung.

Khi vào nơi thờ tự cần đi nhẹ, nói khẽ, ăn mặc chỉnh tề, giữ không gian trang nghiêm. Nếu có quy định bỏ giày dép hoặc đi theo lối riêng thì nên tuân thủ.

Khi dâng lễ, nên đặt lễ đúng ban thờ phù hợp, thắp hương đúng nơi quy định, không cắm hương tùy tiện. Khi hành lễ, có thể chắp tay, cúi lễ thành kính. Nếu theo nghi thức truyền thống, có thể hành ngũ vái khi dâng lễ và tam bái khi tạ lễ.

Quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm. Nghi thức có thể khác nhau tùy tập quán từng nơi, nhưng tinh thần kính lễ thì ở đâu cũng giống nhau.

PV: Nhiều người trẻ hiện nay không thuộc văn khấn và khá lúng túng khi đi lễ. Theo ông, nên khấn như thế nào cho đúng?

NNƯT Kim Hùng: Thông thường chúng ta có thể xưng danh tín chủ, nêu ngày tháng, nơi cư trú, trình bày lòng thành, sau đó cầu những điều chính đáng như bình an, sức khỏe, công việc thuận lợi, gia đình hòa thuận.

Nếu không biết tên các vị được thờ, có thể khấn chung: “Kính lạy chư Phật, chư vị Bồ Tát, chư Thánh, chư Thần chứng giám lòng thành…”. Không nhất thiết phải thuộc tên từng vị mới là đúng. Điều quan trọng chính là lời khấn xuất phát từ tâm nguyện thiện lành, không nên biến lời khấn thành sự vụ lợi hay cầu xin quá mức.

PV: Thưa ông, những sai lầm phổ biến mà nhiều người thường mắc phải khi đi lễ, chùa là gì?

NNƯT Kim Hùng: Sai lầm phổ biến nhất là coi đi lễ chỉ để cầu xin tài lộc, công danh, mà quên rằng cốt lõi của việc đi lễ là hướng thiện và tu tâm. Có người mang tâm lý “xin cho được”, cầu điều lợi cho mình nhưng chưa chú trọng sửa mình, chưa coi trọng đạo đức, lối sống.

Sai lầm thứ hai là quá coi trọng hình thức. Có người nghĩ cứ lễ thật lớn, nhiều vàng mã, nhiều đồ cúng mới linh. Thực ra điều đó không phải cốt lõi của tín ngưỡng.

Ngoài ra còn có những sai sót trong ứng xử nơi thờ tự như nói cười ồn ào, chen lấn, đặt tiền lẻ không đúng nơi quy định, hoặc chưa hiểu quy tắc cơ bản khi vào đền, chùa. Một số người đi lễ theo phong trào, thấy người khác đi thì đi, nhưng chưa thực sự có sự thành kính.

Điều quan trọng cần nhớ là đi lễ không chỉ là nghi thức bên ngoài, mà còn là sự chỉnh tâm bên trong. Dân gian có câu “tâm chưa thiện thì phong thủy vô ích”, ý muốn nói tâm chưa ngay thì lễ bái nhiều cũng khó có ý nghĩa trọn vẹn.

PV: Nhiều người quan niệm rằng phải “mâm cao cỗ đầy” thì mới được chứng giám, phù hộ. Quan niệm này có đúng không, thưa ông?

NNƯT Kim Hùng: Đây là quan niệm khá phổ biến nhưng chưa đúng với tinh thần của tín ngưỡng truyền thống. Trong thờ cúng, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành, chứ không phải giá trị vật chất của lễ vật. Dân gian có câu “tùy tiền biện lễ”, tức tùy điều kiện mỗi người mà sắm sửa, không ai bị buộc phải mâm cao cỗ đầy.

Người có điều kiện có thể dâng lễ đầy đủ hơn, người điều kiện hạn chế chỉ cần một nén hương, vài bông hoa, chút hoa quả, bánh trái vẫn trọn vẹn tâm thành. Chư Phật, chư Thánh không phân biệt lễ to hay nhỏ. Nếu cho rằng cứ lễ lớn thì được phù hộ nhiều hơn, còn lễ đơn sơ thì không được chứng giám, như vậy vô hình trung lại hiểu sai ý nghĩa của thờ cúng.

Đi lễ là để thể hiện sự thành kính, chứ không phải “mua” sự phù hộ bằng lễ vật. Nếu quá nặng hình thức, người ta rất dễ rơi vào tâm lý phô trương, so sánh, thậm chí biến việc đi lễ thành áp lực hoặc cuộc chạy đua hình thức, đi ngược giá trị tốt đẹp vốn có.

Xin cảm ơn những chia sẻ của NNƯT Nguyễn Tất Kim Hùng!