Ranh giới mong manh giữa ‘trợ lý đắc lực’ và ‘học hộ’

(Sóng trẻ) - Không còn dừng lại ở công cụ tra cứu thụ động, trí tuệ nhân tạo (AI) dần len lỏi vào cuộc sống học tập của sinh viên, đằng sau sự tiện lợi là những nguy hại nếu không biết sử dụng đúng cách. 

Quy trình học tập truyền thống đang thay đổi chóng mặt. Sinh viên không còn đơn độc mày mò kiến thức; họ đối thoại với AI: “Hãy giải thích khái niệm này cho một đứa trẻ 5 tuổi”, “Phản biện lại luận điểm này”, “Tìm lỗ hổng trong bài thuyết trình của tôi”. Với nhiều sinh viên, AI đã trở thành một người bạn học 24/7, không cần hẹn trước và sở hữu kho kiến thức khổng lồ.

Ví von AI như một chiếc “xe đạp trợ lực”, bạn Đào Công Thắng (22 tuổi, sinh viên Trường Đại học Greenwich) cho rằng công nghệ giúp người học tăng tốc ở những đoạn đường bằng phẳng để dành sức cho những con dốc cao của tư duy. “Mình thường sử dụng AI để đóng vai một giám khảo khó tính. Nhờ việc ‘tranh luận’ sòng phẳng với máy, mình phát hiện ra những lỗ hổng logic trong bài làm mà nếu tự đọc sẽ không thấy,” Thắng chia sẻ.

Với cách tiếp cận này, AI đóng vai trò kích thích tư duy hơn là làm thay. Nó giúp hệ thống hóa kiến thức thô thành các cấu trúc dễ tiếp nhận, giải phóng sinh viên khỏi những tác vụ lặp lại nhàm chán để tập trung vào phân tích sâu.

Tuy nhiên, ranh giới giữa việc dùng AI để học và để AI học hộ cũng rất mỏng manh, bạn Nguyễn Kim Khanh (23 tuổi, sống tại xã Phúc Thịnh, Hà Nội) bày tỏ sự thận trọng đáng suy ngẫm: “AI viết rất trôi chảy, văn phong thuyết phục nên rất dễ đánh lừa người đọc. Có lần mình nhờ nó tóm tắt một cuốn sách chuyên khảo, kết quả trả về rất đẹp nhưng khi kiểm tra lại thì thiếu hụt hoàn toàn các luận điểm cốt lõi. Nếu sinh viên lười biếng, phó mặc hoàn toàn cho máy thì kỹ năng đọc hiểu và tổng hợp thông tin sẽ dần bị thui chột”.

Đồng quan điểm, Nguyễn Bích Ngọc (22 tuổi, sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) nhận định, sử dụng AI chỉ nên dừng lại ở vai trò lọc thông tin. Cô giáo từng cảnh báo Ngọc rằng, nếu bê nguyên văn sản phẩm của AI vào bài làm, sinh viên đang tự tước đi quyền được tư duy của chính mình. “Khi bỏ qua quá trình vật lộn với con chữ để lập luận, chúng ta sẽ mất đi năng lực quan trọng nhất của việc học: tư duy phản biện và giải quyết vấn đề”, Ngọc nhấn mạnh.

Trước làn sóng tấn công mạnh mẽ của AI vào giảng đường, hệ thống giáo dục đại học đang buộc phải chuyển mình. Thay vì cấm đoán cực đoan một điều gần như bất khả thi nhiều trường đại học bắt đầu chuẩn hóa việc sử dụng chatbot để hỗ trợ giảng viên soạn bài và mô phỏng tình huống.

Sự hiện diện của AI tạo sinh trong môi trường giáo dục hiện nay đã trở thành một thực tế không thể đảo ngược. Bối cảnh này đang thúc đẩy sự dịch chuyển trong phương pháp đánh giá năng lực tại các trường đại học, từ việc kiểm tra khả năng ghi nhớ sang chú trọng kỹ năng kiểm chứng và tư duy phản biện. Theo đó, hiệu quả thực sự của công nghệ sẽ được định đoạt bởi cách thức con người tương tác và làm chủ công cụ, thay vì phụ thuộc vào chính công cụ đó để tìm kiếm kết quả cuối cùng.