AI - Trợ lý học tập hay ‘chiếc nạng tư duy’ của sinh viên?

(Sóng trẻ) - Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách sinh viên tiếp cận tri thức. Bên cạnh những lợi ích rõ rệt về tốc độ và sự tiện lợi, không ít bạn trẻ dần lệ thuộc vào AI, từ đó đặt ra câu hỏi về nguy cơ suy giảm năng lực tư duy độc lập.

Khi AI trở thành “trợ lý học tập” quen thuộc

Tại các thư viện, quán cà phê hay ngay trong giảng đường đại học, hình ảnh sinh viên mở sẵn công cụ AI trên máy tính đã không còn xa lạ. Từ tra cứu tài liệu, gợi ý dàn ý đến giải bài tập, AI dần trở thành một phần trong quy trình học tập của nhiều bạn trẻ.

Trần Đức Hùng (sinh viên năm 3, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ: “Mình học kinh tế nên kỹ năng viết lách không phải là thế mạnh. Mỗi lần làm tiểu luận, mình thường cảm thấy khá áp lực vì cần diễn đạt dài và mang tính học thuật. Mình hay sử dụng ChatGPT để hỗ trợ viết lại câu chữ cho mạch lạc và trôi chảy hơn, sau đó sẽ tự chỉnh sửa lại theo ý của mình”.

Không chỉ hỗ trợ viết bài luận, AI còn được sử dụng để dịch tài liệu, giải thích khái niệm, hay xử lý các dạng bài tập khó. 

Đặng Nguyễn Mai Phương (sinh viên năm 2, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam) cho biết: “Khi thầy cô đặt câu hỏi, mình thường mở Gemini để tìm câu trả lời nhanh thay vì tra Google rồi đọc tài liệu hay bài nghiên cứu. Cách này tiện và tiết kiệm thời gian hơn rất nhiều, giúp mình có thể nhanh chóng giành quyền phát biểu và lấy điểm chuyên cần”.

Theo một khảo sát công bố tháng 5/2025 trên tạp chí Quản lý Nhà nước với hơn 500 sinh viên tại Hà Nội, 98,9% người tham gia từng sử dụng AI trong học tập; phổ biến nhất là ChatGPT, sau đó là Gemini, các công cụ dịch và AI tạo nội dung. Con số này cho thấy AI không còn mang tính thử nghiệm, mà đang dần trở thành một “trợ lý học tập” quen thuộc đối với nhiều sinh viên.

Mặt trái của thói quen “tìm sẵn đáp án”

Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích rõ rệt, việc sử dụng AI quá dễ dàng cũng kéo theo những thay đổi trong cách học. Sự tiện lợi này khiến một bộ phận sinh viên hình thành thói quen phụ thuộc, thay vì tự phân tích thì lại tìm đến những câu trả lời có sẵn của AI để tiết kiệm thời gian. 

Về lâu dài, cách học này có thể làm suy giảm tư duy phản biện và khả năng tự học. Sinh viên cũng lơ là trong việc kiểm chứng thông tin, dễ dàng chấp nhận cả những nội dung sai lệch mà không hề nhận ra.

Nguyễn Hà Chi (sinh viên năm 2, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) thừa nhận: “Có những lúc vì ngại suy nghĩ, mình thường nhập đề bài vào AI rồi chỉnh sửa lại để nộp. Dần dần, mình cảm thấy khả năng tự phân tích vấn đề của mình kém đi và phụ thuộc nhiều hơn vào AI”. 

Hà Chi cho biết, bản thân cũng từng sử dụng AI ngay cả những tình huống giao tiếp cơ bản như viết email gửi thầy cô hay nhắn tin với người khác. Điều này khiến cô dần cảm thấy thiếu tự tin trong diễn đạt, việc giao tiếp cũng trở nên khó khăn và máy móc hơn.

Các chuyên gia cảnh báo, AI có thể là công cụ hỗ trợ hiệu quả nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ làm “rỗng” quá trình học nếu bị lạm dụng. Theo ông Nguyễn Sơn Hải - Phó Cục trưởng cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin (Bộ Giáo dục và Đào tạo), việc phụ thuộc vào AI có thể khiến người học không thực sự tích lũy kiến thức. Trong khi đó, GS.TS Lê Anh Vinh cũng lo ngại, nếu công nghệ “học thay”, người học sẽ dần mất đi khả năng tư duy độc lập.

Song, một số sinh viên vẫn chủ động đặt ra “giới hạn” khi sử dụng AI. Nguyễn Hoàng Duyên (sinh viên năm 2, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) chia sẻ: “Mình thường dùng AI để tham khảo ý tưởng hoặc kiểm tra lại bài viết. Nhưng những phần nội dung chính mình vẫn phải tự làm, vì chỉ có vậy mới hiểu sâu được vấn đề”.

AI có thể đưa ra câu trả lời nhanh chóng, nhưng việc học không chỉ dừng lại ở đáp án hay kết quả. Quá trình suy nghĩ, phân tích và tranh luận mới chính là điều giúp sinh viên phát triển toàn diện. Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phổ biến, cách sử dụng AI như thế nào sẽ quyết định nó thực sự là công cụ hỗ trợ đắc lực hay “chiếc nạng tư duy” khiến  sinh viên ngày càng lệ thuộc.