Bánh kẹo ‘ba không’ giữa phố Hà Nội

(Sóng trẻ) - Không nhãn mác, không thông tin nguồn gốc, không hạn sử dụng, nhiều loại bánh kẹo, mứt và đồ khô vẫn được bày bán công khai tại khu vực Hàng Buồm, Hàng Giầy. Phía sau những quầy hàng đông khách là khoảng trống về khả năng truy xuất sản phẩm và câu hỏi về hiệu quả kiểm soát an toàn thực phẩm trên thị trường.

Hàng hóa “vô danh” vẫn bán công khai

Tại khu vực Hàng Buồm, Hàng Giầy, các mặt hàng bánh kẹo được bày san sát trước các cửa hàng. Không ít sản phẩm được đổ trực tiếp vào khay nhựa hoặc chứa trong những túi lớn. tại đây, khách hàng sẽ mua theo cân thay vì lựa chọn sản phẩm đã được đóng gói hoàn chỉnh. Điểm chung của các mặt hàng này là nhiều loại không có bao bì, tem nhãn hay bất kỳ thông tin nào về nơi sản xuất, ngày sản xuất hay hạn sử dụng. 

Anh Gia Hiển (21 tuổi) thường xuyên mua sắm tại khu vực này chia sẻ: “Nhiều loại nhìn khá giống nhau nên tôi cũng không biết chất lượng khác nhau thế nào. Người bán giới thiệu loại nào ngon thì tôi mua thử, chứ bản thân cũng khó phân biệt được”. Người mua gần như chỉ có thể nhận biết sản phẩm qua hình dáng, màu sắc và lời giới thiệu từ người bán.

Trong vai khách mua hàng, chúng tôi tìm đến một cửa hàng bánh kẹo tại khu vực Hàng Giầy (Hà Nội). Tại đây, người bán trực tiếp bốc kẹo mời khách dùng thử. Khi được hỏi về nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm, tiểu thương không cung cấp thông tin cụ thể về nơi sản xuất mà chỉ giải thích: “Loại này bán lâu rồi, khách vẫn mua ăn thường xuyên, chưa thấy có vấn đề gì”.

Gần đó, những kệ bánh kẹo có bao bì in hoàn toàn bằng tiếng nước ngoài được xếp thành nhiều tầng. Các sản phẩm có màu sắc bắt mắt, song phần lớn không có nhãn phụ bằng tiếng Việt. Thông tin về nguồn gốc vì vậy chủ yếu đến từ lời giới thiệu ngắn gọn của người bán như “hàng Nhật”, “hàng Trung”.

Tại một cửa hàng trên phố Hàng Giầy, khi chúng tôi bày tỏ mong muốn xem thông tin xuất xứ, chủ hàng không đưa ra câu trả lời mà chuyển sang giới thiệu mức giá. Các sản phẩm được báo từ khoảng 150.000 đồng/kg, loại được giới thiệu là chất lượng cao hơn có giá khoảng 200.000 đồng/kg. Trong quá trình mua bán, chủ cửa hàng không cung cấp hóa đơn, chứng từ hay bảng thông tin về chất lượng sản phẩm. 

Bên cạnh bánh kẹo nhập khẩu không rõ thông tin, các loại mứt cũng được đựng trong những hộp nhựa lớn rồi bán theo trọng lượng. Trên hộp không ghi tên cơ sở sản xuất, thành phần phụ gia hay ngày đóng gói. Người bán cho biết khách có thể lựa chọn dựa vào màu sắc, với giá khoảng 30.000 - 50.000 đồng/lạng.

Từ bánh kẹo rời, mứt đến các loại hạt và đồ khô, hình thức bán hàng tương tự xuất hiện tại nhiều quầy: sản phẩm được đựng trong bao, hộp lớn rồi chia nhỏ theo nhu cầu. Trong khi đó, những thông tin cơ bản để người tiêu dùng nhận biết và truy xuất hàng hóa lại gần như vắng bóng. 

Khoảng cách giữa kiểm tra và thực tế thị trường

Việc bánh kẹo thiếu nhãn mác, không rõ nguồn gốc vẫn được bày bán tại khu vực Hàng Buồm - Hàng Giầy đặt ra câu hỏi về hiệu quả kiểm soát hàng hóa trên thị trường. Theo kết quả triển khai Tháng hành động vì an toàn thực phẩm năm 2025, Hà Nội đã thành lập 627 đoàn kiểm tra, giám sát, kiểm tra 12.781 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Qua đó, lực lượng chức năng phát hiện 1.414 cơ sở vi phạm, trong đó 1.372 cơ sở bị xử phạt hành chính với tổng số tiền gần 12 tỷ đồng.

Hoạt động kiểm tra, xử lý tiếp tục được triển khai trong năm 2026. Theo báo cáo của Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, tính đến hết ngày 30/8/2026, lực lượng này đã kiểm tra, xử lý 822 vụ vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, với tổng số tiền xử phạt 11,2 tỷ đồng và trị giá hàng hóa buộc tiêu hủy lên tới 10,9 tỷ đồng. Tuy nhiên, tại những quầy hàng được phóng viên ghi nhận ở Hàng Buồm, Hàng Giầy, nhiều sản phẩm vẫn thiếu thông tin về nơi sản xuất, thành phần và hạn sử dụng, gây khó khăn cho người mua trong việc xác định nguồn gốc hàng hóa.

Trong khi đó, theo thông tin được Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) công bố vào tháng 4/2026, riêng quý I/2026, cả nước đã xảy ra 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm trước. Dù số liệu này không phản ánh riêng nhóm bánh kẹo, mứt hay đồ khô, thực trạng hàng hóa thiếu thông tin tại các quầy bán lẻ vẫn đặt ra yêu cầu kiểm soát nguồn gốc sản phẩm, đặc biệt khi cần truy xuất và xác định trách nhiệm nếu xảy ra sự cố.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học - Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng vấn đề đáng lo của các loại bánh kẹo không nhãn mác nằm ở việc người mua không biết những phụ gia nào đã được sử dụng trong quá trình sản xuất. 

“Với sản phẩm không có nhãn và không được kiểm soát rõ về phụ gia, nguy cơ sử dụng phẩm màu công nghiệp hoặc chất bảo quản vượt mức cho phép là điều cần lưu ý. Rủi ro không chỉ nằm ở phản ứng tức thời mà còn ở khả năng các chất không an toàn tích tụ trong cơ thể sau thời gian dài sử dụng”, ông nhận định.

Ở góc độ truy xuất sản phẩm, chuyên gia an toàn thực phẩm Trần Văn Hùng, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn Thực phẩm Việt Nam, cho rằng việc thiếu những thông tin cơ bản khiến quá trình xử lý khi có sự cố trở nên khó khăn. 

“Khi một sản phẩm không có nhãn, không ghi hạn sử dụng và cũng không xác định được đơn vị sản xuất, việc lần ngược nguồn gốc gần như không có cơ sở. Đây chính là một trong những khoảng trống khiến việc xử lý vi phạm đến tận nguồn gặp nhiều khó khăn”, ông nói. 

Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở hình thức bày bán thiếu nhãn mác. Khi không xác định được ai sản xuất, sản phẩm được làm ở đâu và đã qua những khâu nào trước khi đến tay khách hàng, trách nhiệm cũng dễ bị đứt đoạn nếu xảy ra sự cố.

Giá rẻ và sự dễ dãi nuôi thị trường “ba không”

Qua những ghi nhận tại các quầy hàng, yếu tố giá vẫn có sức ảnh hưởng lớn đến quyết định mua. Thay vì tìm thông tin về nơi sản xuất hay hạn sử dụng, nhiều khách hàng chủ yếu hỏi giá, cân số lượng cần mua rồi thanh toán. Với những mặt hàng được bán rời, việc so sánh cũng thường xoay quanh màu sắc, hình thức và mức giá giữa các quầy. 

Cô Lê Thị Thanh Thủy (51 tuổi) chia sẻ: “Tôi thường mua bánh kẹo ở đây vì có nhiều loại để lựa chọn, giá cũng khá rẻ. Khi mua, tôi chủ yếu xem hình thức, hỏi giá rồi chọn loại mình thích, chứ cũng ít khi để ý đến nơi sản xuất hay hạn sử dụng”.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh cho rằng việc lựa chọn hàng hóa chỉ dựa trên chênh lệch giá có thể khiến người tiêu dùng đánh đổi yếu tố an toàn. “Người mua đôi khi chấp nhận sản phẩm không rõ thông tin chỉ vì rẻ hơn vài chục nghìn đồng. Trong khi đó, những loại bánh kẹo không được kiểm soát nguồn gốc có thể tiềm ẩn nguy cơ sử dụng phụ gia công nghiệp, chất tẩy màu hoặc đường hóa học không được phép”, ông cảnh báo.

Sự dễ dãi vì vậy diễn ra từ cả hai phía. Người bán có thể lựa chọn nguồn hàng giá thấp, dễ tiêu thụ; người mua lại ưu tiên giá thành, màu sắc hoặc sự tiện lợi. Khi cả hai bên đều không đặt yêu cầu rõ ràng về nhãn mác và nguồn gốc, những sản phẩm thiếu thông tin vẫn có môi trường để tồn tại. 

Đáng nói, đây không phải những mặt hàng chỉ được sử dụng trong phạm vi nhỏ. Bánh kẹo, mứt, hạt và đồ khô thường được mua để sử dụng trong gia đình, tiếp khách hoặc chia sẻ cho nhiều người. Một sản phẩm không rõ nguồn gốc vì thế có thể đi qua nhiều người tiêu dùng trước khi bất kỳ vấn đề nào được phát hiện. Và khi sự cố xảy ra, câu hỏi “sản phẩm này đến từ đâu?” lại trở thành câu hỏi khó trả lời nhất.

Ở phía cơ quan quản lý, khả năng kiểm soát nguồn hàng và xử lý vi phạm đến tận gốc là điều cần thiết. Nhưng ở phía người tiêu dùng, yêu cầu tối thiểu đối với một sản phẩm thực phẩm cũng bắt đầu từ những câu hỏi rất cơ bản: ai sản xuất, sản xuất ở đâu, gồm những thành phần gì và còn sử dụng được đến khi nào. Bởi một sản phẩm không có thông tin không chỉ khiến người mua thiếu cơ sở để lựa chọn. Nó còn khiến trách nhiệm gần như biến mất khi xảy ra vấn đề.

Khi những gói bánh kẹo “ba không” vẫn được mua bán như một mặt hàng bình thường, câu chuyện an toàn thực phẩm không còn đơn thuần nằm ở việc có bao nhiêu đoàn kiểm tra đã được thành lập hay bao nhiêu trường hợp đã bị xử phạt. Điều cần trả lời là liệu những sản phẩm không thể truy xuất nguồn gốc còn có thể dễ dàng đi từ quầy hàng tới bàn ăn của người tiêu dùng hay không.