Nâng năng lực số cho người cao tuổi cần sự đồng hành

(Sóng trẻ) - Diễn đàn “Người cao tuổi với chuyển đổi số” ghi nhận nhiều chia sẻ về những rào cản trong tiếp cận công nghệ, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng số, đi cùng với tăng cường sự đồng hành để người cao tuổi chủ động. 

Sau thời gian mở diễn đàn “Người cao tuổi với chuyển đổi số”, chương trình ghi nhận 10 bài viết, 144 lượt bình chọn và 210 bình luận trên Trang tin điện tử Sóng trẻ cũng như nền tảng mạng xã hội. 

Các ý kiến tập trung phản ánh những khó khăn mà người cao tuổi gặp phải trong quá trình tiếp cận, sử dụng công nghệ số, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao năng lực và thúc đẩy sự chủ động tham gia của nhóm đối tượng này trong môi trường số.

Theo kết quả thăm dò, 48% người tham gia cho rằng nâng cao kỹ năng số, giúp người cao tuổi có thể tự thực hiện các thao tác cần thiết trong cuộc sống là vấn đề cần được ưu tiên. Xếp thứ hai là giải pháp tăng cường bảo vệ người cao tuổi trước nguy cơ lừa đảo và đánh cắp thông tin trên mạng, với 26% lượt bình chọn. Bên cạnh đó, 13% ý kiến lựa chọn việc thiết kế các ứng dụng, dịch vụ số đơn giản, dễ sử dụng; đồng thời mở rộng sự hỗ trợ từ gia đình, chính quyền địa phương và các tổ chức cộng đồng.

Kết quả bình chọn cho thấy, bên cạnh việc trang bị kỹ năng để người cao tuổi từng bước làm chủ các thao tác công nghệ phục vụ đời sống, bảo đảm an toàn trên không gian mạng cũng là vấn đề nhận được sự quan tâm đáng kể. 

Khi chuyển đổi số ngày càng hiện diện sâu rộng, việc sử dụng công nghệ trở thành yêu cầu thiết yếu đối với bất kỳ cá nhân nào. Thế nhưng, những hạn chế về kỹ năng và khả năng nhận diện rủi ro vẫn là rào cản khiến người cao tuổi gặp khó khăn. Trong khoảng thời gian 7 ngày tổ chức diễn đàn, nhiều ý kiến, đề xuất nhằm hỗ trợ người cao tuổi đã được gửi về tòa soạn. 

Trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn

Từng chứng kiến những bất tiện khi người thân không có các thiết bị hỗ trợ, độc giả Nam Anh cho rằng, người cao tuổi nên chủ động sử dụng điện thoại thông minh để phục vụ đời sống hằng ngày. 

Chia sẻ trong diễn đàn, Nam Anh đưa ra ví dụ về việc ông bà có thể cài đặt VNeID (ứng dụng định danh điện tử quốc gia) để lưu trữ các loại giấy tờ cần thiết. Độc giả bày tỏ: “Mình nghĩ việc ứng dụng công nghệ vào đời sống có thể giúp người cao tuổi quản lý giấy tờ dễ dàng hơn, hạn chế thất lạc và tiết kiệm thời gian khi cần thực hiện các thủ tục hành chính”. 

Độc giả Trà My bổ sung thêm, bên cạnh việc biết sử dụng các thao tác, tính năng cơ bản trên điện thoại thông minh, người cao tuổi cũng cần củng cố thêm kiến thức về nguy cơ lừa đảo trên mạng cũng như cách tự phòng tránh trước những tình huống xấu.

Đồng tình với quan điểm của Trà My, độc giả Hà Anh cho rằng hiện nay, người cao tuổi ngày càng tiếp xúc nhiều với công nghệ nhưng chưa chắc đã có đủ kỹ năng để tự bảo vệ mình trên không gian mạng. Những cuộc gọi giả danh công an, tin nhắn thông báo trúng thưởng hay đường link lạ có thể khiến họ hoang mang và dễ làm theo hướng dẫn của đối tượng lừa đảo.

Có thể thấy, sự phát triển của công nghệ mang đến nhiều tiện ích, giúp con người thuận lợi hơn trong sinh hoạt và kết nối với xã hội. Tuy nhiên, đi cùng những lợi ích đó là tiềm ẩn nhiều nguy cơ, nhất là với người lớn tuổi.

Trong bài viết “Bảo vệ người cao tuổi trước những chiêu trò lừa đảo trực tuyến”, TS. Đoàn Trung Sơn, Giám đốc Chương trình An ninh mạng và An toàn thông tin, Trường Công nghệ thông tin, Đại học Phenikaa nhận định rằng, trên không gian mạng, người cao tuổi thuộc nhóm đặc biệt và là nhóm người yếu thế mà tội phạm công nghệ cao hướng tới. 

Tình trạng người cao tuổi bị lừa đảo trên không gian mạng không chỉ liên quan đến tuổi tác mà còn xuất phát từ khoảng cách giữa việc sử dụng công nghệ và khả năng nhận diện rủi ro số.

“Để hạn chế nguy cơ bị lừa đảo khi sử dụng thiết bị công nghệ, mạng xã hội và các dịch vụ trực tuyến người cao tuổi cần ghi nhớ nguyên tắc ‘không tin ngay, không làm ngay’, đặc biệt trước những yêu cầu liên quan đến tiền và thông tin cá nhân. 

Nên kiểm tra kỹ người gửi là ai, số điện thoại, đường link và tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin sinh trắc học như khuôn mặt hoặc thông tin liên quan đến tài khoản ngân hàng thông qua mạng xã hội hoặc điện thoại”, TS. Đoàn Trung Sơn cho biết. 

Đồng hành cùng người cao tuổi 

Trang bị kỹ năng công nghệ là điều cần thiết, nhưng để người cao tuổi thực sự hòa nhập với đời sống số, sự hỗ trợ và đồng hành từ người thân, cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng. Bởi nếu thiếu sự hướng dẫn và khích lệ thường xuyên, họ dễ cảm thấy lúng túng, e ngại khi tiếp xúc với những điều còn mới.

Tâm sự về câu chuyện xảy ra trong gia đình, độc giả Lan Hương cho biết ông bà mình thường cảm thấy cô đơn vì con cháu bận rộn, ít có thời gian để tâm sự, trò chuyện cùng. Trong khi đó, việc không thành thạo công nghệ cũng khiến họ gặp khó khăn khi kết nối với mọi người qua mạng xã hội.

Chia sẻ về thực tế trên, trong bài viết “Đồng hành cùng người cao tuổi trong đời sống số”, chuyên gia tâm lý Vũ Thị Ngần, hiện công tác tại Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, cho biết trước đây, các thành viên trong gia đình có nhiều thời gian tiếp xúc trực tiếp hơn. 

Thế nhưng hiện nay, sự khác biệt về khả năng sử dụng công nghệ giữa các thế hệ có thể tạo thêm khó khăn trong giao tiếp. Nhiều người cao tuổi ngại học vì sợ làm phiền con cháu, trong khi người trẻ đôi khi thiếu kiên nhẫn khi hướng dẫn. Vì vậy, một số người dần không muốn sử dụng công nghệ và ít tham gia vào các hoạt động giao tiếp trên môi trường số. 

Vì vậy, người trẻ cần kiên nhẫn hơn khi hướng dẫn người cao tuổi sử dụng công nghệ, bởi khả năng tiếp nhận và thích nghi của người lớn tuổi không còn nhanh như trước.

“Đối với việc hướng dẫn sử dụng công nghệ, cần chia nhỏ từng thao tác, hướng dẫn từng bước và để người cao tuổi tự thực hành. Quá trình này cần được lặp lại nhiều lần trong nhiều ngày liên tiếp, vì đây là một kỹ năng mới đối với người cao tuổi và họ cần thời gian để làm quen, ghi nhớ”, chuyên gia Vũ Thị Ngần chia sẻ.

Đồng tình với quan điểm trên, độc giả Hoàng Hải nhận định, những thao tác trên các nền tảng số có thể đơn giản với người trẻ nhưng lại không hề dễ dàng khi người lớn tuổi học cách sử dụng. Hoàng Hải gợi ý rằng các tổ chức nên có những buổi hướng dẫn trực tiếp, giúp người cao tuổi làm quen với công nghệ từ những thao tác cơ bản như gọi điện qua video, tra cứu thông tin hoặc sử dụng các dịch vụ công trực tuyến…

Hiện nay, tại nhiều địa phương, các lớp học phổ cập tri thức và trang bị kỹ năng công nghệ cho người lớn tuổi cũng đang được triển khai nhằm thu hẹp khoảng cách và hỗ trợ họ thích nghi.

Chia sẻ trong bài “Giúp người cao tuổi bắt nhịp chuyển đổi số”, anh Nguyễn Bá Khải, chuyên viên Ban Công tác Đoàn và Thanh thiếu nhi, Cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Quảng Ninh, cho rằng người cao tuổi cần thực hành những kiến thức đã học trong các tình huống gắn với sinh hoạt hằng ngày.

“Khi làm việc với người cao tuổi, chúng ta nên cố gắng chuyển sang tư duy của một người đồng hành cùng người học, thay vì tư duy của một người ‘dạy công nghệ’ thông thường. Khi tự xác định được nhu cầu của bản thân, người cao tuổi có thể lựa chọn và sử dụng công nghệ phù hợp để đáp ứng đúng nhu cầu đó”, anh Khải nhận định.

Qua các bài viết và ý kiến được chia sẻ, diễn đàn đã đặt ra nhiều khía cạnh trong quá trình người cao tuổi tham gia đời sống số, từ nhu cầu học tập, kết nối đến những khó khăn về kỹ năng và nguy cơ mất an toàn thông tin. Những câu chuyện thực tế cũng cho thấy người cao tuổi cần được nhìn nhận là chủ thể tham gia chuyển đổi số, thay vì chỉ là nhóm thụ hưởng sự hỗ trợ.

Để quá trình này diễn ra thuận lợi, gia đình cần kiên nhẫn hướng dẫn, cộng đồng duy trì các hoạt động phổ cập kỹ năng, trong khi các cơ quan chức năng và nền tảng công nghệ cần tăng cường giải pháp bảo vệ người dùng. Một môi trường số an toàn, thân thiện cần được xây dựng từ sự phối hợp của nhiều phía, để người cao tuổi có thể tự tin tiếp cận công nghệ và chủ động hơn trong cuộc sống.