85 tổ chức quốc tế kêu gọi WHO siết tiêu chuẩn nước uống

(Sóng trẻ) - Ngày 3/11, 85 tổ chức y tế và môi trường quốc tế kêu gọi Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xem xét lại giới hạn nitrat trong nước uống, sau khi các nghiên cứu cảnh báo nguy cơ ung thư và sinh non ngay cả ở nồng độ thấp.

Theo hãng thông tấn AFP, trong thư ngỏ gửi WHO, 85 tổ chức, trong đó có Greenpeace Quốc tế và Tổ chức Bác sĩ Gia đình thế giới (WONCA), đề nghị đưa nitrat vào danh mục ưu tiên đánh giá trong đợt cập nhật hướng dẫn chất lượng nước uống sắp tới.

Các tổ chức cho rằng tiêu chuẩn hiện hành chưa phản ánh đầy đủ những bằng chứng khoa học mới về tác động của nitrat đối với sức khỏe con người, đặc biệt là trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.

Nitrat là hợp chất chứa nitơ, có thể xuất hiện trong nguồn nước do hoạt động sản xuất nông nghiệp, nhất là việc sử dụng phân bón hóa học và chăn nuôi thâm canh. Khi tồn dư từ các hoạt động này thấm xuống nước ngầm hoặc chảy vào sông, hồ, chúng có thể làm gia tăng nồng độ nitrat trong nguồn nước sinh hoạt.

Theo Greenpeace, sản xuất nông nghiệp thâm canh và sử dụng phân bón nitơ tổng hợp là những nguyên nhân chính gây ô nhiễm nitrat tại nhiều khu vực trên thế giới. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước uống mà còn gây sức ép lên các hệ sinh thái nước ngọt.

Tiêu chuẩn gần 70 năm trước đối mặt bằng chứng khoa học mới

Hướng dẫn hiện hành của WHO quy định nồng độ nitrat trong nước uống ở mức 50 mg/lít, tương đương 11,3 mg/lít nếu tính theo hàm lượng nitơ trong nitrat. Theo các tổ chức ký thư ngỏ, ngưỡng này có nguồn gốc từ năm 1958, được thiết lập chủ yếu nhằm phòng ngừa hội chứng trẻ sơ sinh xanh.

Đây là tình trạng rối loạn máu khiến khả năng vận chuyển oxy trong cơ thể suy giảm, có thể đe dọa tính mạng trẻ nhỏ. Tuy nhiên, các tổ chức cho rằng việc chỉ tập trung phòng ngừa nguy cơ này là chưa đủ để đánh giá toàn diện tác động lâu dài của nitrat.

Những nghiên cứu dịch tễ học trong các thập niên gần đây đã ghi nhận mối liên hệ giữa việc tiếp xúc kéo dài với nitrat trong nước uống và nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng, sinh non cùng một số kết quả thai kỳ bất lợi. Đáng chú ý, các mối liên hệ này được ghi nhận ngay cả khi nồng độ nitrat thấp hơn giới hạn hiện hành của WHO. Tuy nhiên, đây là những bằng chứng về mối liên hệ dịch tễ học, chưa đồng nghĩa với việc mọi trường hợp tiếp xúc nitrat đều trực tiếp gây ra các bệnh lý nói trên.

Ông Pratyush Kumar, đại diện WONCA, cho biết các nghiên cứu hiện nay đã chỉ ra mối liên hệ giữa nitrat trong nước uống với ung thư đường ruột và sinh non ở mức nồng độ thấp hơn đáng kể so với ngưỡng đang được áp dụng. Theo ông, việc cập nhật tiêu chuẩn cần đi kèm hỗ trợ quốc tế dành cho những cộng đồng thiếu nguồn lực, nhằm bảo đảm nước uống an toàn cả về thành phần hóa học lẫn vi sinh vật.

Đan Mạch đề xuất giảm giới hạn nitrat gần 10 lần

Một trong những cơ sở được các tổ chức viện dẫn là báo cáo năm 2025 của hội đồng chuyên gia quốc tế do Chính phủ Đan Mạch ủy nhiệm. Báo cáo nhận định giới hạn nitrat hiện nay chưa đủ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước những nguy cơ được phát hiện qua nghiên cứu mới.

Hội đồng khuyến nghị giảm giới hạn nitrat trong nước uống xuống còn 6 mg/lít, thấp hơn khoảng 8,3 lần so với ngưỡng 50 mg/lít của WHO. Sau cuộc bầu cử năm 2026, Đan Mạch đã cam kết điều chỉnh giới hạn quốc gia theo khuyến nghị khoa học này.

Theo AFP, các mô hình đánh giá chất lượng nước mặt được viện dẫn trong thư ngỏ cho thấy hàng trăm triệu người trên thế giới có thể đang tiếp xúc với nguồn nước có nồng độ nitrat cao.

Bà Amanda Larsson, người phụ trách dự án nông nghiệp toàn cầu của Greenpeace, nhấn mạnh việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng cần bắt đầu từ bảo vệ nguồn nước ngầm và hệ thống sông ngòi. Đại diện Greenpeace kêu gọi các chính phủ kiểm soát sự mở rộng của chăn nuôi thâm canh, đồng thời hỗ trợ người sản xuất chuyển sang những phương thức canh tác thân thiện hơn với môi trường.

Bên cạnh việc kiểm soát ô nhiễm, các tổ chức cũng đề xuất WHO tiếp cận vấn đề theo hướng xem xét đồng thời sức khỏe con người và hệ sinh thái, thay vì chỉ đánh giá những tác động độc tính trước mắt. Do nhiều quốc gia tham khảo hướng dẫn của WHO khi xây dựng quy chuẩn nước uống, việc điều chỉnh giới hạn nitrat có thể tác động đến chính sách quản lý nguồn nước trên phạm vi toàn cầu.