Chuyện làm nghề của chuyên gia tư vấn tâm lý học đường

(Sóng trẻ) - Từ một giáo viên Tiếng Anh, chị Vũ Thị Ngần (47 tuổi, Trung tâm Giáo dục Chuyên biệt NHC Việt Nam) đã rẽ sang con đường trở thành chuyên gia tâm lý học đường, bắt đầu hành trình lắng nghe và “gỡ rối” những vấn đề tinh thần của học sinh.

Chị Vũ Thị Ngần (47 tuổi, Trung tâm Giáo dục Chuyên biệt NHC Việt Nam) chính thức bắt đầu công tác hỗ trợ tâm lý học đường từ ba năm trước. Ngoài việc tham vấn 1-1 cho học sinh, chị còn dành thời gian theo học thạc sĩ nhằm tiếp tục hoàn thiện chuyên môn, nâng cao chất lượng hỗ trợ.

"Cầu nối" giữa phụ huynh và học sinh

Cơ duyên mang chị Ngần đến với lĩnh vực này bắt đầu từ những năm tháng đứng lớp Tiếng Anh. Hơn 20 năm giảng dạy, nhận ra ngày càng nhiều học sinh gặp khó khăn về tâm lý và mất định hướng. Từ đó, chị dần chuyển hướng sang hỗ trợ học sinh và nhận ra một điều: muốn giúp các em hiệu quả thì cần có sự đồng hành của phụ huynh.

Theo chị Ngần, phần lớn phụ huynh tìm đến phòng tham vấn đều xuất phát từ một vấn đề cụ thể, dễ nhìn thấy nhất là kết quả học tập của con sa sút. Chị Ngần cho rằng thành tích học tập thực chất chỉ là bề nổi của một tảng băng chìm. Thực chất của vấn đề là sự gắn kết và môi trường sinh hoạt gia đình, chính là mấu chốt quyết định thái độ tiếp nhận trí thức của trẻ. Thay vì thúc ép con học, người lớn cần học cách thấu hiểu với con cái. Chỉ khi có điểm tựa tinh thần vững chắc, đứa trẻ mới có tâm lý vững vàng học tập.

Từ thực tế làm nghề, chị nhận định môi trường gia đình có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần của học sinh. Sự thiếu gắn kết hoặc cách thể hiện tình cảm chưa phù hợp của cha mẹ sẽ ảnh hướng tới tâm lý của con.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào kết quả học tập, chị lựa chọn tiếp cận từ gốc rễ. Khi mối quan hệ gia đình được cải thiện, những vấn đề về tâm lý và học tập của trẻ sẽ có xu hướng chuyển biến tích cực hơn.

Từ đó, chị bắt đầu tổ chức các khóa học dành cho phụ huynh. Qua quá trình làm việc, chị nhận thấy nhiều cha mẹ cũng mang theo những tổn thương từ quá khứ. Điều này ảnh hưởng đến cách họ nuôi dạy con cái. Từ đó, chị lựa chọn cách tiếp cận hai chiều: vừa đồng hành với học sinh, vừa giúp phụ huynh hiểu và thay đổi.

Nữ chuyên gia tâm lý học đường luôn nhấn mạnh quan điểm vào biện pháp tập trung nuôi dưỡng. Chị Ngần chia sẻ: “Cốt lõi của việc giáo dục không nằm ở răn đe hay cố gắng gạt bỏ những hành vi sai lệch. Thay vào đó, cha mẹ cần chủ động “gieo mầm” những giá trị sống tích cực vào tâm hồn các em mỗi ngày. Khi đời sống tinh thần con được lấp đầy bởi những điều tốt đẹp, áp lực và suy nghĩ tiêu cực sẽ tự khắc không còn không gian để phát triển”.

Khi đứa trẻ được lớn lên trong tình yêu thương và sự thấu hiểu của cha mẹ, trẻ em sẽ xem việc học là hành trình tiếp thu tri thức một cách tự nhiên, thay vì là một nghĩa vụ ép buộc. Và khi bạn ấy có định hướng đúng đắn, bạn sẽ đi theo con đường, mục tiêu mình đã đặt ra. Lúc ấy các vấn đề tâm lý được giải quyết. “2 yếu tố then chốt là cách đối xử của cha mẹ và định hướng đúng đắn. Đứa trẻ muốn được phát triển tốt thì cần có sự đồng hành và tin tưởng của những người làm cha, làm mẹ”, chị Ngần nhấn mạnh. 

Hành trình của “người mẹ bốc đồng” đến chuyên gia thấu hiểu

Trước khi trở thành chuyên gia tâm lý, chị Ngần cũng đã nhiều lần “bất lực” khi nuôi dạy con. Sự bốc đồng và nóng nảy của chị từng khiến chị trượt dài trong những mâu thuẫn tưởng chừng đã không thể hàn gắn với các con. Không chỉ nhà chị mà nhiều gia đình khác cũng đang gặp trường hợp như vậy. Con cái ngại chia sẻ với người lớn, gặp những vấn đề tâm lý bởi chúng nhìn thấy cha mẹ mệt mỏi, không có thời gian lắng nghe và thường xuyên nổi cáu với mình.

Với nhiều phụ huynh, họ thường cho rằng con cái hiện được sống trong điều kiện tốt, được đáp ứng đủ nhu cầu nên thường gặp các vấn đề về tâm lý. Chính vì suy nghĩ này mà người lớn vô tình bỏ qua những dấu hiệu tâm lý bất ổn của con và không can thiệp, hỗ trợ kịp thời.

Nhất là ở thời đại công nghệ, các bạn nhỏ tiếp xúc sớm với công nghệ nên vai trò của cha mẹ càng quan trọng. Khi sống trong môi trường tích cực, các em có xu hướng tiếp nhận và lan tỏa những nội dung lành mạnh, hạn chế bị ảnh hưởng bởi thông tin tiêu cực.

Trong một trường hợp mà vị chuyên gia còn nhớ rõ, một sinh viên đã tìm đến chị trong trạng thái căng thẳng kéo dài vì mâu thuẫn gia đình. Cậu bị cha mẹ ép theo học ngành trí tuệ nhân tạo, một ngành không đúng sở trường khiến những cuộc tranh cãi xảy ra thường xuyên. Thậm chí, trong phòng riêng của cậu còn được lắp camera giám sát để cha mẹ theo dõi sinh hoạt và việc học.

Qua nhiều buổi trò chuyện, chị Ngần nhận thấy mấu chốt bế tắc không nằm ở năng lực của cậu sinh viên mà xuất phát từ sự áp đặt và thiếu thấu hiểu. Bằng việc đóng vai trò cầu nối, vị chuyên gia đã từng bước giúp phụ huynh nhận ra ranh giới giữa sự quan tâm và kiểm soát độc hại, từ đó gỡ bỏ chiếc camera giám sát bóp nghẹt tâm lý con mình. Khi nút thắt được tháo gỡ và cha mẹ học cách lắng nghe, những cuộc cãi vã nảy lửa đã nhường chỗ cho sự cởi mở, giúp cậu sinh viên có thể thẳng thắn giãi bày nguyện vọng và cùng gia đình tìm ra con đường học tập phù hợp nhất.

Dù dành nhiều tâm huyết cho công việc, chị Ngần luôn chủ động cân bằng cuộc sống cá nhân bằng cách dành trọn vẹn thời gian với gia đình để tái tạo năng lượng. Theo chị, công việc liên quan đến tâm lý dễ tác động đến cảm xúc của người làm nghề, bởi đây là lĩnh vực mang tính “vô hình”, đòi hỏi sự thấu cảm sâu sắc. Vì vậy, việc thiết lập và duy trạng thái ổn định là điều đặc biệt quan trọng.

Bí quyết của chị chính là luôn rèn luyện sự chú tâm vào hiện tại để giữ năng lượng tích cực, tạo lá chắn bảo vệ những sự tiêu cực bên ngoài. Chuyên gia nhấn mạnh, lý tính chính là chiếc la bàn định vị: “Nếu làm việc mà càng thấy tích cực, khỏe hơn thì là mình đang đi đúng hướng. Ngược lại, nếu cảm thấy mệt mỏi, suy giảm năng lượng thì cần dừng lại để nhìn nhận và điều chỉnh”.

Đằng sau những ca tham vấn là hành trình của người làm nghề đi tìm nguyên nhân của vấn đề. Theo chị Ngần, để tư vấn đúng hướng, sự thấu cảm, kiên nhẫn và khả năng nhìn thấu nguyên nhân sâu xa là những yếu tố tiên quyết. Nghề "chữa lành" đòi hỏi chuyên gia không chỉ xoa dịu những tổn thương tạm thời, mà phải vạch ra lộ trình giải quyết bài bản, trở thành điểm tựa an toàn để dẫn dắt các em đi qua vượt qua vấn đề tâm lý trong độ tuổi này.