Độc giả chuyển sang 'hỏi AI', báo chí thích ứng ra sao?

(Sóng trẻ) - Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách công chúng tiếp cận thông tin khi người dùng có xu hướng “hỏi - đáp” trực tiếp với AI. Điều này buộc báo chí phải thay đổi cách làm nội dung và khẳng định giá trị trong môi trường số.

Thay đổi để thích ứng

Trong môi trường thông tin bùng nổ, nhu cầu tiếp cận nhanh và dễ hiểu khiến nhiều người lựa chọn AI như một công cụ trung gian thay vì đọc nhiều nguồn tin. Theo ThS. Đinh Ngọc Sơn, nguyên Phó trưởng Khoa Phát thanh - Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đây là hệ quả tất yếu của nền tảng công nghệ số khi AI có khả năng tổng hợp và hỗ trợ xây dựng nội dung.

Trước những thay đổi này, báo chí buộc phải điều chỉnh cách làm. Nội dung không chỉ hướng tới độc giả mà còn cần được tổ chức rõ ràng, có cấu trúc để phù hợp với cách AI tiếp nhận và trích xuất thông tin.

Theo ThS. Đinh Ngọc Sơn, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang dần trở thành một “trợ lý” trong quá trình làm báo: “Phóng viên hiện nay cần biết sử dụng AI như một công cụ, từ tiếp cận thông tin, gợi ý đề tài đến xây dựng kết cấu bài viết. AI có thể hỗ trợ rất nhiều công việc mà trước đây nhà báo phải làm thủ công”.

Không chỉ ở cấp độ cá nhân, các tòa soạn cũng buộc phải thay đổi cách tổ chức sản xuất nội dung. Thông tin cần được trình bày rõ ràng, có cấu trúc, dữ kiện minh bạch để thuận lợi cho việc khai thác và trích xuất. Đồng thời, việc xây dựng hệ thống dữ liệu riêng trở thành yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo tính chủ động và độ tin cậy của nguồn tin.

Bên cạnh những lợi ích, AI cũng đặt ra thách thức về tư duy nghề nghiệp, ThS. Đinh Ngọc Sơn cảnh báo: “Nếu quá lệ thuộc vào AI, đến một lúc chính bộ não của phóng viên sẽ không còn hoạt động theo logic, và khi đó họ  đối diện với nguy cơ trở thành ‘robot’ chứ không phải người làm báo”.

Phát huy giá trị cốt lõi của báo chí

Trong khi công nghệ thay đổi cách làm báo, những nguyên tắc cốt lõi của nghề vẫn giữ nguyên giá trị. Nhà báo Trần Đình Thảo, nguyên Phó Trưởng ban Biên tập Tin trong nước TTXVN, cho rằng thông tin báo chí cần bảo đảm bốn yếu tố: “nhanh, đúng, trúng và hay”. 

Trong đó, “đúng” là yêu cầu cốt lõi, bao gồm đúng sự thật, đúng chi tiết và đúng nhân vật; “nhanh” là tính kịp thời; “trúng” là phù hợp với thời điểm, hoàn cảnh; còn “hay” thể hiện ở cách khai thác để làm nổi bật giá trị của sự kiện.

Theo nhà báo Trần Đình Thảo, điểm khác biệt của báo chí không nằm ở việc đưa tin nhanh, mà ở khả năng phát hiện và lý giải vấn đề: “Thời sự có hai phần: một là sự kiện vừa xảy ra, hai là vấn đề đặt ra từ sự kiện đó. Giá trị của báo chí nằm ở việc nhìn ra vấn đề, chứ không chỉ dừng lại ở việc đưa tin”.

Trong bối cảnh AI có thể tổng hợp thông tin nhanh chóng, vai trò kiểm chứng và đảm bảo sự thật của nhà báo càng trở nên quan trọng. Theo ThS. Đinh Ngọc Sơn, đây là yếu tố mà công nghệ khó có thể thay thế: “AI có thể tạo ra nội dung rất giống thật, nhưng giá trị cốt lõi của báo chí vẫn là sự thật. Nhà báo phải trực tiếp đi, gặp gỡ, kiểm chứng và đưa cảm xúc thật vào tác phẩm”.

Sự chuyển dịch từ “tìm kiếm” sang “hỏi - đáp” bằng AI là xu hướng không thể đảo ngược. Tuy nhiên, trong dòng chảy đó, báo chí không mất đi vai trò mà đang buộc phải thay đổi để phù hợp hơn với cách thông tin được tiếp nhận.

Thách thức đặt ra không chỉ là làm nhanh hơn, mà là làm sâu hơn và đáng tin cậy hơn. Khi AI có thể cung cấp câu trả lời, đội ngũ báo chí chuyên nghiệp đóng vai trò như những “người gác cổng thông tin”, thực hiện việc phản biện và kiểm chứng một cách kịp thời trước các nguồn tin sai lệch, đồng thời cung cấp những góc nhìn đa chiều về các vấn đề được công chúng quan tâm.