Giấc mơ trường chuyên và những kỳ vọng của phụ huynh

(Sóng trẻ) - Mỗi mùa tuyển sinh lớp 10, các trường THPT chuyên lại trở thành tâm điểm thu hút sự quan tâm của phụ huynh và học sinh. Đằng sau tỷ lệ chọi cao và sức cạnh tranh lớn không chỉ là câu chuyện về chất lượng đào tạo, mà còn phản ánh những kỳ vọng, áp lực và lựa chọn giáo dục của nhiều gia đình hiện nay.

Hà Nội có 4 trường THPT chuyên thuộc quản lý của Sở GD-ĐT gồm: THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam, THPT Chuyên Chu Văn An, THPT Chuyên Nguyễn Huệ, THPT Chuyên Sơn Tây.

Ngoài 4 trường trực thuộc Sở GD-ĐT, Hà Nội còn có 4 trường THPT chuyên thuộc các trường đại học, gồm: THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên, THPT Chuyên Ngoại ngữ, THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn (cùng thuộc ĐH Quốc gia Hà Nội); THPT Chuyên ĐH Sư phạm (thuộc Trường ĐH Sư phạm Hà Nội).

Hiện các trường chuyên trên địa bàn thành phố Hà Nội đã công bố lịch thi và  chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027.

Yêu thích và có sở trường với môn toán, em Nguyễn Đức Thịnh (Học sinh lớp 9, trường THCS Lê Ngọc Hân, Hà Nội), dự định thi chuyên toán hoặc toán tin của trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên.

Vì mong muốn cho con có một môi trường học tập tốt, chị Hà Phương (35 tuổi, phường Hoàn Kiếm, phụ huynh em Đức Thịnh) đã đầu tư rất nhiều tiền bạc cho con bắt đầu học thêm từ sớm. Lịch trình một ngày của Đức Thịnh ngoài giờ lên lớp, em còn tham gia thêm các “lò” luyện thi đến tận tối muộn. Thậm chí có những hôm, Thịnh phải thức giải đề đến tận 2-3 giờ sáng mới bắt đầu ngủ.

Chị Hà Phương chia sẻ: “Tính từ thời điểm lớp 8, khi gia đình đã xác định cho con học chuyên, số tiền học đã lên tới gần 100 triệu đồng. Chưa kể đến chi phí đi lại, khi các trung tâm thường tập trung ở khu vực gần trường chuyên. Nhà tôi cách đó cũng cả chục kilomet. Có những hôm bố mẹ bận không đưa đón, tiền taxi cũng tốn vài trăm ngàn mỗi lượt”.

Cơ hội phát triển năng lực

Không thể phủ định, trường chuyên là một môi trường học tập giúp cho học sinh có thêm cơ hội phát huy toàn diện năng lực ở một lĩnh vực cụ thể. Đây sẽ là bàn đạp giúp học sinh có thêm cơ hội nghề nghiệp trong tương lai. Em Bùi Hữu Nam (Học sinh chuyên Hóa lớp 12, trường THPT chuyên Chu Văn An) chia sẻ: “Một trong những quyết định đúng đắn nhất của em là học chuyên Hóa. Một lớp chuyên có sĩ số khá ít, chỉ khoảng hơn 30 học sinh. Do đó thầy cô có thể sát sao với từng bạn, học sinh được rèn nhiều kĩ năng hơn. Bên cạnh đó, bọn em còn có cơ hội tham gia các hoạt động dự án, báo cáo nghiên cứu khoa học, các câu lạc bộ chuyên môn”.

Thực tế cho thấy, trường chuyên là điểm sáng nhất, nổi bật nhất trong bức tranh giáo dục phổ thông Việt Nam trong vài chục năm trở lại đây. Bề dày thành tích của các trường chuyên điển hình như chuyên Khoa học Tự nhiên, chuyên Sư phạm cùng trường chuyên của một số tỉnh, thành trong các kỳ thi quốc tế, sự thành công của các thế hệ học sinh trường chuyên trong hơn nửa thế kỷ qua. Những nhà khoa học, những chuyên gia hàng đầu tầm thế giới như Ngô Bảo Châu, Đàm Thanh Sơn, Vũ Hà Văn, Nguyễn Đình Đức, Hồ Đắc Phương... là những minh chứng rất thuyết phục và rõ ràng.

Có nhất thiết phải là trường chuyên?

Theo thầy Nguyễn Thành Công, giáo viên môn Sinh học của trường THPT chuyên Đại học Sư phạm cho rằng, một số phụ huynh đã lập trình sẵn con đường để các con thi vào trường chuyên, cả 2 hay 3 đứa con trong 1 gia đình đều sẽ vào chuyên. Có phụ huynh thì nhất quyết không vì để cho con có tuổi thơ thực sự. Vậy, câu hỏi đặt ra là có nên cho con thi vào trường chuyên bằng mọi giá?”.

Sức hút của các trường chuyên đến từ tỉ lệ học sinh giỏi quốc gia cũng như kết quả của kỳ thi tốt nghiệp. Tỉ lệ học sinh trường chuyên đỗ vào các trường đại học hàng đầu trong nước cũng như nhận những học bổng có giá trị tại các đại học tốp đầu thế giới luôn ở mức độ cao. Hơn hết, môi trường học tập và vòng bạn bè cũng là một yếu tố khiến các phụ huynh luôn quan tâm. Đỗ vào lớp chuyên, đồng nghĩa với việc những học sinh trong lớp đều có điểm mạnh một môn học nhất định. Từ đó, có thể mở rộng mối quan hệ của con trong tương lai, con cũng sẽ có động lực để cố gắng hơn khi học chung với những bạn có cùng tài năng.

Tuy nhiên, trường chuyên chỉ thực sự là một sân chơi bổ ích cho các bạn có năng khiếu hay đam mê một môn học. “Trường chuyên, lớp chọn” chưa bao giờ là chuẩn mực để đánh giá tài năng hay trình độ của học sinh. Do vậy, theo thầy Công, phụ huynh chỉ nên động viên và cho con thi vào trường chuyên nếu con thực sự yêu thích một môn học nào đó. Gia đình và con phải đồng hành cùng nhau trên con đường tìm hiểu xem con có thực sự thích và yêu quý môn học đó hay không, có năng khiếu học tập và tìm hiểu các kiến thức môn học đó hay không. Tránh gây áp lực tâm lý đến con em.

Trong bối cảnh đó, lựa chọn trường chuyên cần được cân nhắc như một phương án phù hợp, thay vì trở thành đích đến bắt buộc hay chuẩn mực đánh giá năng lực của con. Bởi lẽ, không phải học sinh nào cũng phù hợp với môi trường học tập mang tính chuyên môn riêng biệt.

Suy cho cùng, giá trị của giáo dục không chỉ nằm ở việc học ở đâu, mà quan trọng hơn là học sinh có được phát triển đúng năng lực, duy trì được động lực và sự hứng thú trong hành trình học tập của mình.