Không công bố đề thi minh họa liệu có giảm học tủ nhưng tăng áp lực?

(Sóng trẻ) - Việc Bộ GD&ĐT không công bố đề minh họa thi tốt nghiệp THPT từ năm 2026 đang nhận được nhiều sự quan tâm. Dù gây băn khoăn, nhưng ở góc độ tích cực, đây được xem là bước đi cần thiết nhằm đổi mới cách kiểm tra và đánh giá năng lực học sinh.

GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, đề thi tốt nghiệp THPT 2026 vẫn theo hướng đánh giá năng lực thực tiễn, bám sát chương trình mới, giữ tỷ lệ phân hóa 40% nhận biết, 30% thông hiểu, 30% vận dụng. Do đó, thí sinh có thể tham khảo đề năm 2025 trong quá trình ôn luyện.

Thế nhưng trong nhiều năm qua, đề minh họa đã được xem như “kim chỉ nam” giúp học sinh hình dung cấu trúc đề thi, dạng câu hỏi và mức độ kiến thức cần đạt. Vậy nên, khi không còn đề tham khảo chính thức, nhiều học sinh cảm thấy lo lắng vì không biết nên tập trung ôn tập theo hướng nào. 

Em Vũ Thảo Ngọc - học sinh lớp 12 trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, tỉnh Ninh Bình, dù được thầy cô định hướng từ trước nhưng vẫn không tránh khỏi “cú sốc” tâm lý khi biết được thông báo này. “Cảm giác chung của nhiều bạn có lẽ là sự hoang mang và lo lắng, vì đề minh họa vốn được coi là ‘tiêu chuẩn ngầm’ giúp định hình cấu trúc, độ khó và các dạng bài trọng tâm của kỳ thi. Đối với bản thân em cũng thế, đây thực sự là một điều khá bất lợi cũng như khó khăn trong việc định hướng ôn tập của em”, Ngọc chia sẻ.

Việc không công bố đề minh họa buộc học sinh phải học toàn diện hơn, bám sát chương trình thay vì đoán đề. Theo nhiều giáo viên, đây là thay đổi phù hợp với định hướng của chương trình giáo dục phổ thông mới, trong đó đề thi không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ mà còn đánh giá tư duy và năng lực vận dụng.

Chia sẻ về vấn đề này, cô Hoàng Thị Hà - giáo viên bộ môn Hóa học, trường THPT Tĩnh Gia 1, tỉnh Thanh Hóa cho rằng: “Việc bỏ đề minh họa có thể hạn chế phần nào tình trạng học tủ, học lệch, song không phải là yếu tố quyết định, bởi cốt lõi vẫn nằm ở cách dạy, cách học và cách kiểm tra đánh giá. Do đó, theo tôi, giáo viên nên chủ động điều chỉnh phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực, chú trọng giúp học sinh nắm vững bản chất kiến thức, tăng cường câu hỏi mở và đa dạng dạng bài để rèn tư duy, thay vì chỉ luyện theo một kiểu đề cố định”.

Nhiều học sinh cũng cho rằng, khi không còn phụ thuộc vào đề minh họa, việc học trở nên chủ động hơn. Thay vì chờ định hướng từ đề mẫu, các em phải tự hệ thống kiến thức và rèn luyện kỹ năng làm bài trong nhiều dạng câu hỏi khác nhau. Em Trần Thu Huệ - học sinh lớp 12 trường THPT Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: “Hiện nay em tập trung vào việc nắm rõ bản chất kiến thức, đặc biệt là kiến thức trong sách giáo khoa, đồng thời tránh học tủ, học vẹt hay đoán đề. Bên cạnh đó, việc luyện đề thường xuyên cũng giúp em rèn phản xạ khi làm bài và còn tạo cơ hội tiếp cận thêm nhiều dạng câu hỏi mới”.

Việc giảm học tủ đang trở thành một yêu cầu tất yếu trong bối cảnh cách ra đề thi dần chuyển sang đánh giá năng lực. Nếu đề minh họa tiếp tục được công bố quá chi tiết, học sinh dễ rơi vào xu hướng học theo khuôn mẫu, đi ngược lại mục tiêu đổi mới giáo dục. Ngược lại, việc không công bố đề minh họa được xem là góp phần tạo sự công bằng cho kỳ thi, khi mọi thí sinh buộc phải chuẩn bị dựa trên chương trình chính thức, thay vì phụ thuộc vào khả năng “đoán đề” hay luyện đề chuyên sâu. Nhìn ở góc độ dài hạn, cách làm này được kỳ vọng sẽ góp phần định hình thói quen học tập thực chất hơn ở học sinh: học để hiểu, để vận dụng, và bước vào kỳ thi bằng chính năng lực của mình.

Trong bối cảnh giáo dục đang chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực, việc không công bố đề minh họa không chỉ là một thay đổi kỹ thuật, mà còn là tín hiệu cho thấy kỳ thi đang hướng đến mục tiêu thực chất hơn, công bằng hơn và phù hợp hơn với yêu cầu học tập trong giai đoạn mới.