Lao động tự do: Xu hướng mới định hình thị trường việc làm

(Sóng trẻ) - Freelance đang dần thay đổi cách người trẻ làm việc và cách doanh nghiệp sử dụng nhân sự.

Từ công việc cố định đến “làm theo job”

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và internet trong những năm gần đây đã mở ra nhiều hình thức làm việc mới, trong đó nổi bật là xu hướng lao động tự do (freelance). Thay vì gắn bó lâu dài với một công việc cố định tại văn phòng, nhiều người lao động lựa chọn làm việc theo dự án, hợp tác ngắn hạn với nhiều đối tác khác nhau. Theo báo cáo của Mastercard, quy mô nền kinh tế lao động tự do toàn cầu đã đạt khoảng 455 tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng nhanh, cho thấy đây không còn là xu hướng nhỏ lẻ mà đang dần định hình lại thị trường việc làm.

Xu hướng này đang dần làm thay đổi cấu trúc việc làm truyền thống vốn dựa trên mô hình toàn thời gian và ổn định. Sự xuất hiện của các nền tảng kết nối việc làm trực tuyến như Upwork hay Fiverr cũng góp phần tạo điều kiện cho người lao động tiếp cận thị trường việc làm toàn cầu. Tại Việt Nam, khảo sát của TopCV năm 2024 cho thấy gần 60% sinh viên năm 3–4 đã từng tham gia làm thêm hoặc thực tập, trong đó không ít lựa chọn làm việc theo dự án ngắn hạn.

Hồ Đinh Đoan Anh, một freelancer trong lĩnh vực thiết kế và nội dung, cho biết hiện mỗi tháng nhận khoảng 8–12 job, với thu nhập dao động 8–15 triệu đồng. Theo anh, điểm hấp dẫn lớn nhất của freelance là sự linh hoạt trong thời gian và quyền lựa chọn công việc. Tuy nhiên, sự linh hoạt này cũng đi kèm với áp lực duy trì nguồn việc ổn định. “Có những tháng ít job thì thu nhập giảm rõ rệt, nên mình phải chủ động tìm khách hàng liên tục,” anh chia sẻ.

Doanh nghiệp thay đổi cách dùng người
Thị trường lao động tự do mang lại nhiều lợi ích cho người lao động, đặc biệt là sự linh hoạt về thời gian và không gian làm việc. Nhiều người có thể chủ động lựa chọn dự án phù hợp với kỹ năng, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác với các khách hàng ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, làm việc tự do cũng đi kèm những thách thức như thu nhập không ổn định, thiếu phúc lợi và áp lực phải liên tục duy trì nguồn việc.

Không chỉ người lao động thay đổi, doanh nghiệp cũng đang điều chỉnh cách tổ chức nhân sự để thích nghi. Nguyễn Hoàng Duy – founder của DM mini rental, đơn vị cho thuê các thiết bị làm phim, làm việc với cộng tác viên và freelancer – cho biết mô hình này giúp tối ưu chi phí và tăng tính linh hoạt“. Hiện tại bên mình có khoảng 30–50 cộng tác viên và freelancer làm việc theo từng dự án. Trung bình mỗi tháng triển khai 10–15 job, tùy quy mô. Thay vì tuyển nhân sự full-time, mình trả theo từng job, dao động từ 500.000 đến 3 triệu đồng/job tùy tính chất công việc" anh Duy chia sẻ.

Theo anh, việc sử dụng freelancer giúp doanh nghiệp dễ dàng mở rộng hoặc thu hẹp quy mô nhân sự theo nhu cầu thực tế. “Với các dự án ngắn hạn hoặc cần kỹ năng chuyên biệt, thuê freelancer sẽ hiệu quả hơn so với duy trì một bộ máy nhân sự cố định" anh nói thêm. Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra thách thức trong việc quản lý và đảm bảo chất lượng công việc. “Freelancer làm việc linh hoạt nên cần có quy trình rõ ràng để kiểm soát tiến độ và hiệu quả" anh Duy nhận định.

Có thể thấy rằng sự phát triển của thị trường lao động tự do đang góp phần định hình lại cấu trúc việc làm trong xã hội hiện đại. Mô hình làm việc linh hoạt mang đến nhiều cơ hội mới cho người lao động, đồng thời giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực trong bối cảnh kinh tế số. Tuy nhiên, để xu hướng này phát triển bền vững, cần có những chính sách phù hợp nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động tự do, từ bảo hiểm, thu nhập đến môi trường làm việc minh bạch. Khi đó, freelance không chỉ là lựa chọn tạm thời mà có thể trở thành một hướng đi lâu dài trong thị trường lao động tương lai.