Nối dài mạch nguồn xẩm truyền thống qua lớp học miễn phí

(Sóng trẻ) - Nghệ nhân hát xẩm Tạ Thị Hạnh - Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật Truyền thống UNESCO Hà Nội đã mở ra nhiều lớp học hát xẩm miễn phí để giữ lửa cho loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Say sưa từ những câu hát nghêu ngao

Từ thuở thơ ấu, nghệ sĩ Tạ Hạnh đã thể hiện niềm đam mê sâu sắc với nghệ thuật truyền thống. Từ tiếng hát nghêu ngao của bà ngoại những ngày thơ bé đến năm 8 tuổi, được bà dạy cho một số đoạn trong các vở chèo, tình yêu với nghệ thuật trong bà Hạnh cứ thế lớn dần.

Đến năm 2008, bà đến với hát xẩm và âm nhạc cổ truyền Việt Nam qua sự dẫn dắt của cố nhạc sĩ Thao Giang và cố NSƯT Hồng Thái - nguyên Trưởng khoa nhạc cụ truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Từ đó, tài năng của bà được khai phá và bà được tiến cử đến NSND Xuân Hoạch.

Thời điểm đó, quá trình học nghệ của bà cũng gặp không ít khó khăn, đặc biệt trong việc sắp xếp thời gian. Bà vừa phải hoàn thành việc học, vừa đi làm để trang trải cuộc sống, đồng thời vẫn phải dành thời gian chăm lo cho gia đình. Việc theo đuổi xẩm vì thế đòi hỏi bà phải chủ động và kiên trì duy trì việc học dù quỹ thời gian giới hạn của bản thân. 

Tuy nhiên, chính nhờ niềm đam mê âm nhạc cổ truyền từ thuở còn thơ và sự gặp gỡ với người thầy đáng kính đã tiếp thêm cho bà tình yêu và nhiệt huyết đối với loại hình nghệ thuật này. Bà Hạnh cho rằng: “Gặp được một người thầy tài năng và am hiểu sâu sắc về nghệ thuật như NSND Xuân Hoạch là lý do quan trọng khiến tôi chọn gắn bó với loại hình nghệ thuật này”.

Đến khoảng năm 2015, nghệ sĩ Tạ Hạnh cùng NSND Xuân Hoạch đã mở lớp học hát xẩm để kết nối những người bạn cùng đam mê. Tại lớp học đặc biệt này, nghệ sĩ Tạ Hạnh đảm nhận vai trò kép: vừa là người tổ chức lớp, vừa là một học trò cần mẫn tiếp tục trau dồi thêm kiến thức từ thầy.

Hành trình “gieo hạt” niềm đam mê

Với nghệ sĩ Tạ Hạnh, thụ giáo cho riêng mình thôi là chưa đủ. Bởi trong tâm thức của bà, xẩm không chỉ là loại hình nghệ thuật dân gian đơn thuần mà là linh hồn, là cốt cách của dân tộc cần được bồi đắp để trường tồn. Chính nỗi niềm ấy đã trở thành động lực để bà khai sinh một lớp học đặc biệt: Lớp học hát xẩm miễn phí.

Việc mở lớp miễn phí không chỉ là dạy hát, mà là hành trình “gieo hạt” vào tâm hồn trẻ thơ. Bà tin rằng chỉ khi khơi dậy được sự khát khao ở những hạt mầm, di sản mới có một “vùng đất mới” để bám rễ và mạch ngầm văn hóa mới thực sự đủ sức chảy mãi với thời gian.

Người nghệ sĩ ấy chia sẻ: “Các con như những tờ giấy trắng, tiếp thu nhanh và tràn đầy năng lượng. Một lớp trẻ biết hát thì cả trường sẽ nghe thấy. Đó mới là môi trường lan tỏa sống động nhất”. Mục đích lan tỏa ấy không chỉ dừng lại sau cánh cửa lớp học. Thông qua mỗi học viên, bà Hạnh kỳ vọng xẩm sẽ tiếp tục được đưa đến gần hơn với gia đình và cộng đồng.

Theo chân nghệ sĩ Tạ Hạnh từ mùa hè năm 2025, bà Nguyễn Thị Út (75 tuổi) chia sẻ: “Bà tập hát xẩm từ hè năm 2025. Bà vui khi được học lớp xẩm vì đó là mong muốn của bà từ rất lâu rồi nhưng giờ mới thực hiện được. Trí nhớ bà không tốt, đôi khi vẫn còn khó khăn hơn so với các bé nên bà thường học những bài xẩm dễ nhớ hơn để kịp ngân nga mỗi ngày”.

Với nghệ sĩ Tạ Hạnh, xẩm giờ đây không chỉ còn là niềm đam mê thuở nhỏ mà trên vai người phụ nữ ấy bây giờ là sứ mệnh tiếp nối và lan tỏa giá trị di sản. Những lớp học không thu phí, những buổi diễn đặc biệt chính là nhịp cầu đưa điệu xẩm sống lại sinh động trong tâm hồn công chúng.