Sinh viên báo chí thực tập: Khi hào quang va chạm với thực tế

(Sóng trẻ) - Từ giảng đường đến tòa soạn, sinh viên báo chí sớm đối diện áp lực tốc độ, độ chính xác và những tình huống ngoài kịch bản. Kỳ thực tập trở thành bước “vỡ mộng” cần thiết để hiểu đúng nghề và tiếp cận thực tế.

Tin tức không chờ người viết

Bước vào môi trường làm việc thực tế, nhiều sinh viên không khỏi bất ngờ trước nhịp độ sản xuất tin tức liên tục. Khác với những bài tập trên lớp có thể chỉnh sửa trong nhiều ngày, công việc tại tòa soạn đòi hỏi xử lý thông tin trong thời gian ngắn, thậm chí tính bằng giờ. Trong môi trường tin tức vận hành gần như 24/7, tốc độ không chỉ là lợi thế mà trở thành yêu cầu bắt buộc. Một thông tin chậm vài giờ có thể mất đi giá trị thời sự, kéo theo việc bài viết dù chỉn chu cũng không còn ý nghĩa đăng tải.

Sự khác biệt này buộc sinh viên phải thay đổi tư duy làm việc. Từ chỗ ưu tiên trau chuốt câu chữ, họ phải học cách cân bằng giữa độ chính xác và tính kịp thời, hai yếu tố vốn luôn đặt trong trạng thái căng kéo. Đây cũng là lúc nhiều người nhận ra: viết báo không chỉ là “viết hay” mà trước hết là “viết đúng, viết nhanh và viết có trách nhiệm”. Không ít sinh viên rơi vào trạng thái chông chênh trong những ngày đầu. Việc bài bị trả lại vì thiếu thông tin, sai góc tiếp cận hoặc chưa đảm bảo tính xác thực diễn ra thường xuyên hơn so với kỳ vọng ban đầu.

Không phải ai cũng sẵn sàng cho những lần bị từ chối

Nhớ lại quãng thời gian thực tập năm ba tại báo Dân Việt, bạn Thanh Tâm (Truyền thông Quốc tế K42, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) cho biết khó khăn lớn nhất không nằm ở kỹ năng viết mà ở khả năng tiếp cận và khai thác thông tin từ nhân vật. “Ở trường, mình có thể dành cả tuần để hoàn thành một bài. Nhưng khi đi thực tập, có những tin cần xử lý ngay trong ngày. Nếu chậm, coi như mất cơ hội”, Tâm chia sẻ. 

Theo Tâm, việc liên hệ và thuyết phục nhân vật không hề dễ dàng như tưởng tượng. Có những buổi chờ đợi nhiều giờ nhưng vẫn không thể thực hiện phỏng vấn hoặc bị từ chối ngay từ khâu liên hệ ban đầu. Những trải nghiệm này cho thấy một thực tế: kỹ năng tác nghiệp không chỉ nằm ở việc đặt câu hỏi mà bắt đầu từ việc xây dựng niềm tin với nguồn tin - điều ít khi được mô phỏng đầy đủ trong môi trường lớp học. “Những lúc như vậy mới thấy nghề này không đơn giản như mình từng nghĩ. Mình phải học cách kiên nhẫn hơn và quan trọng là không bỏ cuộc”, Tâm nói.

Đa nhiệm: yêu cầu tất yếu hay áp lực mới?

Cũng thực tập tại báo Dân Việt, Phạm Hòa (Quay phim truyền hình K42, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) lại ấn tượng với yêu cầu đa nhiệm của phóng viên trong môi trường báo chí hiện đại. Không chỉ viết tin, Hòa phải tự quay video, chụp ảnh và xử lý nội dung để kịp đăng tải trên các nền tảng số. Quy trình làm việc không còn tách rời từng khâu mà trở thành một chuỗi liên kết, trong đó mỗi cá nhân phải chủ động ở nhiều vai trò. “Có hôm mình vừa quay xong là phải ngồi dựng clip ngay tại quán cà phê để kịp tiến độ. Áp lực lớn nhất là vừa phải nhanh, vừa phải đảm bảo thông tin chính xác”, Hòa cho biết.

Xu hướng này phản ánh sự chuyển dịch của báo chí trong thời đại số, khi nội dung không chỉ tồn tại dưới dạng chữ viết mà còn ở video, hình ảnh và các nền tảng mạng xã hội. Điều đó đặt ra yêu cầu mới đối với sinh viên, không chỉ thành thạo kỹ năng viết mà còn phải thích nghi với quy trình sản xuất nội dung đa phương tiện. Với nhiều người mới, việc cùng lúc đảm nhận nhiều công việc dễ dẫn đến cảm giác quá tải. Khả năng sắp xếp ưu tiên và quản lý thời gian vì thế trở thành kỹ năng quan trọng không kém chuyên môn.

Khoảng trống trong trải nghiệm thực tế

Dưới góc nhìn của người làm nghề, anh Thanh Bình, phóng viên báo Công an nhân dân cho rằng sinh viên hiện nay có nhiều lợi thế về công nghệ nhưng vẫn còn hạn chế về trải nghiệm thực tế. “Nhiều bạn sử dụng thiết bị và phần mềm rất tốt nhưng lại chưa nhạy trong việc phát hiện đề tài hoặc đi sâu vào vấn đề. Khi bài bị chỉnh sửa nhiều, các bạn dễ nản. Trong khi đó, đây là điều rất bình thường trong nghề báo”, anh Bình nhận xét.

Theo anh, sự khác biệt lớn nhất giữa đào tạo và thực tế nằm ở quá trình “theo đuổi thông tin”. Nếu trong môi trường học tập, sinh viên có thể dừng lại khi bài viết hoàn thành, thì ngoài thực tế, việc xác minh, bổ sung và đào sâu thông tin có thể kéo dài, đòi hỏi sự kiên trì và bản lĩnh nghề nghiệp. “Báo chí không chỉ là viết hay, mà là tìm được thông tin chính xác và có giá trị. Muốn làm được điều đó, cần thời gian, trải nghiệm và cả sự bền bỉ”, anh nói.

Thực tập không chỉ là trải nghiệm mà còn là phép thử nghề nghiệp

Có thể thấy, kỳ thực tập không chỉ giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng mà còn là quá trình điều chỉnh nhận thức về nghề báo. Những khó khăn ban đầu từ việc bị từ chối phỏng vấn, chạy deadline liên tục đến yêu cầu đa nhiệm - đều là những va chạm thực tế mà không giáo trình nào có thể thay thế. Quan trọng hơn, đây là giai đoạn giúp sinh viên đối diện với khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế, từ đó xác định rõ hơn năng lực và mức độ phù hợp với nghề.

Kỳ thực tập vì thế không đơn thuần là một học phần bắt buộc mà là phép thử cần thiết. Qua những va chạm ban đầu, người ở lại với nghề không chỉ là người viết tốt mà là người chấp nhận được áp lực, kiên trì theo đuổi thông tin và đủ bản lĩnh để thích nghi với những biến động không ngừng của môi trường báo chí.