Tác động của thuật toán TikTok đến hành vi tiếp nhận thông tin của giới trẻ Việt Nam

(Sóng trẻ) - TikTok đang thay đổi cách giới trẻ Việt Nam tiếp nhận thông tin. Thay vì tự tìm kiếm qua báo chí, nhiều người chuyển sang xem video ngắn trên “For You”, nơi nội dung được thuật toán cá nhân hóa theo hành vi người dùng. Thói quen này giúp cập nhật nhanh hơn, nhưng cũng dễ tạo “bong bóng thông tin”, khiến người xem tiếp cận nội dung một chiều và thiếu kiểm chứng.

Nội dung ngắn: Hấp dẫn nhưng thiếu chiều sâu
Không thể phủ nhận rằng việc truyền tải thông tin qua video ngắn giúp nội dung trở nên trực quan, dễ hiểu và thu hút hơn. Tuy nhiên, chính giới hạn về thời lượng lại khiến nhiều nội dung bị giản lược, thiếu chiều sâu hoặc chưa được kiểm chứng đầy đủ trước khi lan truyền. Theo báo cáo Digital 2024 của DataReportal, người Việt Nam dành trung bình gần 7 giờ mỗi ngày trên internet, trong đó mạng xã hội chiếm hơn 2,5 giờ, với TikTok là một trong những nền tảng tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm người dùng trẻ.

Ở góc nhìn của người trong cuộc, Hoàng Đức Anh – vừa là biên tập viên báo chí, vừa là nhà sáng tạo nội dung tại TikTok trên kênh “Đức Anh nghiện bóng đá” với hơn 777.5 nghìn người theo dõi, cho rằng yếu tố quan trọng nhất nằm ở khả năng giữ chân người xem: “Với những cái video nền tảng ngắn thì cái hút là cực kỳ quan trọng tại vì thói quen của người xem sẽ là lướt và sẽ dừng lại khi gặp một cái gì đó mình quan tâm. Nếu như mình không giữ chân để họ trong 3 giây đầu và để cho họ lướt thì có nghĩa là mình sẽ mất đi một cái tỷ lệ phần trăm được phân phối nội dung rất lớn.”

Theo anh, trong thực tế vận hành nội dung, những video giữ chân được trên 60–70% thời lượng xem thường có khả năng được thuật toán phân phối rộng hơn, trong khi các video có tỷ lệ rời bỏ cao ở 3 giây đầu sẽ gần như “chết” ngay từ vòng phân phối đầu tiên. Anh cũng chia sẻ thêm:“Thời lượng video phụ thuộc vào nội dung, nhưng trên TikTok hiện nay, các clip dưới 2 phút vẫn là lựa chọn tối ưu để giữ chân người xem.” Thực tế cho thấy, các video dài từ 30 giây đến dưới 2 phút thường đạt hiệu quả cao khi vừa đảm bảo đủ thông tin, vừa giữ được nhịp độ nhanh phù hợp với thói quen tiêu thụ nội dung của người xem trẻ.

Sự cân bằng giữa nội dung và thuật toán

Không chỉ người xem bị ảnh hưởng, thuật toán còn tác động trực tiếp đến cách người sáng tạo xây dựng nội dung. Theo Hoàng Đức Anh, việc hiểu thuật toán là cần thiết nhưng không nên phụ thuộc hoàn toàn:“Tôi nghĩ cần có sự phối hợp hài hòa giữa nội dung và thuật toán. Nếu chỉ tập trung vào nội dung mà không hiểu thuật toán, video sẽ khó đến được với người xem. Ngược lại, nếu quá chạy theo thuật toán, nội dung cũng khó đạt được hiệu quả như mong muốn.”

Từ kinh nghiệm thực tế, anh cho biết những video vừa đảm bảo chất lượng nội dung, vừa tối ưu các yếu tố như hook đầu video, thời lượng xem và tương tác (like, comment, share) có thể đạt lượng tiếp cận cao gấp nhiều lần so với video chỉ đầu tư nội dung nhưng thiếu chiến lược phân phối. Có thể thấy, thuật toán của TikTok không chỉ dừng lại ở việc đề xuất nội dung giải trí mà còn ảnh hưởng đáng kể đến cách giới trẻ tiếp cận và đánh giá thông tin. Trong bối cảnh truyền thông số phát triển nhanh, việc tiếp nhận thông tin trở nên nhanh hơn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn.

Vì vậy, bên cạnh trách nhiệm của nền tảng trong việc kiểm soát nội dung, người dùng, đặc biệt là giới trẻ cần nâng cao kỹ năng chọn lọc và kiểm chứng thông tin. Chủ động tiếp cận nhiều nguồn khác nhau sẽ giúp tránh rơi vào “bong bóng thông tin” và xây dựng một góc nhìn đa chiều, toàn diện hơn trong thời đại số.