“Viết hay” không còn đủ: Phóng viên trẻ giữ nghề giữa áp lực thuật toán

(Sóng trẻ) - Trong kỷ nguyên số, khi nội dung được phân phối chủ yếu qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến, “viết hay” không còn là “tấm vé” đảm bảo một bài báo đến được với độc giả. Đằng sau mỗi cú nhấp chuột là sự sàng lọc của thuật toán - yếu tố đang âm thầm định hình lại cách người làm báo tiếp cận và xây dựng nội dung.

Khi người viết bắt đầu “nghĩ như thuật toán”.
Sự dịch chuyển này kéo theo một thay đổi mang tính cấu trúc: nội dung báo chí không còn được quyết định hoàn toàn bởi giá trị thông tin, mà chịu tác động ngày càng lớn từ dữ liệu hành vi. Theo DataReportal, thời gian sử dụng internet trung bình của người Việt Nam đạt hơn 6 giờ/ngày, trong đó phần lớn dành cho mạng xã hội và nền tảng video ngắn.

Trong thực tế làm nghề, cảm giác “viết cho thuật toán” không phải là điều xa lạ. Chị Phan Minh Thảo, cựu sinh viên chuyên ngành Báo mạng điện tử K40 tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền chia sẻ: “Có những thời điểm tôi nhận ra mình đang nghĩ nhiều về từ khóa, tiêu đề hay cách phân phối hơn là câu chuyện”.

Nhận thức được tư duy “viết cho thuật toán”, chị Minh Thảo lựa chọn quay lại điểm cốt lõi của nghề là nội dung và câu chuyện. Đây cũng là cách để giữ lại bản chất của báo chí trong bối cảnh nhiều yếu tố bên ngoài đang chi phối quá trình sản xuất tin bài.

Giữ câu chuyện làm trung tâm giữa áp lực dữ liệu. 
Dù thuật toán ngày càng ảnh hưởng mạnh mẽ, không phải người làm báo nào cũng để nó dẫn dắt hoàn toàn cách viết. Với Minh Thảo, giải pháp là ưu tiên nội dung trước, tối ưu sau. “Có những lúc tôi dừng lại, tập trung viết cho rõ câu chuyện, rồi mới quay lại chỉnh sửa để phù hợp với nền tảng. Với tôi, người đọc vẫn là ưu tiên chính,” chị cho biết.

Cách tiếp cận này cho thấy một sự cân bằng đang hình thành trong nghề báo. Thay vì phủ nhận dữ liệu, nhiều nhà báo chọn cách sử dụng nó như công cụ hỗ trợ. Họ tối ưu tiêu đề, cấu trúc để bài viết dễ tiếp cận hơn, nhưng vẫn giữ giới hạn để tránh giật tít hoặc làm sai lệch thông tin.

Ở góc độ tích cực, dữ liệu giúp người làm báo hiểu rõ hơn độc giả quan tâm gì. Nhưng nếu bị đẩy lên thành tiêu chí quyết định, nó có thể khiến nội dung lệch khỏi giá trị cốt lõi.

Giữ nghề trong dòng chảy dữ liệu.
Thách thức càng trở nên rõ rệt trong bối cảnh nhiều tòa soạn đang thu hẹp nguồn lực. Phóng viên không chỉ viết bài mà còn phải học công cụ mới, theo dõi hiệu suất và thích nghi với các nền tảng số. Điều này khiến thời gian dành cho việc đào sâu và kiểm chứng thông tin có nguy cơ bị thu hẹp.

Theo Minh Thảo, thách thức lớn nhất không nằm ở việc học thêm kỹ năng, mà là giữ được sự chủ động. “Nội dung có thể phải đi qua thuật toán, nhưng người làm báo vẫn cần giữ tiêu chuẩn nghề và không chỉ chạy theo dữ liệu,” chị nhấn mạnh.

Thực tế hiện nay đặt ra một nghịch lý: dữ liệu được dùng để hiểu độc giả, nhưng nếu phụ thuộc quá mức, báo chí dễ chỉ lặp lại những gì đã thu hút sẵn, thay vì mở rộng nhận thức của công chúng. Khi đó, vai trò dẫn dắt của báo chí sẽ bị thu hẹp.

“Viết hay” vì thế vẫn cần, nhưng không còn đủ. Trong dòng chảy của dữ liệu và thuật toán, người làm báo không chỉ phải viết tốt mà còn phải hiểu cách nội dung được lan tỏa. Tuy nhiên, ranh giới quan trọng vẫn cần được giữ vững: thuật toán có thể quyết định điều gì được nhìn thấy, nhưng báo chí phải là bên quyết định điều gì xứng đáng được nhìn thấy.