Báo chí thích nghi trước xu hướng nội dung ngắn trên TikTok

(Sóng trẻ) - Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển, TikTok không chỉ là nền tảng giải trí mà đã trở thành kênh phân phối thông tin quan trọng, buộc báo chí phải thay đổi cách sản xuất nội dung để phù hợp với xu hướng mới.

Cơ hội từ kỷ nguyên video ngắn

Sự phổ biến của video ngắn đã tạo ra một thay đổi lớn trong hành vi tiếp nhận thông tin. Thay vì đọc các bài viết dài, người dùng có xu hướng tiếp cận tin tức qua những nội dung ngắn gọn, trực quan hơn trên điện thoại di động, đặc biệt với thế hệ Gen Z - nhóm độc giả đang thay đổi toàn bộ cách tiếp nhận cũng như tiêu thụ thông tin. 

Theo số liệu Công ty nghiên cứu thị trường DataReportal công bố năm 2024, người dùng TikTok dành trung bình gần 1,5 giờ mỗi ngày trên nền tảng, biến đây trở thành một trong những môi trường tiêu thụ nội dung có sức hút lớn nhất hiện nay. Điều này khiến TikTok nhanh chóng trở thành “mảnh đất” tiềm năng để các cơ quan báo chí mở rộng độ phủ và tiếp cận công chúng trẻ - nhóm công chúng vốn ít có thói quen đọc báo truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở mức độ sử dụng nền tảng, Báo cáo Tin tức Kỹ thuật số 2024 của Viện Báo chí Reuters cũng cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ rệt trong hành vi tiếp nhận tin tức. Theo đó, hơn một nửa người trẻ dưới 24 tuổi tiếp nhận tin tức chủ yếu qua mạng xã hội, trong đó các nền tảng video ngắn như TikTok đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái tin tức số.

Từ khoảng năm 2020, nhiều tòa soạn và cơ quan báo chí lớn tại Việt Nam như VTV24, Vietnamplus,... đã bắt đầu triển khai kênh TikTok như một phần trong chiến lược truyền thông số. Các nội dung tin tức được biên tập lại, chuyển thể sang định dạng video dọc ngắn, ưu tiên hình ảnh trực quan để phù hợp với hành vi lướt nội dung liên tục của người dùng.

TikTok hiện được xem là một kênh thông tin có ưu thế về tốc độ và tính cập nhật. Nhiều nội dung trên nền tảng này mang tính độc quyền, phản ánh kịp thời các vấn đề nóng và những câu chuyện xã hội được quan tâm. 

Nhờ đặc trưng video ngắn, hình thức thể hiện sinh động và phù hợp với thị hiếu người dùng, TikTok trở thành nguồn tư liệu hữu ích để các cơ quan báo chí theo dõi, chọn lọc và khai thác. Qua đó, nhà báo có thể phát hiện những đề tài độc đáo, giàu tiềm năng để phát triển thành loạt bài hoặc sản phẩm chuyên sâu, thu hút độc giả.

Thách thức trong cuộc chơi thuật toán

Bên cạnh cơ hội, việc đưa báo chí lên TikTok cũng đặt ra nhiều thách thức đáng kể. Đặc trưng của nền tảng video ngắn khiến nội dung buộc phải được rút gọn tối đa, dễ dẫn đến nguy cơ giản lược thông tin và làm giảm chiều sâu phân tích - vốn là thế mạnh cốt lõi của báo chí. 

Áp lực “giữ chân người xem trong vài giây đầu tiên” cũng khiến cách kể chuyện của báo chí thay đổi đáng kể. Nội dung không còn đi theo mạch trình bày logic truyền thống mà phải ưu tiên yếu tố thu hút ngay lập tức, từ hình ảnh, âm thanh đến nhịp dựng. Trong “khoảng vàng” chưa đầy 60 giây, báo chí không còn chỉ đơn thuần là đưa tin, mà buộc phải kể chuyện một cách cô đọng, trực diện và giàu cảm xúc để thích nghi với thuật toán nền tảng.

Theo anh Nguyễn Tuấn Tú, phó trưởng phòng Nội dung số, Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa: “Việc báo chí tham gia các nền tảng như TikTok là xu hướng tất yếu trong bối cảnh truyền thông số phát triển mạnh”. 

Tuy nhiên, anh cũng nhấn mạnh rằng các cơ quan báo chí cần cân bằng giữa “tính lan tỏa” và “tính chính xác”, tránh việc rút gọn quá mức dẫn đến sai lệch hoặc mất đi chiều sâu thông tin vốn có của báo chí truyền thống.

Ngoài ra, sự chi phối mạnh mẽ của thuật toán phân phối nội dung khiến việc tiếp cận công chúng không  chỉ phụ thuộc vào chất lượng bài viết, mà còn phụ thuộc vào khả năng tối ưu định dạng video, xu hướng và hành vi người dùng. Điều này buộc các cơ quan báo chí phải thích ứng nhanh với “luật chơi nền tảng”, nếu không sẽ dễ bị lu mờ nếu không sẽ dễ bị chìm trong vô số nội dung được đăng tải mỗi ngày trên Tiktok. 

Cùng với đó là những vấn đề như chạy theo xu hướng, nguy cơ sai lệch thông tin khi rút gọn nội dung, hay thách thức trong việc đảm bảo chuẩn mực nghề nghiệp khi nội dung phải sản xuất liên tục.

Trong bối cảnh truyền thông số liên tục thay đổi, việc thích ứng với nền tảng video ngắn không chỉ là lựa chọn về công cụ, mà còn là sự chuyển đổi về tư duy làm báo. Báo chí hiện đại không chỉ cần chính xác và sâu sắc, mà còn phải biết kể chuyện theo cách phù hợp với nhịp tiêu thụ thông tin của công chúng thời đại số.