Bối cảnh phim làng quê Bắc Bộ xưa giữa đời thực

(Sóng trẻ) - Giữ gần như nguyên vẹn hình hài một làng Việt cổ với cổng làng, giếng nước, sân đình, cây đa và những nếp nhà trăm tuổi, làng cổ Đường Lâm ngày nay trở thành một “phim trường” thực tế lý tưởng, sống động, nơi các bộ phim lấy bối cảnh xưa dễ dàng tái hiện không khí làng quê Bắc Bộ.

Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 45km về phía Tây, làng cổ Đường Lâm (phường Sơn Tây, Hà Nội) được xem là nơi lưu giữ văn hóa xứ Đoài. Ngôi làng vẫn bảo tồn gần như nguyên vẹn những nét đặc trưng của làng quê Bắc Bộ: cổng làng, giếng nước, sân đình, cây đa, chùa miếu cùng những nếp nhà cổ bằng đá ong hàng trăm năm tuổi. Đây cũng là làng cổ đầu tiên của Việt Nam được công nhận Di tích lịch sử văn hóa Quốc gia năm 2006.

“Phim trường” ngoài đời thực

Với vị trí địa lý thuận lợi, nét đẹp đặc trưng và cổ kính, làng cổ Đường Lâm nhanh chóng trở thành điểm đến lý tưởng của các đoàn làm phim lấy bối cảnh chính là làng quê Bắc Bộ xưa. Không khó để bắt gặp hình ảnh cổng làng, đình Mông Phụ, chợ quê những con đường ngõ gạch đỏ với hai bên tường đá ong hay những ngôi nhà cổ Đường Lâm trong các bộ phim hài Tết dân gian như: Râu quặp (2004), Thầy dởm (2005), Chôn nhời (2014); hay một số bộ phim hiện đại cũng từng lấy bối cảnh ở đây như: Người trở về (2015), Cô gái nhà người ta (2020), Hướng dương ngược nắng (2021),...

Cổng làng Mông Phụ là một di tích quen thuộc xuất hiện trong các bộ phim hài Tết dân gian, mở ra trước mắt người xem bối cảnh làng quê Bắc Bộ xưa cũ, một vùng quê yên bình, giản dị, tươi đẹp, là minh chứng cho lịch sử phát triển lâu dài của người Việt Nam.

Bên cạnh đó, ngôi nhà cổ của bà Dương Thị Lan cũng trở thành bối cảnh quen thuộc trên màn ảnh nhỏ, xuất hiện trong nhiều bộ phim như “Chôn nhời”, “Cô gái nhà người ta” hay “Anh có phải đàn ông không?”. Không gian kiến trúc mang đậm nét làng quê Bắc Bộ giúp các tác phẩm khắc họa rõ hơn đời sống sinh hoạt của người dân nông thôn.

Bà Đỗ Thị Minh Nguyệt, người trông coi di tích Nhà cổ Dương Thị Lan chia sẻ: “Nhìn ngôi nhà của tổ tiên để lại xuất hiện trên phim, tôi rất xúc động và tự hào khi những giá trị từ những ngôi nhà cổ này không chỉ dừng lại ở mặt tinh thần mà còn trường tồn theo thời gian trên phim ảnh. Tôi cũng rất cảm ơn Đảng và Nhà nước đã quan tâm tới hiện trạng của ngôi nhà, có chính sách tu sửa kịp thời và động viên tới thế hệ thừa kế ngôi nhà”.

Vấn đề bảo tồn, giữ gìn nguyên vẹn di tích

Việc các di tích được ghi hình, chiếu trên màn ảnh nhỏ đã góp phần lan toả hình ảnh các di tích, các giá trị văn hoá truyền thống đến đông đảo công chúng và thu hút thêm khách du lịch cho nơi đây. Tuy nhiên, quá trình các đoàn làm phim đến ghi hình tại Làng cổ Đường Lâm cần bảo đảm giữ nguyên hiện trạng, không xâm hại hay làm biến dạng di tích.

Thực tế trước đây, tháng 11/2021, trong quá trình quay phim “Chuyện làng Bồm”, dù đoàn làm phim đã xin phép UBND xã Đường Lâm vào quay bối cảnh cho phim Tết nhưng người của đoàn phim đã tự ý tô vẽ lên giếng cổ trong khuôn viên đình Mông Phụ - di tích quốc gia đặc biệt. Hành động này khiến công trình mất đi vẻ đẹp và giá trị nguyên bản, gây bức xúc trong dư luận.

Đáng nói, giếng cổ ở làng Mông Phụ thuộc khu vực bảo vệ I của di tích quốc gia. Theo quy định tại điều 32 Luật Di sản, khu vực bảo vệ I là vùng có các yếu tố gốc cấu thành di tích. Yếu tố gốc cấu thành di tích là yếu tố có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ thể hiện đặc trưng của di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian.

Ngay sau đó, chính quyền địa phương đã lập biên bản, yêu cầu ngừng quay và khôi phục lại hiện trạng của giếng. Họa sĩ của đoàn phim bị xử phạt hành chính 2 triệu đồng theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo. 

Sự cố này đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về những nguy cơ hiện hữu khi di sản bị xâm phạm từ các hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Giới chuyên môn nhấn mạnh, cần siết chặt hơn nữa khâu cấp phép, tăng cường kiểm tra, giám sát tại các di tích; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho các đoàn làm phim, nghệ sĩ và du khách. Chỉ khi hoạt động sáng tạo gắn liền với trách nhiệm bảo tồn, giá trị nguyên bản của di sản mới được gìn giữ lâu bền.