Giao thông xanh ở Hà Nội: Khi phương tiện công cộng chờ cú hích đồng bộ

(Sóng trẻ) - Xe buýt, metro, xe đạp công cộng đang từng bước thay đổi diện mạo giao thông Thủ đô. Tuy nhiên, để phương tiện công cộng trở thành lựa chọn thường xuyên thay vì giải pháp tình thế, Hà Nội vẫn cần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn về hạ tầng, kết nối và chất lượng dịch vụ.

Nhiều năm gần đây, Hà Nội liên tục mở rộng mạng lưới xe buýt, đưa vào vận hành tuyến metro đầu tiên, thử nghiệm xe buýt điện, phát triển xe đạp công cộng ở một số khu vực trung tâm. Những chuyển động đó cho thấy “giao thông xanh” không còn chỉ là một khẩu hiệu mang tính định hướng, mà đang dần hiện diện trong đời sống đô thị hằng ngày. Từ những tuyến phố trung tâm thường xuyên ùn tắc đến các khu dân cư ven đô, hình ảnh người dân chọn xe buýt hay metro thay cho xe máy đã trở nên quen thuộc hơn.

Tuy nhiên, để giao thông công cộng thật sự trở thành lựa chọn thường xuyên, thay vì chỉ được nhắc đến trong những ngày mưa lớn hay lúc đường phố quá tải, Hà Nội vẫn còn nhiều việc phải làm. Hệ thống hiện tại tuy đã có bước tiến, song vẫn chưa đủ sức tạo ra một thay đổi mạnh mẽ trong thói quen đi lại của số đông.

Ông Nguyễn Hữu Phượng, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Quản lý và Xây dựng đường bộ 1 Hà Tây, cho rằng thay đổi rõ nhất của giao thông công cộng Thủ đô hiện nay là việc thành phố đã dần chuyển từ mô hình đơn phương thức sang đa phương thức. Nếu trước đây xe buýt gần như là lựa chọn công cộng chủ yếu, thì nay mạng lưới đã có thêm metro, BRT và các phương tiện xanh như xe buýt điện. Cùng với đó là những nỗ lực đầu tư công nghệ như thẻ vé điện tử liên thông, hệ thống giao thông thông minh và tối ưu kết nối giữa xe buýt với các ga metro.

Theo ông Phượng, các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm như cầu vượt sông Hồng, đường vành đai hay các trục kết nối lớn cũng đang góp phần tạo nền tảng để giao thông công cộng phát huy hiệu quả tốt hơn. Đây là điều kiện quan trọng bởi phương tiện công cộng chỉ thật sự hấp dẫn khi được đặt trong một mạng lưới hạ tầng đủ đồng bộ.

Hạ tầng phải đi trước, dịch vụ phải theo kịp

Dù vậy, bài toán giao thông xanh ở Hà Nội hiện vẫn đứng trước nhiều rào cản. Một trong những vấn đề lớn nhất là hạ tầng “xương sống” chưa hoàn chỉnh. Theo ông Nguyễn Hữu Phượng, muốn giao thông công cộng phát triển đúng nghĩa, thành phố cần đẩy nhanh tiến độ các tuyến đường sắt đô thị, bởi metro giữ vai trò then chốt trong việc chuyên chở lượng lớn hành khách và tạo niềm tin để người dân chuyển từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng.

Không chỉ metro, mạng lưới xe buýt cũng cần được tổ chức lại theo hướng hiệu quả hơn. Bên cạnh các tuyến trục chính, Hà Nội cần tính đến việc bổ sung những tuyến buýt nhỏ để len sâu vào các khu dân cư, giúp người dân tiếp cận thuận tiện hơn với các đầu mối lớn. Cùng với đó là những hạng mục hỗ trợ thiết yếu như nhà chờ, bãi đỗ xe công cộng, vỉa hè thông thoáng, làn đường ưu tiên cho xe buýt và xe đạp.

Thực tế cho thấy, giao thông công cộng không thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào việc mở thêm tuyến. Điều người dân cần là một hệ thống thuận tiện, đúng giờ, sạch sẽ, ổn định và có khả năng kết nối liền mạch. Khi chất lượng dịch vụ chưa đủ tốt, việc kêu gọi người dân từ bỏ xe máy sẽ khó đạt hiệu quả.

Một vấn đề khác thường được nhắc đến là thói quen sử dụng xe máy của người dân Hà Nội. Tuy nhiên, theo ông Phượng, đây không hẳn là gốc rễ của vấn đề. Người dân chọn xe máy vì nó tiện, linh hoạt và phù hợp với điều kiện đường xá hiện nay. Nói cách khác, thói quen không phải nguyên nhân duy nhất, mà phần nào phản ánh việc giao thông công cộng vẫn chưa đủ hấp dẫn để thay thế. Nếu hệ thống phương tiện công cộng đủ mạnh, đủ tiện lợi và dễ tiếp cận, hành vi đi lại của người dân sẽ dần thay đổi một cách tự nhiên.

Muốn người dân đi xe công cộng, phải tạo ra một hệ thống đáng tin

Theo định hướng hiện nay, Hà Nội đang tập trung vào bốn nhóm giải pháp chính để mở rộng và hoàn thiện mạng lưới giao thông xanh. Trước hết là đẩy nhanh tiến độ các tuyến đường sắt đô thị, lấy tuyến Cát Linh - Hà Đông như một nền tảng để tiếp tục mở rộng mạng lưới trong tương lai. Tiếp đó là tối ưu hóa hệ thống xe buýt, trong đó có việc nghiên cứu mô hình minibus để tăng khả năng tiếp cận tại các khu dân cư nhỏ. Thành phố cũng được cho là sẽ quy hoạch lại các đầu mối giao thông, ưu tiên đặt tại khu vực vành đai thay vì dồn vào nội đô, nhằm giảm tải cho các cửa ngõ. Song song với đó là phát triển giao thông đa phương thức, bảo đảm kết nối giữa metro, xe buýt, xe công nghệ và các hình thức di chuyển xanh như xe đạp công cộng.

Nếu mạng lưới này phát triển đồng bộ, tác động của nó không chỉ dừng ở chuyện đi lại. Theo ông Nguyễn Hữu Phượng, diện mạo đô thị cũng sẽ thay đổi theo hướng bền vững hơn. Hà Nội có thể tiến gần hơn tới mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, nơi các khu vực quanh nhà ga trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ, nơi người dân có thể đi bộ, đi xe đạp và tiếp cận tiện ích dễ dàng hơn. Khi đó, không gian dành cho bãi đỗ xe và mặt đường có thể được giảm bớt để nhường chỗ cho công viên, không gian công cộng và những tiện ích phục vụ cộng đồng.

Quan trọng hơn, giao thông công cộng không chỉ giải quyết câu chuyện ùn tắc mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống: người dân tiết kiệm chi phí đi lại, giảm thời gian di chuyển, tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn và được sống trong môi trường ít ô nhiễm hơn. Đó cũng là lý do giao thông xanh không nên chỉ được nhìn như một lựa chọn phụ, mà cần được xem là một trụ cột của đô thị tương lai.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đối mặt đồng thời với áp lực dân số, ùn tắc, ô nhiễm không khí và biến đổi khí hậu, phát triển phương tiện công cộng theo hướng xanh và liên thông là yêu cầu không thể trì hoãn. Nhưng để người dân thực sự “bắt nhịp” với giao thông xanh, thành phố không chỉ cần thêm phương tiện, mà còn cần một hệ thống đủ đáng tin để mỗi chuyến xe buýt, mỗi ga metro hay mỗi điểm đón trả khách đều trở thành lựa chọn tự nhiên trong nhịp sống hằng ngày.