Người trẻ trước bài toán sinh và nuôi dạy con

(Sóng trẻ) - Từ quyết định không sinh con, chờ đủ điều kiện kinh tế mới sinh đến chủ động chỉ sinh một con, người trẻ đang có những thay đổi trong quan niệm về xây dựng gia đình. Đằng sau mỗi lựa chọn ấy là những cân nhắc về kinh tế, thời gian, trách nhiệm nuôi dạy con và mong muốn cân bằng cuộc sống.

Qua những chia sẻ tại diễn đàn “Người trẻ và lựa chọn sinh con” trên Sóng Trẻ, có thể thấy quyết định sinh con của nhiều người trẻ hiện nay gắn liền với khả năng bảo đảm các điều kiện cần thiết để nuôi dạy con cái. Trong các bình luận tại diễn đàn trên Sóng Trẻ, nhiều bạn đọc bày tỏ sự lo ngại trước áp lực tài chính, công việc và trách nhiệm chăm sóc con cái.

Bạn đọc Huệ Chi nhận định: “Với người trẻ hiện nay, việc trì hoãn hay ngại sinh con không hẳn xuất phát từ sự ích kỷ hay thiếu trách nhiệm, mà là phép tính thực tế giữa mong muốn cá nhân và áp lực cơm áo gạo tiền”. Quan điểm này cũng được thể hiện qua câu chuyện của những người trẻ đang cân nhắc thời điểm sinh con hoặc lựa chọn không sinh con khi chưa cảm thấy sẵn sàng.

Người trẻ ngại sinh con trước áp lực cuộc sống

Theo Bộ Y tế, Cục Dân số, những năm gần đây, mức sinh của Việt Nam có xu hướng giảm nhanh và đã xuống dưới mức sinh thay thế. Tổng tỷ suất sinh (TFR) của Việt Nam giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 2,01 (năm 2022); 1,96 (năm 2023); 1,91 (năm 2024) và 1,93 con/phụ nữ vào năm 2025. Điều này đang đặt ra nhiều thách thức về suy giảm lực lượng lao động cũng như năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.

Với nhiều người trẻ, quyết định sinh con không còn đơn thuần xuất phát từ mong muốn cá nhân mà còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng những điều kiện cần thiết để nuôi dạy một đứa trẻ. Áp lực kinh tế, thời gian và trách nhiệm chăm sóc con khiến không ít cặp bạn trẻ cân nhắc kỹ lưỡng trước khi bước vào hành trình làm cha mẹ. Bên cạnh đó, những lo ngại về môi trường xã hội, giáo dục và sự phát triển của trẻ cũng trở thành rào cản trong quyết định sinh con.

Chia sẻ về quan điểm của mình, bạn Lê Hồng Đỗ Quyên (21 tuổi) cho biết mình vẫn còn nhiều lo lắng và băn khoăn về quyết định sinh con trong tương lai. Theo Quyên, trong xã hội hiện nay, việc nuôi dạy một đứa trẻ đặt ra nhiều áp lực, từ điều kiện kinh tế, môi trường sống đến trách nhiệm giáo dục và chăm sóc con cái. Vì vậy, bạn không muốn sinh con quá sớm mà cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định.

“Nếu trong tương lai gặp được một người phù hợp, cả hai cùng xác định xây dựng gia đình, chúng mình sẽ chờ đến khi kinh tế đủ ổn định mới tính đến chuyện sinh con. Mình không muốn vì áp lực về tuổi hay những quan niệm xã hội mà vội vàng có con khi bản thân chưa sẵn sàng”, Quyên chia sẻ thêm.

Chia sẻ về lựa chọn của mình, anh Quý Nguyễn (34 tuổi, TP.HCM) cho biết vợ chồng anh chính thức quyết định không sinh con sau đại dịch Covid-19. Anh cho rằng, dù cha mẹ có thể tạo dựng môi trường sống tốt nhất cho con trong phạm vi gia đình, những yếu tố bên ngoài vẫn nằm ngoài khả năng kiểm soát.

“Chúng mình có thể kiểm soát được về bản thân và gia đình, nhưng không thể kiểm soát được những yếu tố khác bên ngoài. Điều này khiến vợ chồng mình thấy bất an, không thoải mái khi sinh và nuôi dạy con cái”, anh chia sẻ.

Không dừng lại ở những lo ngại về môi trường trưởng thành của trẻ, trách nhiệm nuôi dạy con nên người cũng là điều khiến cặp vợ chồng cân nhắc. Theo anh, việc sinh con không nên được xem là trách nhiệm duy nhất của cha mẹ, bởi điều quan trọng hơn cả là nuôi dưỡng một đứa trẻ trở thành người tử tế, sống ngay thẳng. Vì vậy, nếu chưa sẵn sàng đảm nhận những trách nhiệm ấy, việc lựa chọn không sinh con cũng là một quyết định cần được tôn trọng.

Sinh ít để có thể chăm lo cho con tốt hơn

Không phải gia đình nào lựa chọn sinh ít con cũng xuất phát từ áp lực kinh tế. Với một số người trẻ, quyết định này còn gắn với mong muốn dành nhiều thời gian, sự quan tâm và điều kiện chăm sóc tốt hơn cho con, đồng thời duy trì những kế hoạch riêng của bản thân.

Kết hôn năm 24 tuổi, chị Hồng Nhung (Hà Nội) hiện có một con 6 tuổi, đang học lớp 1. Chị cho biết đã xác định chỉ sinh một con từ khi còn là sinh viên đại học. “Điều khiến vợ chồng mình quyết định sinh 1 con vì muốn chăm sóc cho con và bản thân cùng những kế hoạch cá nhân tốt hơn”, chị chia sẻ. Sống tại thành phố mà không có sự hỗ trợ thường xuyên từ gia đình hai bên, vợ chồng chị phải tự sắp xếp công việc và chăm sóc con nhỏ.

Dù đã có dự định từ trước, những trải nghiệm sau khi sinh con càng củng cố lựa chọn của chị. Trong thời gian mang thai, chị Nhung vẫn đi làm dù ốm nghén kéo dài đến tuần thứ 38. Sau bốn tháng nghỉ thai sản, chị trở lại công ty, cùng chồng xoay xở việc đưa đón con và chăm sóc gia đình.

“Sau khi đón con buổi chiều thì tất cả việc nhà cửa, cơm nước, tắm rửa ăn uống, vắt sữa rửa đồ, giặt giũ cho con cái và gia đình khiến mình khá kiệt sức”, chị nhớ lại. Có những ngày, sau khi hoàn thành mọi công việc, chị chỉ có thể đi ngủ lúc 1 giờ sáng hoặc muộn hơn. Khi con được 18 tháng tuổi và gặp khó khăn trong phát triển ngôn ngữ, chị quyết định nghỉ việc tại công ty để đưa con tham gia các buổi can thiệp trong sáu tháng. Hiện tại, chị chuyển sang kinh doanh nhỏ tại nhà để chủ động hơn về thời gian.

Với chị Nhung, việc chỉ sinh một con mang lại thuận lợi trong việc phân bổ thời gian và nguồn lực gia đình. Chị có thể dành nhiều thời gian đồng hành cùng con trong học tập, các hoạt động ngoại khóa và những chuyến đi trải nghiệm. “Mình sẵn sàng nghỉ 1 - 2 ngày làm việc để đồng hành cùng con tập duyệt cho những cuộc thi của con cùng các bạn”, chị chia sẻ.

Bên cạnh việc học ở trường, chị thường xuyên tạo điều kiện để con tham gia các câu lạc bộ thể thao, toán học, tiếng Anh và các hoạt động tập thể. Theo chị, đến nay con đã được đặt chân tới hơn 30 tỉnh, thành phố trên cả nước. Chị cũng chú trọng hướng dẫn con tự thực hiện những công việc cá nhân và tham gia việc nhà phù hợp với khả năng từ khi còn nhỏ.

Trước quan niệm con một dễ cô đơn, chị Nhung có cách nhìn khác từ chính trải nghiệm của bản thân. “Mình không nghĩ về việc cảm thấy cô đơn vì bản thân mình cũng là đứa con duy nhất của bố mẹ mình, và mình vui vẻ vì điều đó”, chị nói. Thay vì lo ngại con thiếu người đồng hành, chị chú trọng giúp con kết nối với bạn bè, tham gia các hoạt động ở trường và duy trì những trải nghiệm ngoài gia đình.

Dù đôi khi vẫn nhận được lời khuyên sinh thêm con từ người thân, chị Nhung cho biết gia đình hai bên không phản đối quyết định của vợ chồng. Sau sáu năm nuôi dạy con, chị vẫn giữ nguyên quan điểm: “Mình thực sự chưa cảm thấy khó khăn gì trong cuộc sống hiện tại cho quyết định sinh một con”. Với chị, điều quan trọng không nằm ở số lượng con mà ở khả năng chăm sóc, đồng hành và tạo điều kiện để con phát triển trong hoàn cảnh thực tế của gia đình.

Từ những người trẻ e ngại chuyện sinh con trước áp lực kinh tế, công việc và trách nhiệm nuôi dưỡng đến những gia đình chủ động lựa chọn chỉ sinh một con, mỗi quyết định đều gắn với hoàn cảnh và những ưu tiên riêng.

Trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam có xu hướng giảm, việc nhìn nhận lựa chọn sinh con của người trẻ không thể chỉ dừng ở số lượng con mong muốn, mà cần xét đến những yếu tố tác động như thu nhập, thời gian chăm sóc, sự hỗ trợ từ gia đình và điều kiện phát triển bản thân. Để người trẻ tự tin hơn khi quyết định sinh con, bên cạnh những lời khuyến khích, cần có các chính sách hỗ trợ và môi trường nuôi dạy trẻ phù hợp với thực tế cuộc sống.