Cambridge chọn 'con người' là từ của năm giữa làn sóng AI
(Sóng trẻ) - Từ điển Cambridge chọn "human" (con người) là từ tiêu biểu năm 2026, phản ánh xu hướng đề cao những giá trị riêng của con người khi trí tuệ nhân tạo ngày càng hiện diện trong đời sống.
Cambridge Dictionary, bộ từ điển do Nhà xuất bản Đại học Cambridge của Anh phát hành, ngày 17/11 công bố "human" là Từ của năm 2026. Thay vì chọn một thuật ngữ công nghệ mới, ban biên tập quyết định tôn vinh từ ngữ xuất hiện từ thế kỷ 15, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách con người nhìn nhận chính mình.
Theo Cambridge, "human" là tính từ chỉ những gì thuộc về con người, phân biệt với động vật, máy móc hoặc thần linh. Từ này bắt nguồn từ tiếng Latin "humanus", được sử dụng trong tiếng Anh từ khoảng những năm 1450. Tuy nhiên, khi AI có thể viết văn bản, sáng tác nhạc và tạo hình ảnh ngày càng giống sản phẩm của con người, từ "human" bắt đầu mang thêm một sắc thái mới: nhấn mạnh những thứ do con người trực tiếp tạo ra, thay vì máy móc.
Cambridge ghi nhận các cách diễn đạt như "human-written" (do người viết), "human-generated" (do người tạo ra) hay "human-made" (do người làm) ngày càng phổ biến. Những cụm từ này được sử dụng để phân biệt sản phẩm có sự tham gia trực tiếp của con người với nội dung do AI tạo lập.
Jessica Rundell, biên tập viên phụ trách từ điển Cambridge, cho biết nhóm biên soạn lựa chọn từ của năm dựa trên dữ liệu tra cứu trực tuyến và cách các từ thường xuất hiện cùng nhau. Những tổ hợp như "human governance" (sự quản lý của con người) cũng được ghi nhận thường xuyên.
Cambridge dẫn nghiên cứu được Đại học California tại San Diego (UCSD) công bố hồi tháng 5, trong đó mô hình GPT-4.5 được đánh giá là con người trong 73% trường hợp sau cuộc trò chuyện bằng văn bản kéo dài 15 phút. Kết quả này cho thấy những thách thức mới trong việc nhận diện nội dung và tương tác do máy móc tạo ra.
Sự thay đổi cũng xuất hiện trong hoạt động kinh doanh. Nếu trước đây doanh nghiệp thường thông báo khi hình ảnh, video hoặc bài viết được tạo bằng AI, nhiều thương hiệu hiện bắt đầu nhấn mạnh những sản phẩm do con người thực hiện.
Cambridge gọi xu hướng này là "human premium", tức giá trị gia tăng của một sản phẩm nhờ yếu tố con người. Theo cách nhìn này, tay nghề, sự chăm chút và cả những điểm không hoàn hảo có thể trở thành lợi thế khi AI tạo ra nội dung nhanh chóng với chi phí thấp.
Trong lĩnh vực giải trí, Cambridge nhắc đến sáng kiến "Played By Humans" được công ty âm nhạc Jazz Is Dead triển khai hồi tháng 4, nhằm xác nhận âm nhạc do con người thực hiện thay vì AI.
Việc sử dụng diễn viên AI cũng gây tranh luận. Khi hãng Particle 6 công bố kế hoạch đưa nhân vật AI Tilly Norwood vào phim Misaligned, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ phải làm rõ rằng các màn trình diễn đủ điều kiện xét giải cần được con người thực hiện với sự đồng thuận của họ.
Ở đời sống thường ngày, một xu hướng khác mang tên "friction-maxxing" cũng được Cambridge chú ý. Thuật ngữ này chỉ việc chủ động khiến một số hoạt động trở nên kém tiện lợi hơn để giảm phụ thuộc vào thiết bị số. Thay vì hỏi thuật toán nên ăn ở đâu, người thực hành có thể xin gợi ý từ bạn bè. Họ cũng chọn đến cửa hàng trực tiếp thay vì mua sắm trực tuyến, hoặc ghi chép bằng giấy bút thay cho ứng dụng. Cambridge cho rằng những lựa chọn này phản ánh nhu cầu tìm lại sự kết nối giữa người với người.
AI cũng liên tục ảnh hưởng đến các cuộc bình chọn từ của năm. Năm 2023, Cambridge chọn "hallucinate", thuật ngữ mô tả hiện tượng AI tạo ra thông tin sai nhưng trình bày như sự thật. Collins Dictionary cùng năm chọn "AI", trong khi Merriam-Webster chọn "slop" năm 2025 để chỉ nội dung chất lượng thấp do AI tạo ra.
Ngoài "human", danh sách đề cử của Cambridge năm nay còn có "agent", chỉ hệ thống AI có thể tự thực hiện các nhiệm vụ phức tạp; "analogue", gắn với những trải nghiệm không sử dụng công nghệ số; cùng "wholesome" và "chic", hai từ được chú ý qua xu hướng ngôn ngữ trên mạng xã hội.
Nguồn: AP, NY Times, Cambridge Dictionary


