Khi hát Xẩm khoác màu sắc hiện đại

(Sóng trẻ) - Từng đứng trước nguy cơ mai một, hiện nay, hát Xẩm đang dần trở lại trong đời sống hiện đại. Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa cho rằng sự sáng tạo và tư duy hiện đại của người trẻ sẽ góp phần lan tỏa hát Xẩm trong thời đại số.  

Sinh năm 1976, Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa là truyền nhân xuất sắc của “báu vật nhân văn sống” cố nghệ nhân hát Xẩm Hà Thị Cầu. Chị hiện là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc, đồng thời là một trong những nghệ sĩ chủ chốt của nhóm Xẩm Hà Thành. Nhóm phóng viên đã có cuộc trao đổi với chị về hành trình gìn giữ và đưa hát Xẩm đến gần hơn với công chúng trẻ hôm nay.

PV: Điều gì khiến chị gắn bó với nghệ thuật hát Xẩm suốt nhiều năm qua?

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa: Điều khiến tôi cũng như những người đồng hành yêu nghệ thuật hát Xẩm chính là sự gần gũi của nó. Hát Xẩm rất dễ nghe, dễ hiểu, hát cái gì là người nghe cảm nhận được ngay cái đó. Trong lời ca có câu chuyện đời sống, có tâm tư con người và có cả những âm điệu rất riêng của dân gian. Có thể nói Xẩm mang hơi thở rất đời. Chính điều đó tạo nên sức hút đặc biệt của loại hình nghệ thuật này.

PV: Chị và nhóm Xẩm Hà Thành đã có nhiều thử nghiệm mới với nghệ thuật Xẩm. Vì sao chị lựa chọn hướng đi này?

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa: Chúng tôi đã đưa những lời thơ mới, hơi thở mới và cả những vấn đề thời sự vào trong hát Xẩm. Theo tôi, nghệ thuật cũng giống như một dòng chảy, mỗi giai đoạn đều phản ánh những biến động xã hội và cảm xúc con người.

Hát Xẩm từ xưa đã là nơi phản ánh chuyện đời sống, chuyện xã hội và những điều nổi bật trong thời cuộc. Đó là nét vô cùng đặc biệt của nghệ thuật này.

Vì vậy, khi làm nghề, chúng tôi muốn tiếp tục tinh thần ấy bằng cách đưa những câu chuyện mới, lời ca mới vào Xẩm để nó gần hơn với công chúng hôm nay.

PV: Chị nhìn nhận thế nào về việc kết hợp hát Xẩm với các dòng nhạc hiện đại? 

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa: Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là Xẩm vẫn phải là cốt lõi. Chúng tôi có thể kết hợp với rock, rap, R&B hay EDM nhưng tất cả chỉ đóng vai trò hỗ trợ để tôn lên vẻ đẹp của Xẩm chứ không thay thế nó.

Nếu biết kết hợp đúng cách, âm nhạc hiện đại sẽ giúp người trẻ dễ tiếp cận hơn với nghệ thuật dân gian.

PV: Theo chị, điều gì khiến người trẻ hôm nay dần quan tâm hơn tới hát Xẩm? 

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa: Trong quá trình làm nghề và tiếp xúc với các bạn trẻ, tôi nhận ra rằng chỉ cần các bạn dành thời gian tìm hiểu một chút thì hầu như ai cũng thích Xẩm.

Các bạn trẻ hiện nay có thể yêu thích nhiều thể loại âm nhạc khác nhau, nhưng khi thực sự lắng nghe và cảm nhận, các bạn sẽ thấy Xẩm rất cuốn hút. Hiện nay cũng đã có nhiều bạn trẻ học và thực hành hát Xẩm. Theo tôi, điều cần làm thêm là tăng cường lan tỏa trên các phương tiện truyền thông và mạng xã hội để nhiều người biết đến hơn.

PV: Hành trình gìn giữ và phục hồi nghệ thuật hát Xẩm đã trải qua những khó khăn như thế nào? 

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa: Hát Xẩm từng trải qua rất nhiều biến cố lịch sử. Có thời điểm loại hình này gần như mai một hoàn toàn, không còn nhiều nghệ nhân theo nghề nữa. Đó là điều rất thiệt thòi.

Chính vì vậy, tôi luôn cố gắng đưa Xẩm trở lại với đời sống hôm nay bằng nhiều cách như tổ chức lớp học, khởi xướng liên hoan hát Xẩm hay đưa Xẩm trở về đúng không gian diễn xướng của nó.

Hiện nay đã có nhiều câu lạc bộ hát Xẩm ở các tỉnh thành. Xẩm cũng xuất hiện trong gameshow, chương trình truyền hình hay cả những tiết mục hài cuối năm. Điều đó cho thấy Xẩm đang thực sự sống lại trong đời sống hiện đại.

PV: Chị kỳ vọng gì ở thế hệ trẻ trong việc lan tỏa nghệ thuật hát Xẩm?

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa: Tôi mong sẽ có thêm nhiều người trẻ chung tay gìn giữ và lan tỏa nghệ thuật này. Các bạn trẻ bây giờ rất giỏi công nghệ, nhanh nhạy với xu hướng mới, AI hay mạng xã hội. Trong khi đó, nhiều nghệ nhân lớn tuổi lại khó tiếp cận những điều đó.

Nếu kết hợp được tư duy hiện đại của giới trẻ với giá trị dân gian truyền thống thì chắc chắn nghệ thuật hát Xẩm sẽ còn phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Điều quan trọng là phải dùng sự hiện đại để tôn vinh giá trị dân gian. Khi làm được điều đó, Xẩm sẽ tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Xin cảm ơn Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa về những chia sẻ trong cuộc trò chuyện!