'Nếp Nhà 5.0: Chuyện trên mâm': Kể chuyện văn hóa mâm cơm Việt bằng cách nhìn của người trẻ

(Sóng trẻ) – Chuỗi sự kiện trải nghiệm “Nếp Nhà 5.0: Chuyện trên mâm” sẽ diễn ra ngày 19/4 tại Bảo tàng Hà Nội, với các hoạt động như triển lãm, talkshow và trò chơi nhập vai. Chương trình hướng tới việc đưa những quy tắc ứng xử trên mâm cơm Việt đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ, thông qua cách tiếp cận trực quan và tương tác.

Khi những quy tắc quen thuộc dần trở nên xa lạ

Trong đời sống người Việt, mâm cơm gia đình từ lâu không chỉ là nơi ăn uống mà còn là không gian gắn kết, nơi những phép tắc và cách ứng xử được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuy nhiên, khi nhịp sống hiện đại ngày càng gấp gáp, nhiều quy tắc từng rất quen thuộc trên bàn ăn đang dần trở nên xa lạ với không ít người trẻ.

Từ thực tế đó, dự án “Nếp Nhà” ra đời như một cách để nhìn lại văn hóa ứng xử trong bữa cơm gia đình dưới góc nhìn gần gũi hơn. Sự kiện “Nếp Nhà 5.0: Chuyện trên mâm” nằm trong khuôn khổ dự án, do sinh viên Học viện Ngoại giao thực hiện, có sự bảo trợ chuyên môn của Khoa Truyền thông và Văn hóa Đối ngoại và phối hợp cùng Bảo tàng Hà Nội.

Theo ban tổ chức, chương trình muốn biến những kiến thức về lễ nghi bàn ăn vốn dễ bị xem là khô cứng thành trải nghiệm dễ tiếp cận hơn. Thay vì chỉ đọc hay nghe kể, người tham gia có thể trực tiếp quan sát, tương tác và thử đặt mình vào các tình huống quen thuộc trong bữa cơm gia đình Việt.

Một điểm nhấn của sự kiện là không gian triển lãm được thiết kế theo dòng thời gian, tái hiện sự thay đổi của mâm cơm Việt qua nhiều giai đoạn. Triển lãm được xây dựng theo ý tưởng “Social OS”, xem các chuẩn mực ứng xử như một “hệ điều hành xã hội”, liên tục được hình thành, duy trì và cập nhật theo từng thời kỳ.

Không gian này được chia thành nhiều khu vực. Social OS 1.0 là phần khởi tạo nhận thức, giới thiệu những câu chuyện đời thường và các quy tắc ứng xử quen thuộc trên bàn ăn. Social OS 2.0 tái hiện bữa cơm gia đình thời nông nghiệp truyền thống, trước thế kỷ 20. Social OS 3.0 phản ánh bối cảnh bữa cơm trong giai đoạn xã hội chuyển mình từ khoảng năm 1970 đến 2000. Trong khi đó, Social OS 4.0 tập trung vào những thay đổi của mâm cơm gia đình trong đời sống hiện đại.

Tại mỗi khu vực, người tham quan có thể tiếp cận nội dung qua poster, infographic, mô hình trưng bày và mã QR thuyết minh. Các chất liệu này được sử dụng để giải thích bối cảnh lịch sử, cấu trúc gia đình và ý nghĩa của những quy tắc ứng xử trên bàn ăn.

Khi người tham gia trở thành 'nhân vật' trong bữa cơm Việt

Bên cạnh triển lãm, trò chơi nhập vai là hoạt động mang tính tương tác cao nhất của chương trình, được xem như Social OS 5.0. Ở phần này, người tham gia sẽ bốc thăm để hóa thân thành những nhân vật quen thuộc trong bữa cơm gia đình như con cháu, nàng dâu, khách đến chơi nhà hay khách nước ngoài.

Trước khi bước vào phần nhập vai, người chơi cần tham gia hoạt động truy tìm mã QR được đặt trong khu triển lãm. Mỗi mã QR sẽ gắn với một câu hỏi hoặc tình huống liên quan đến lễ nghi bàn ăn. Khi trả lời đúng, người tham gia sẽ tích lũy điểm để mở khóa thử thách tiếp theo.

Sau đó, người chơi sẽ bước vào không gian mô phỏng một bữa cơm gia đình Việt. Tại đây, họ phải xử lý các tình huống cụ thể như chào hỏi khi vào nhà, sắp xếp chỗ ngồi, cách gắp thức ăn, trò chuyện trong bữa ăn hay chào ra về sau khi kết thúc bữa cơm. Các nhân vật hỗ trợ trong trò chơi cùng host chương trình sẽ quan sát và chấm điểm dựa trên cách ứng xử của người tham gia.

Theo đội ngũ thiết kế, mục tiêu của trò chơi là biến việc tìm hiểu văn hóa thành một trải nghiệm gần với cảm giác “vừa chơi vừa học”. Khi người tham gia trực tiếp xử lý tình huống, những quy tắc ứng xử sẽ trở nên dễ nhớ và dễ hiểu hơn.

Song song với hoạt động trải nghiệm, sự kiện còn có talkshow với chủ đề “Khi Gen Z update văn hóa trên mâm cơm Việt”. Chương trình có sự tham gia của chuyên gia Thủy Nguyễn từ Học viện Nghiên cứu và Đào tạo Nghi thức EIA và đại diện thế hệ trẻ Nguyễn Nam Bảo Ngọc.

Talkshow xoay quanh câu hỏi: những quy tắc trên mâm cơm Việt nên được giữ nguyên, hay cần điều chỉnh để phù hợp hơn với đời sống hôm nay? Theo ban tổ chức, đây không phải là cuộc trò chuyện để đưa ra một đáp án duy nhất, mà là dịp để các thế hệ chia sẻ quan điểm về cách giữ gìn và tiếp nối những giá trị văn hóa trong bối cảnh mới.