Người trẻ tái hiện tín ngưỡng thờ Mẫu qua tranh số

(Sóng trẻ) - Anh Trần Đức Chinh chọn kể lại các giá trị tín ngưỡng dân gian qua tranh kỹ thuật số và những ấn phẩm văn hóa. Hướng đi này không chỉ giúp anh tạo dấu ấn riêng trong lĩnh vực nghệ thuật, mà còn góp phần khơi gợi sự quan tâm của người trẻ đối với văn hóa truyền thống.

Kiên định với hành trình theo đuổi chất liệu tín ngưỡng dân gian

Từ khi còn là sinh viên trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, anh Trần Đức Chinh đã dành một sự quan tâm đặc biệt tới những chất liệu văn hóa tín ngưỡng dân gian như các vị thánh, nghi lễ, miếu mạo, tín ngưỡng thờ Mẫu. Những kiến thức tích lũy được từ giảng đường Đại học là nền tảng cơ bản giúp anh theo đuổi niềm đam mê hội hoạ, mỹ thuật.

Anh Chinh cho biết, từng có ý kiến cho rằng phong cách vẽ của anh không phù hợp với xu hướng đương đại: “Thầy giáo từng nói với tôi, ‘gu’ vẽ tranh của tôi không hợp với xu hướng thời đại. Có nhiều người cũng từng thẳng thừng nhận xét đó là phong cách của sinh viên 20 năm về trước và không ai làm những kiểu dân gian như vậy nữa”. Dù từng có lúc buồn lòng khi chứng kiến bạn bè theo đuổi các đề tài hiện đại, anh vẫn quyết định kiên trì với lựa chọn riêng của bản thân.

Năm 2013, khi nhà nước đầu tư nhiều hơn cho các dự án bảo tồn văn hóa, di tích và tín ngưỡng truyền thống, lựa chọn của anh Chinh dần chứng minh được giá trị khi những tác phẩm của anh dần nhận được sự quan tâm, trở nên nổi bật trong số các sản phẩm tốt nghiệp lúc bấy giờ.

Chính sự kiên định ấy đã đưa anh đến với việc nghiên cứu chuyên sâu về tín ngưỡng thờ Mẫu - một mảng đề tài khó, nhạy cảm và ít người dám tiếp cận trong lĩnh vực mỹ thuật. Sau khi tốt nghiệp đại học, anh theo học thạc sĩ ngành Văn hóa học tại Viện hàn lâm Khoa học và Xã hội. Đây là bước đệm để anh nghiên cứu về văn hóa nói chung và nghiên cứu họa tiết truyền thống Việt Nam trong trang phục hầu đồng nói riêng.

Theo anh Chinh, để vẽ được tín ngưỡng dân gian, người họa sĩ cần mất rất nhiều năm để tìm hiểu và có nhận thức rõ ràng, đúng đắn về tín ngưỡng thờ Mẫu. “Không có đề tài nào vẽ mà bị đánh giá nhiều như tín ngưỡng, bởi tín ngưỡng không có quy chuẩn nhất định, mỗi vùng miền, địa phương lại có những phiên bản, quy chuẩn khác nhau; đòi hỏi người hoạ sĩ phải học hỏi, tìm tòi kỹ càng khi vẽ”, anh Chinh khẳng định.

Thực tế, trong quá trình triển khai dự án “Trải nghiệm văn hóa tín ngưỡng thờ Mẫu “Tâm - Đẹp - Vui” tại Bảo tàng Phụ nữ năm 2024, một số khách tham quan cho rằng các hình ảnh minh họa do anh Chinh thực hiện chưa thực sự phù hợp.

Tuy nhiên, anh Chinh khẳng định toàn bộ ấn phẩm đều đã được hội đồng chuyên môn của bảo tàng thẩm định và phê duyệt. Những tranh cãi phát sinh chủ yếu đến từ sự khác biệt trong không gian thờ tự giữa các vùng miền, vốn có những đặc trưng riêng, nên việc xuất hiện các ý kiến trái chiều là điều khó tránh khỏi.

Bên cạnh nền tảng hội họa được đào tạo bài bản, anh Trần Đức Chinh còn dành nhiều thời gian, công sức tìm hiểu sâu về tín ngưỡng thờ Mẫu thông qua đời sống. Anh miệt mài đi thực tế, tham dự các buổi hầu đồng, tìm về nơi lưu giữ những cổ phục của người Việt để quan sát từng họa tiết, hoa văn trên trang phục và tìm hiểu nguồn gốc, ý nghĩa của từng chi tiết. Nhờ đó, anh mới có thể đưa chúng vào sản phẩm sáng tạo của mình mà không làm sai lệch, mất đi bản sắc văn hóa truyền thống.

Nỗ lực đưa tín ngưỡng thờ Mẫu gần gũi hơn với giới trẻ

Năm 2023, anh Chinh thành lập Dân gian Studio (Vẽ Tín ngưỡng dân gian) - nơi anh tiếp tục phát triển phong cách vẽ kỹ thuật số (digital) về tín ngưỡng dân gian. Điều khiến công việc của anh đặc biệt không chỉ là tái hiện lại tín ngưỡng dân gian qua những nét vẽ, mà còn ở việc anh luôn cố gắng hướng tới sản phẩm văn hóa tín ngưỡng mang tính ứng dụng cao, có thể xuất hiện trong đời sống thường ngày.

Việc vẽ minh họa digital giúp đưa các giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng thờ Mẫu tiệm cận hơn tới giới trẻ. Đặc biệt, anh thường xuyên đăng tải các ấn phẩm của mình lên mạng xã hội như Tiktok, Instagram, Facebook. Theo anh, đây là cách phù hợp để giúp người trẻ hiểu đúng về tín ngưỡng thờ Mẫu, thay vì chỉ nhìn nó qua lăng kính tâm linh huyền bí hoặc những hình ảnh bị biến tướng.

Khi vẽ tranh về tín ngưỡng dân gian, anh Chinh lựa chọn tiếp cận từ góc nhìn văn hóa, tìm cách làm mới hình thức thể hiện nhưng vẫn giữ gìn những giá trị nguyên bản. Theo anh, sự dung hòa này giúp tác phẩm trở nên gần gũi hơn với công chúng trẻ, đồng thời truyền tải trọn vẹn ý nghĩa của tín ngưỡng trong đời sống đương đại. “Khi mình sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật cần phải dựa vào thời thế. Tiêu chuẩn cái đẹp thời xưa trong những bức tranh sẽ có sự khác biệt so với bây giờ”, anh Chinh chia sẻ.

Không chỉ dừng lại ở các sản phẩm digital như bộ nhận diện, background hay banner cho các sự kiện văn hóa, anh Chinh còn cho ra mắt nhiều ấn phẩm như lịch, bộ bài… lấy cảm hứng từ tín ngưỡng dân gian. Thông qua những sản phẩm gần gũi với đời sống, anh mong muốn góp phần đưa hình ảnh tín ngưỡng thờ Mẫu trở nên rõ nét hơn trong đời sống đương đại.

Anh Chinh mong muốn hướng tới những bạn trẻ có nhu cầu tìm hiểu về văn hoá tín ngưỡng, từ đó lan tỏa niềm yêu thích và sự quan tâm tới tín ngưỡng dân gian của người Việt. “Khi người trẻ tiếp cận tín ngưỡng bằng sự hiểu biết và trân trọng, đó đã là một cách bảo tồn”, anh Chinh tâm niệm.

Hành trình làm nghệ thuật của anh Trần Đức Chinh đã góp phần tạo ra những cầu nối, nơi tín ngưỡng dân gian được tái hiện một cách sinh động qua tranh kỹ thuật số, “hòa nhịp” hơn với đời sống của thế hệ trẻ ngày hôm nay.