Sắc màu tranh Đông Hồ ghi dấu trong không gian giao lưu văn hóa thế giới

(Sóng Trẻ) - Sau khi được UNESCO ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, tranh Đông Hồ được trưng bày tại Lễ hội Văn hóa Thế giới ở Hoàng thành Thăng Long, đưa dòng tranh dân gian đến gần hơn với công chúng quốc tế.

Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ hai diễn ra từ ngày 1 đến 4/10 tại Hoàng thành Thăng Long, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Ngoại giao và UBND thành phố Hà Nội tổ chức. Theo Ban Tổ chức, sự kiện quy tụ đại diện khoảng 50 quốc gia, tổ chức quốc tế với 45 không gian văn hóa. Cùng với đó, trong ngày bế mạc, gian trưng bày tranh dân gian Đông Hồ luôn thu hút đông đảo du khách quan tâm và ghé thăm.

Tại đây, những nét đặc trưng của dòng tranh Đông Hồ được nghệ nhân Nguyễn Đăng Hòa trực tiếp giới thiệu với khách tham quan. Là người làng tranh Đông Hồ thuộc phường Thuận Thành, thành phố Bắc Ninh, ông đã góp phần đưa hình ảnh và câu chuyện về tranh dân gian đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Nét đẹp thủ công từ chất liệu tự nhiên

Theo nghệ nhân Nguyễn Đăng Hòa, tranh Đông Hồ khác với nhiều dòng tranh dân gian ở nội dung, kỹ thuật chế tác và nguyên liệu. Các bức tranh thường phản ánh những câu chuyện, hình ảnh quen thuộc trong đời sống thường nhật, tạo cảm giác gần gũi đối với mỗi người xem. "Mỗi bức tranh như một mảnh đời hay một câu chuyện gắn bó xung quanh con người", ông chia sẻ.

Điều đặc biệt trong quá trình làm tranh Đông Hồ đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo tay từ người nghệ nhân. Mỗi khâu từ sáng tác mẫu, bồi giấy đến in tranh, vẽ tranh đều được thực hiện bằng tay. Cùng với đó, giấy in được làm từ vỏ cây dướng nên mềm, bền và dai. Màu trắng được lấy từ vỏ con điệp ở biển, khi bồi lên giấy tạo ánh lấp lánh đặc trưng của dòng tranh.

Những nguyên liệu tự nhiên ấy không chỉ tạo nên diện mạo riêng cho tranh Đông Hồ mà còn cho thấy sự tinh tế của người thợ trong việc tận dụng những vật liệu gần gũi với đời sống. Qua bàn tay người nghệ nhân, vỏ cây dướng, vỏ điệp cùng các chất liệu truyền thống được biến thành những bức tranh mang dấu ấn riêng, lưu giữ kỹ thuật chế tác được truyền qua nhiều thế hệ.

Ngày 9/12/2025, UNESCO ghi danh nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, trong bối cảnh số người còn duy trì nghề giảm mạnh. Với nghệ nhân Nguyễn Đăng Hòa, việc giới thiệu dòng tranh tại sự kiện văn hóa quốc tế là cơ hội để những giá trị ấy được biết đến rộng rãi hơn. "Tôi cảm thấy vô cùng tự hào và xúc động khi được đại diện cho di sản văn hóa Việt Nam, giới thiệu tinh túy văn hóa đến bạn bè quốc tế", ông bày tỏ. 

Mang di sản đến gần với giới trẻ

Tại gian trưng bày, người trẻ có dịp quan sát trực tiếp các công đoạn làm tranh, từ bồi giấy, pha màu đến in tranh bằng ván khắc. Những thao tác vốn chỉ được biết qua hình ảnh hay tư liệu nay được tái hiện ngay trước mắt, giúp người xem có cơ hội được trải nghiệm và hình dung được rõ hơn về các kỹ thuật và giá trị của dòng tranh dân gian này.

Là một bạn trẻ có niềm hứng thú với tranh Đông Hồ, anh Nguyễn Minh Đức (Hà Nội) ấn tượng với cách những chất liệu tự nhiên được sử dụng để tạo nên một bức tranh mang đậm màu sắc văn hóa dân gian, truyền thống. Anh Minh Đức cho biết: "Tôi thấy thú vị nhất là được tận mắt nhìn giấy điệp, màu tự nhiên và cách nghệ nhân in tranh. Trước đây tôi chỉ biết tranh Đông Hồ qua những hình ảnh quen thuộc như Đám cưới chuột hay Lợn đàn".

Ở một góc nhìn khác, chị Lê Thu Trang (Hà Nội) chú ý nhiều hơn đến những câu chuyện được gửi gắm phía sau mỗi bức tranh. "Tôi thấy tranh Đông Hồ không chỉ tái hiện đời sống của người Việt mà còn lưu giữ cách người xưa nhìn nhận và kể lại cuộc sống qua từng hình ảnh. Những câu chuyện ấy có thể trở thành 'điểm bắt đầu' để du khách nước ngoài tìm hiểu sâu hơn về văn hóa Việt Nam", chị chia sẻ.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa di sản truyền thống của dân tộc và nhịp sống hiện đại của phần lớn người trẻ vẫn còn hiện hữu. Trong khi thế hệ trẻ ngày càng tiếp cận nhiều xu hướng mới, những giá trị văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ đôi khi chưa có đủ cơ hội hiện diện trong đời sống thường nhật. Vì vậy, việc đưa di sản đến gần người trẻ cần những cách tiếp cận phù hợp, để họ có thể trực tiếp tìm hiểu và hình thành sự quan tâm.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền về di sản cần được triển khai bằng những hình thức trực quan, sinh động và gần gũi với thế hệ trẻ. Khi người trẻ có cơ hội tiếp cận, trải nghiệm và hiểu những câu chuyện phía sau mỗi giá trị văn hóa, sự quan tâm sẽ không dừng ở việc biết đến di sản mà có thể trở thành ý thức trân trọng và mong muốn tiếp nối. Từ đó, những giá trị được vun đắp qua nhiều thế hệ có thêm cơ hội hiện diện và được trao truyền trong đời sống đương đại.